«نگاهی به وضعیت جنبش دانشجویی» (بخش اول)

رشید غریبی‌اندبیلی
جنبش دانشجویی ایران در گذر زمان و در طول حیات خود، فراز نشیب‌های فراوانی را پشت سر گذاشته است. برای بررسی این موضوع و بازگشایی وضعیت فعلی آن، دیدگاههای اعضای فعال جنبش دانشجویی را با هم مرور می‌کنیم.
سعید محمدزاده عضو انجمن اسلامی دانشگاه تهران در زمینه پیدایش جنبش دانشجویی می‌گوید: چنانچه در مقایسه بین دستاوردها و انتظارات تطابق دیده نشود، به طور طبیعی رفتار اعتراضی بروز خواهد کرد. جنبش‌ها بر همین اساس شکل می‌گیرند. جنبش دانشجویی ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست.
برخی جنبش‌ها رهایی‌بخش، برخی دیگر آگاهی‌بخش و برخی تولیدکننده فرهنگ سیاسی هستند.
محمدزاده با اشاره به وجود انسداد سیاسی در رژیم گذشته، این جنبش را در آن برهه، جنبش انقلابی دانسته و می‌گوید: در دهه 70 این جنبش در جهت گشایش عرصه عمومی حرکت می‌کرد.
وی از عوامل اصلی شکل‌گیری جنبش اصلاحی دوم خرداد را، فضای نقدی می‌داند که جنبش دانشجویی در اوایل دهه 70 ایجاد کرد. این در حالی است که طیف‌های محافظه‌کار سعی کردند فضا را به دست بگیرند اما جنبش دانشجویی در انتخابات 76 و انتخابات مجلس ششم کار خود را انجام داد.
محمدزاده با بیان این نکته که امروز شاهد بروز و شکل‌گیری لمپنیسم هستیم، لمپنیسم را به دو نوع تقسیم کرد و اظهار داشت: یک نوع لمپنیسم است که توسط گروه‌های فشار تئوری‌پردازی می‌شوند. گروه دیگر لمپنیسم لاقید هستند که تحت عنوان آشوبگر نامیده می‌شوند.
وی حرکت این دو گروه را به دو لبه قیچی که پایه‌های نظام را هدف قرار داده‌اند، تشبیه کرد و هر دو را برای نظام خطرناک ارزیابی و تصریح می‌کند: در این میان نیروهای مطرود انقلاب 57، حرکت‌های اعتراضی داخلی را به خود منسوب می‌کنند و سعی می‌کنند از آب گل آلود ماهی بگیرند.
وی در ادامه با بیان این که جنبش دانشجویی نافی خشونت است، گفت: جنبش دانشجویی از روش‌های قانونمندی هم‌چون صدور بیانیه، برگزاری تجمع‌ها و سخنرانی استفاده می‌کند.
به اعتقاد محمدزاده هر حرکت غیرعقلانی نتیجه عکس دارد و هزینه زیادی را بر این جنبش وارد می‌کند و در این میان جنبش دانشجویی باید با کارشناسی فضای کنونی جامعه و در قالب قانون حرکت کند.
وی، برخوردهای فیزیکی و مضروب کردن دانشجویان توسط گروه‌های فشار را از جمله موانع فعالیت‌های جنبش دانشجویی می‌داند.
محمدزاده با ترسیم شرایط جهانی شدن که دانشجو نیز در معرض آن قرار دارد، بر لزوم تبدیل تهدیدها به فرصت‌ها تاکید کرده و با بیان این که جنبش دانشجویی خواسته‌های جهانی دارد، اعتقاد دارد: باید ظرفیت قانونی جهت کار کردن در این شرایط به وجود آید. باید تکثر را پذیرفت و با یک نگاه مثبت به مسائل اجتماعی، سیاسی و فرهنگی مانع از بروز بحران شد.
وی به لزوم کاهش هزینه‌های مشارکت سیاسی تاکید و می‌گوید: برای تقویت تشکل‌های دانشجویی باید با کم کردن این هزینه‌ها، دانشجویان را به سمت مشارکت سیاسی و فرهنگی سوق دهیم.
همچنین باید به یاد داشته باشیم که عمده‌ترین پایه حرکت و فعالیت هر جنبشی، معرفت است و جنبش دانشجویی باید از ظرفیت‌های اطلاعاتی بالایی برخوردار باشد تا بتواند اهداف را شناسایی کرده و جهت‌گیری لازم را اتخاذ کند.
وی تاکید کرد: جنبش دانشجویی باید با مسائل برخورد علمی داشته باشد و مسائل پیرامون خود را به خوبی بشناسد. این جنبش تنها در صورتی به جنبشی قوی و دارای حامیان بسیار تبدیل خواهد شد که براساس معرفت عمل کند.
محمدزاده از مستقل بودن، برخورد فعال با مسائل پیرامون و نوآور بودن به عنوان ویژگی‌های یک تشکل دانشجویی مطلوب نام برد و می‌گوید عمل براساس مقتضیات زمان، اخلاق‌مدار بودن و مشارکت در مسائل از دیگر ویژگی‌های تشکل‌های دانشجویی مطلوب است.
به گفته وی، تشکل‌های دانشجویی باید عدالت و آزادی و سرلوحه قرار دادن اصل تقوا از جمله ویژگی‌های این‌گونه تشکل‌هاست.
اما امیر کشتگر، رییس شورای عمومی انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران و علوم پزشکی معتقد است: حوادث اخیر در دانشگاه و جامعه از فضای ملتهب در لایه‌های زیرین جنبش دانشجویی نشان دارد.
وی فضای ملتهب کنونی را، ناشی از دو عامل دانست و می‌گوید: یکی از این عوامل، تراکم مطالبات جنبش دانشجویی و دیگری عقب‌نشینی اصلاح‌طلبان در طول چند سال گذشته است که باعث یأس مضاعف جنبش دانشجویی شد، به طوری که قاطبه جنبش دانشجویی به این نتیجه رسید که اصلاح‌طلبان فعلی جوابگوی مطالبات دانشجویان نیستند.
این عضو انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران و علوم پزشکی در ادامه با بیان این که نبود عقلانیت به نفع هیچ‌کس نخواهد بود، ادامه می‌دهد: نباید اجازه دهیم که مطالبات از طریق غیرقانونی پی‌گیری شود، امروز جامعه ما بیش از گذشته محتاج همدلی همراه با پذیرش حق مخالف است و بیش از پیش محتاج آن است که به قشر دانشجو و فرهیخته بها داده شود، هم‌چنین به عنصر نفوذی و بیگانه بودن متهم نشود.