جنبش اسلامی سودان (بخش ششم)

ش – کسرائی
تلاش گروههای اسلامی برای سرنگونی رژیم نمیری
گروههای اسلامی در سودان تلاش‌هائی جهت سرنگون کردن رژیم نمیری بعمل آوردند، آنها با بسیج نیروهای اخوان‌المسلمین و گروه انصار برای سرنگونی رژیم نمیری اقدام کردند. جنبش اسلامی در سال 1355 توانست 860 جنگجو از گروه انصار و بیش از 30 تن از اعضای اخوان‌المسلمین را از میان دانشجویان و فارغ‌التحصیلان برای سرنگونی نمیری به خارطوم اعزام کند. نقشه مسلمانان این بود که هنگام بزمین نشستن هواپیمای جعفر نمیری در فرودگاه خارطوم در روز 4 تیرماه 1355 وی را دستگیر کنند ولی این تلاش ناکام ماند و پس از فرود هواپیمای نمیری در فرودگاه خارطوم وی توانست از فرودگاه خارج شود، و طی درگیری بین مسلمانان و نیروهای دولتی حدود 800 تن از اعضای گروه انصار و 9 تن از اخوان‌المسلمین به شهادت رسیدند. جعفر نمیری روز 5 تیر ماه رسماً شکست تلاش مسلمانان برای سرنگونی وی را اعلام کرد. علت اصلی شکست جنبش اسلامی در سرنگونی نمیری عدم آشنائی این جنبش با شرایط موجود، و تاخیر در رسیدن اسلحه و مهمان و عدم هماهنگی بود.
نزدیکی نمیری با گروههای اسلامی
بدنبال شکست تلاش جنبش اسلامی برای سرنگونی جعفر نمیری، نمیری تلاش کرد رضایت جنبش اسلامی را جلب کند نمیری در آذرماه 1355 پایبندی خود به اسلام و اجرای شریعت اسلامی را اعلام کرد و اقدامات متعددی در جهت اسلامی کردن قوانین کشور بعمل آورد.
در مقابل صادق المهدی رهبری گروه انصار سودان موافقت کرد با رژیم وارد مذاکره شود. وی در یادداشتی موافقت خود را با تغییر جزئی قانون اساسی موجود، نظام ریاست جمهوری و ایجاد یک نظام سیاسی واحد اعلام کرد و در مقابل نمیری قول آزادی کلیه زندانیان سیاسی را داد و در مرداد 1356 عفو عمومی صادر کرد و بدین ترتیب کلیه زندانیان سیاسی بویژه مسلمانان از زندانها آزاد شدند با انجام آشتی میان جعفر نمیری و رهبران جنبش اسلامی در سودان دکتر حسن الترابی موافقت خود را با عضویت در «کمیته اسلامی کردن قوانین» اعلام کرد.
دکتر حسن‌الترابی برخلاف نظر اعضا و طرفداران اخوان‌المسلمین با عضویت در کمیته مرکزی اتحادیه سوسیالیستی موافقت کرد.
با تعیین دکتر حسن الترابی به عنوان معاون دبیرکل اتحادیه سوسیالیستی در امور خارجی نفوذ گروههای اسلامی در هیئت حاکمه سودان تقویت گردید اخوان‌المسلمین در سومین انتخابات پارلمانی که در بهمن ماه 1356 برگزار شد 18 کرسی بدست آوردند.
طرفداران صادق المهدی نیز بیش از 30 کرسی پارلمان را بدست آوردند، نمیری در یکم فروردین 1357 شش تن را بعنوان عضو دفتر سیاسی اتحادیه سوسیالیستی که 29 عضو داشت تعیین کرد که در میان آنها الصادق المهدی، احمد المیر غنی و دکتر حسن الترابی بچشم میخوردند و بدین ترتیب گروههای اسلامی با کنار آمدن با رژیم نمیری موجب برقراری ثبات در کشور شدند. اخوان‌المسلمین در سال 1357 روابط خود را با گروههای اسلامی در شمال آفریقا گسترش دادند. در همین سال، دکتر حسن الترابی بعنوان سرپرست منطقه افور تعیین گردید.(1)
دودستگی در صفوف اخوان‌المسلمین
در مهرماه 1359 الصادق عبدالله عبدالماجد یکی از اعضای بلندپایه سازمان اخوان‌المسلمین سودان مخالفت خود را با روش دکتر حسن‌الترابی رهبر اخوان‌المسلمین اعلام کرد. وی نسبت به مصالحه الترابی با رژیم ابراز مخالفت کرد و همزمان با این حرکت دکتر حسن الترابی انحلال سازمان اخوان‌المسلمین را اعلام کرد. اعضای حرکت اخوان‌المسلمین برای جلوگیری از دو دستگی با الصادق عبدالله عبدالماجد وارد مذاکره شدند. رهبری اخوان‌المسلمین سودان، حرکت الصادق عبدالله را یک اقدام از سوی سازمان بین‌المللی اخوان‌المسلمین برای متقاعد کردن اخوان‌المسلمین سودان جهت پذیرفتن رهبری اخوان‌المسلمین مصر دانست.
پیروزی مجدد دانشجویان مسلمان در دانشگاه خارطوم
در آذرماه 1359 انتخابات اتحادیه دانشجویان دانشگاه خارطوم برگزار شد و در آن جنبش اسلامی کلیه کرسی‌های این اتحادیه را بدست آورد. در اوایل 1362 جنبش اسلامی برای اولین بار در شورای بیست نفره دانشگاه الجزیره سودان به پیروزی رسید. قدرت یافتن اخوان المسلمین، سبب گردید که جعفر نمیری رئیس جمهوری سودان، دکتر حسن الترابی را از مقام دادستانی کل برکنار کند. وی دیگر مقامات مسلمان را از کارهای خود برکنار نمود.
نمیری و اجرای مجدد شریعت اسلامی
جعفر نمیری در مرداد ماه 1362 مجدداً اعلام کرد که اجرای شریعت اسلامی در سودان را آغاز خواهد کرد، وی برای نشان دادن حسن نیت خود در برابر مسلمانان 12 هزار زندانی را آزاد کرد. نمیری در یک برنامه تلویزیونی جزئیات قانون جنایات را اعلام کرد و تاکید کرد که از این پس حکم خدا به کسانی که دست به اقدامات خلاف احکام اسلام از جمله شرب خمر، زنا، سرقت و... اجرا خواهد شد. نمیری قانون اصول احکام قضائی، قانون امر به معروف و نهی از منکر، قوانین نیروهای مسلح را به تصویب رساند. در دوم مرداد ماه 1362 دانشجویان دانشگاه‌ها طی تظاهراتی اقدام جعفر نمیری را مورد تایید و حمایت قرار دادند. از سوی دیگر الصادق المهدی رهبر گروه الانصار برخلاف گذشته اقدام جعفر نمیری مبنی بر اجرای شریعت اسلامی را بشدت مورد انتقاد قرار داد. وی هنگام بازگشت به خارطوم از سوی نیروهای دولتی دستگیر شد. رژیم نمیری برای نشان دادن تصمیم خود در روز 12 شهریور مشروبات الکلی موجود در سودان را از بین برد، قیمت مشروبات نابود شده 10 میلیون دلار برآورد گردید.
همزمان با اعلام اجرای شریعت اسلامی در سودان گروههای لائیک و مسیحی فشارهای خود را جهت جلوگیری از اجرای شریعت اسلامی آغاز کردند.
نیروهای مخالف دولت در جنوب سودان در اواخر آبانماه 1362 تهاجم بزرگ خود را در مرز اتیوپی – سودان آغاز کردند. در همین حال شرکت نفت شیفران اقدامات خود را جهت استخراج نفت در جنوب سودان متوقف کرد. در همین چارچوب پزشکان سودانی در اسفندماه 1362 اعتصاب نامحدود خود را در اعتراض به اجرای شریعت اسلامی آغاز کردند و فعالیت در بیمارستان‌ها را متوقف ساختند.
رژیم نمیری در 6 آبانماه 1372 اعلام کرد که تلاش فیلیپ عباس غبوش برای سرنگونی رژیم را کشف کرده است و در اثر آن 208 نفر دستگیر گردیدند. رژیم نمیری محمود محمد طه رهبر حزب جمهوری‌خواه را که مخالف اجرای شریعت اسلامی بود دستگیر و او را اعدام کرد.
در دیماه 1372 اخبار گرسنی در غرب و شرق سودان منتشر گردید آمریکا برای ایفای نقشی در این زمینه کمکهای اقتصادی به سودان ارسال داشت. سال 1364 سال گرسنگی در سودان بود این در حالی بود که رژیم نمیری سرگرم مقابله با رقبای سیاسی خود بود و توجهی به مسئله گرسنگی نمی‌کرد. رژیم نمیری برای نجات از اوضاع نابسامان اقتصادی خود را به آمریکا نزدیک کرد و به یهودیان اتیوپی اجازه داد که از طریق فرودگاه خارطوم به اسرائیل عزیمت نمایند. مسئله عبور یهودیان اتیوپی از طریق سودان بسوی فلسطین اشغالی بنفع آمریکا و اسرائیل بود و اخوان‌المسلمین خبر این رسوائی را اعلام کردند. دکتر حسن الترابی در دیماه 1363 فعالیت‌های سیاسی خود را کاهش داد و به تدریس در دانشگاه خارطوم بسنده کرد. رژیم نمیری در سال 1364 با مسائل گرسنگی، جنگ در جنوب سودان، قاچاق یهودیان اتیوپی فلاشا به فلسطین اشغالی، نابسامانی اقتصادی مواجه گردید. شورشیان در جنوب سودان تهاجمات خود را علیه نیروهای دولتی شدت بخشیدند و در دیماه 1363 شورشیان جنوب یک فروند هواپیمای نظامی دولتی را سرنگون کردند.
آمریکا کمکهای نظامی خود را به سودان متوقف کرد. نمیری، در مقابل سپهبد عبدالرحمن سوارالذهب را بعنوان وزیر دفاع و فرمانده کل نیروهای مسلح تعیین کرد.
نمیری در اسفند 1363 طی بیانیه‌ای شدید اخوان‌المسلمین را مورد تهاجم قرار داد و آنها را به توطئه علیه دولت متهم کرد. دستگاههای امنیتی رهبران اخوان‌المسلمین را دستگیر کردند. در چهارم اسفند ماه 1363 دانشجویان مسلمان علیه رژیم دست به تظاهرات زدند و رژیم دانشگاه را تعطیل و مسلمانان را به تخریب متهم کرد. در پنجم اسفندماه 1363 دانشجویان دانشگاه قاهره سودان دست به تظاهرات زدند و پزشکان اعتصاب عمومی خود را آغاز کردند. روز 13 فروردین 1364 سندیکاهای مختلف دعوت به یک راهپیمایی علیه رژیم نمودند که 20 هزار نفر در راهپیمائی شرکت کردند. افسران ارتش شروع به بررسی اوضاع سیاسی کشور نمودند و گروهی از افسران طی جلسه‌ای خواستار سرنگونی جعفر نمیری و برگزاری یک دولت انتقالی شدند. روز جمعه 16 فروردین 1364 صادق المهدی رهبر الانصار در نماز جمعه از نمازگزاران خواست در برابر رژیم ایستادگی کنند و از نظامیان خواست رژیم نمیری را سرنگون سازند.