سند چشمانداز در افق 1404 (بخش اول)
دکتر فریبرز درجزی
الف) رویکردها، الگوها و روشهای دستیابی به اهداف سند چشمانداز
تهیه و تدوین سند چشمانداز بیست ساله کشور و ابلاغ آن توسط مقام معظم رهبری را یقینا میتوان نقطه عطفی در تاریخ پنجاه ساله برنامهریزی و سیاستگذاری در ایران و نیز راهنمای عمل و حرکت جمعی کشور تلقی نمود. طراحی و تبیین ویژگیها و ترسیم موقعیت جامعهای که نسلهای امروز و آینده بتواند آگاهانه و با اتکا به نفس در مسیر تحقق آن گام بردارند، نه تنها لازمه پویایی و امید در جامعه، که برآمده از اصول و آرمانهایی است که در اندیشه و فرهنگ اسلامی و انقلابی جای داشته و رویکرد و رفتار دولت و دستگاه اجرایی کشور را در چارچوب آن هدفدار و با معنا میکند.
بر این اساس، سند چشمانداز بیست ساله ایران، تصویری از آینده مطلوب را ترسیم میکند که هرگاه در ذهن آحاد جامعه جای گیرد، مسیر تحولات و دگرگونیهای جامعه را هموارتر میسازد. این افق بلند مدت به پیشبینی فرآیند توسعه اقتصادی-اجتماعی کشور و تعامل آن با جریانهای منطقهای و جهانی میپردازد.
در این چارچوب، مطلوب است که برنامهریزیها و حرکات فردی و اجتماعی به سوی آیندهای آرمانی جهت یابند.از این منظر، چشمانداز موجب تجمیع انرژیها و فعالیتها و نیز افزایش اقتدار ملی میشود. لذا سند چشم انداز در واقع رهیافتی استراتژیک در مباحث اقتصادی و برنامهریزی کشور است که ایران 1404 را ایرانی توسعه یافته، فعال و تاثیرگذار در اقتصاد جهانی معرفی میکند. باید توجه داشت که سند چشمانداز در سطح راهبردی بلند مدت تدوین شده و لذا سطوح دیگر خواستههای برنامهای همچون ماموریتها و اهداف کلان را میبایست در برنامههای چهارگانهای که در مقطع بیست ساله مورد نظر تدوین میشود، تعریف و تبیین نمود.بدیهی است میان چشمانداز، ماموریتها و اهداف کلان برنامهها باید سازگاری موجود باشد، به گونهای که اهداف برنامهها از چشمانداز بیست ساله نشات بگیرد.
آنچه که در این بین حائز اهمیت است، شیوههای رسیدن به اهداف چشمانداز بیست ساله است که بدون شک نقشی اساسی در رسیدن به اهداف این سند توسعه ایفا میکند. در واقع، دولت به عنوان مجری راههای رسیدن به اهداف سند چشمانداز باید برنامهریزی دقیق و موثری برای اداره کشور داشته باشد و همانطور که مقام معظم رهبری در دیدار با اعضای هیات دولت بر لزوم مشخص شدن اولویتهای کاری دولت و تمرکز بر آن اولویتها تاکید کردند و سند چشمانداز بیست ساله را سیاستهای مورد تایید خواندند، سیاستهای سند چشمانداز باید در جهتگیریها و برنامههای دولت لحاظ شود.
از سال 1378 بحثی تحت عنوان «افق آینده» که بعدها به «چشمانداز» تغییر نام داد، در دبیرخانه مجمع تشخیص مصلحت نظام آغاز شد که در حقیقت، ریشه همین سند چشمانداز بیست ساله کنونی محسوب میشود.
با کسب تاییدیه مقام معظم رهبری و ابلاغ فرمان تدوین سند چشمانداز بیست ساله کشور، مجمع تشخیص با تشکیل کمیسیون ویژهای با همکاری سازمان مدیریت و برنامهریزی و گروه مطالعات استراتژی توسعه صنعتی کشور اقدام به تدوین سند چشمانداز بیست ساله کشور کرد که این سند میبایست مورد هدف تمامی برنامههای کوتاه مدت و میان مدت اقتصادی و اجتماعی کشور قرار گیرد تا نهایتا تا سال 1404 خورشیدی ایران به کشور نخست منطقه آسیای غربی از تمامی ابعاد اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تبدیل شود.
تحقیقات دبیرخانه مجمع برسند چشمانداز تا سال 1381 ادامه یافت و در سال 1382 پس از اصلاحاتی که رهبر فرزانه انقلاب در آن انجام به تصویب نهایی رسید و نهایتا در 23 آبان ماه سال 1382 به قوای سه گانه ابلاغ شد و تا سال 1384 سال اول آغاز اجرای آن اعلام شد.
توجه به این نکته ضروری است که هر چند یک سال و اندی، فرصتی کافی برای ارزیابی عملکرد قوا در این خصوص نیست اما توجه کنیم که سستی و سهلانگاری احتمالی در سالهای ابتدایی اجرای سند چشمانداز، رسیدن به اهداف آن را قطعا دیرتر محقق میکند.
مجریان ارشد کشور باید توجه کنند که در 20 سال آینده کشورهایی که اکنون در منطقه دارای موقعیتی ممتاز هستند، به پیشرفتی دو چندان خواهند رسید، لذا لازم است از هم اکنون گامهای خود را مستحکمتر بردارید.
اساسا لازم است که اهداف سند چشمانداز در چهار برنامه پنج ساله توسعه اقتصادی و اجتماعی کشور مورد نظر قرار گیرند و در نهایت با اتمام چهارمین برنامه پنج ساله، اهداف سند چشمانداز محقق گردند.
برای ارزیابی و بررسی نحوه حرکت اقتصادی و اجتماعی کشور در راستای اهداف سند چشمانداز، بر اساس ماده 158 قانون برنامه چهارم توسعه کشور قرار بر این شد که سازمان مدیریت و برنامهریزی و مجمع تشخیص مصلحت نظام هر ساله گزارشهای نظارتی خود را از روند اجرای برنامه چهارم و سند چشمانداز منتشر کند.
در همین زمینه، سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور در ماههای اخیر، اولین گزارش سالانه تطبیقی سند چشمانداز کشور را منتشر کرد که این آمار، در مقایسه با اهداف مندرج در سند چشمانداز نشان دهنده راه بسیار دشوار کشور برای تحقق اهداف سند خصوصا با توجه به روند حرکتی کنونی است.
این در حالی است که بر اساس سند چشمانداز بیست ساله، ایران باید به جایگاه اول اقتصادی، علمی و فناوری در سطح منطقه آسیای جنوب غربی (شامل آسیای میانه، قفقاز، خاورمیانه، کشورهای همسایه) با تاکید بر جنبش نرمافزاری و تولید علم رشد پرشتاب و مستمر اقتصادی، ارتقاء نسبی سطح درآمد سرانه و رسیدن به اشغال[اشتغال] کامل دست یابد، بر اساس گزارش نظارتی سازمان مدیریت ایران در سال 1384 با رشد اقتصادی 4/5 درصدی در رتبه شانزدهم منطقه آسیای جنوب غربی قرار گرفت و با تولید سرانه ناخالص داخلی 7700 دلاری در رتبه هیجدهم، از لحاظ سرمایهگذاری در رتبه دوم و از لحاظ سهم پسانداز در تولید ناخالص داخلی در رتبه نخست منطقه قرار گرفته است. همچنین ایران با نرخ رشد 7/3 درصدی اشتغال در سال 2005 در رتبه ششم منطقه آسیای جنوب غربی و از لحاظ ضریب چینی (شاخص توزیع نامناسب درآمد) در رتبه دوم منطقه جای گرفته است.
همچنین تعداد مقالههای منتشر شده در مجلههای تخصصی در حوزههای فیزیک، شیمی، ریاضیات، پزشکی، فناوری و مهندسی و سایر گرایشهای علوم در دوره 1383- 1379 تعداد 761 مقاله بوده که البته ایران در این زمینه در میان کشورهای منتخب آسیای جنوب غربی، رتبه سوم را در اختیار دارد.
حال باید دلایل این کندروی در رسیدن به تحقق اهداف سند چشمانداز بیست ساله را کنکاش و به منظور جا انداختن و تقسیم مناسب این دوره بلند مدت به زیر گروههای منطقی و مطابق با اولویتهای روز کوتاه مدت پنج ساله، سعی کنیم که گام به گام به هدفهای نهایی در سال 1404شمسی برسیم.
واقعیت این است که عدم عزم جدی در راستا حرکت به سمت اهداف سند چشمانداز و بیتوجهی به راهبردهای اساسی مندرج در این سند، موجب شده تا برخی از کارشناسان و صاحبنظران کشور اعلام کنند که با حفظ روند فعلی، دستیابی به اهداف این سند دشوارتر شده و در واقع به نظر میرسد که در دو سال نخست اجرای سند، گامی جدی در این راستا برداشته نشده است.
...ادامهدارد
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
