ردپای دولت در هدفمندی یارانه‌ها باید کم‌رنگ‌تر شود

* آقای لیلاز از آنجائی که مهمترین بحث سال گذشته اجرای قانون هدفمندسازی یارانه ها بود، اگر موافق باشید در این خصوص صحبت را آغاز کنیم. هدفمندی یارانه ها در ایران چه سابقه ای دارد؟
** ایران از لحاظ مصرف انرژی در جایگاه نامناسب و ناراحت کننده ای بسر می برد به طوری که اگر مصرف انرژی در کشور چنین شتابان حرکت کند تا چند سال آینده نه تنها صادرکننده نخواهیم بود بلکه مقادیری نیز کمبود انرژی را باید از خارج تامین کنیم. به عقیده بنده در هیچ جای دنیا اینقدر فرهنگ مصرف انرژی همچون ایران نادرست و اسراف گونه نیست. به همین دلیل که به اعتقاد بنده مهمترین انگیزه اجرای قانون هدفمندسازی یارانه هاست، اجرای این قانون ضروری به نظر می رسد و حتی زمان اجرای این طرح به سالیان قبل می رسد اما بنا به دلا یلی تاکنون استارت اجرای این قانون زده نشده است. علی رغم این که مسوولین حال حاضر کشور این قانون را ابتکار خود می دانند اما بنا به شرایط اقتصادی کشور در دولت های قبلی نیز لزوم اجرای آن احساس شده و حتی پیش نویس آن نیز تهیه شده بود. تورم مهمترین شاخصه اقتصادی کشور از سالیان دور تا کنون بوده است، به طوری که نخستین بار در سال 1340 تا 1341 مردم شاهد افزایش نسبی قیمت ها بوده اند و این حالت تورمی قیمت ها تا سال 1351 نیز ادامه داشت که در آن سال تا 1353 تورم شدید قیمت ها مردم را بیش از پیش آزار می داد و حتی سال 57 چنین افزایش تورمی در قیمت ها دیده نشد. پس از انقلا ب اسلا می نیز در مقاطعی به دلیل رشد قیمت جهانی نفت، اقتصاد کشور نیز پاسخ نادرست به آن پدیده نشان داد و به دلیل افزایش نقدینگی شاهد رشد تورم شدیم. علت آن هم وابستگی شدید کشور به دلا رهای نفتی و افزایش واردات کالا های مصرفی به کشور بود.
پس از انقلا ب در دولت های آقایان موسوی، رجائی و هاشمی تلا ش هایی برای حذف یارانه ها از اقتصادی کشور صورت گرفت که جا دارد اقدامات هر چند کوتاه دولت آقای رجایی در این خصوص را قدر دانست. حال، 30 سال پس از آن روزها که هم میزان واردات به کشور بیشتر شده و هم شیب سرعت مصرف انرژی درکشور افزایش یافته ضرورت اجرای این قانون بیش از پیش احساس می شود اما اکنون حرف های بسیاری در نحوه اجرای این قانون گسترده وجود دارد.
* شرایط اجرای قانون هدفمندی یارانه ها از نظر شما چیست؟
** در خصوص نحوه اجرای این قانون که همگی بر ضرورت اجرای آن اتفاق نظر داریم بحث های بسیاری مطرح است که متاسفانه در شرایط کنونی طراحان اصلی این طرح توجهی به آن نداشته اند. به عقیده بنده این گونه اجرای قانون هدفمندسازی یارانه ها شباهت سازی قانون اصلی است و متاسفانه هیچ یک از بسترسازی ها و شرایط اجرای یک قانون کامل که منجر به ایجاد فضای رقابتی در تمام ارکان اقتصادی کشور شود وجود ندارد و خیلی راحت بگویم که اجرای قانون فعلی ، فقط شبیه قانون اصلی هدفمندی یارانه هاست. در صورت اجرای کامل قانون نبایستی هیچ ردپایی از دولت در سایر امور اجرایی و اقتصادی جامعه دیده می شد اما الا ن دولت از تعیین قیمت شیر دامداران گرفته تا چاپ پول و تزریق نقدینگی و مشخص کردن میزان دستمزد نیروی کار و پائین نگه داشتن و قیمت گذاری دستوری کالا و خدمات بخش خصوصی دخالت دارد.
اینگونه دخالت ها نه تنها حجم دولت را کاهش نمی دهد بلکه منجر به بزرگ تر شدن آن و فاصله گرفتن از اهداف اصلی اجرای قانون فوق الذکر می شود. دولت باید در شرایط کنونی هر چه می تواند اختیارات را به بخش خصوصی و غیر دولتی انتقال دهد، به امر خصوصی سازی توجه ویژه کند و حتی روش خصوصی سازی فعلی را تغییر دهد.
اما جا دارد در این مقطع که کار اجرایی قانون هدفمندسازی یارانه ها آغاز شده است به دولتمردان و مجریان این قانون هشدار دهم که توقف یا عقب نشینی از اجرای قانون جبران ناپذیر و لطمه زننده تر خواهد بود و من معتقدم الا ن دولت باید هر طور که شده به راه خود در اجرای قانون هدفمندی یارانه ها ادامه دهد.
* به نظر شما وضعیت ارکان تاثیرگذار در اقتصاد همچون صنعت چگونه است و چطور خواهد بود؟
** به اعتقاد من صنعت ایران در وضعیت خوبی قرار ندارد و طبق آمارهای موجود حتی رشد اقتصادی بخش صنعت نزدیک به صفر است که متاسفانه از برنامه های مدون کشور بسیار عقب تر حرکت می کند. همانطور که قرار بود در پایان برنامه پنجم توسعه، رشد اقتصادی کشور به حدود هشت درصد می رسید و برای تحقق این میزان رشد اقتصادی باید صنعت نیز در حدود ده درصد رشد اقتصادی را این روزها تجربه می کرد که اصلا این طور نیست. من صراحتا می گویم که هر چه منابع مالی آزاد شده از قانون هدفمندی یارانه ها به صنعت کشور تزریق شود از بین رفته و صنعت در شرایط کنونی به بیراهه خواهد رفت; تا زمانی که بهره وری مصرف انرژی در صنایع کشور اصلا ح نشود و شاهد افزایش قیمت های تمام شده در این حوزه باشیم تزریق پول به این سیستم آتش زدن منابع مالی است و فایده نخواهد داشت.
* شما با تقسیم منابع آزاد شده از هدفمندی یارانه ها به صورت شرایط فعلی موافق هستید؟
** بله، در شرایط فعلی که قرار است پنجاه درصد منابع مالی به مردم و 30 درصد به صنایع و بخش تولید تخصیص یابد بهترین شرایط از نظر من انتخاب شده است و حتی من معتقدم در این وضعیت که صنعت حال و هوای خوشی ندارد اگر میزان بیشتری به مردم تعلق یابد بدتر نیست که بهتر هم است زیرا من معتقدم که میل کردن از حیف کردن بهتر است. با اجرای قانون هدفمندسازی یارانه ها انتقال پول از دهک های بالا به پایین منتقل می شود.
* در این خصوص توضیح بیشتر می دهید؟
** پس از اجرای قانون هدفمندی یارانه ها، دهک های ثروتمند جامعه انرژی و مشتقات آن را با قیمت های جدید تهیه می کنند. قیمت های جدید باعث جذب منابع اضافی از مصرف کنندگان خواهد شد که بخشی از این منابع با مدیریت دولت در اختیار دهک های پایین یا ضعیف جامعه قرار می گیرد. دهک های یک تا سه که ضعیف ترین طبقه جامعه هستند به دلیل اینکه دامنه مصرف انرژی در زندگیشان بسته است از اصلا ح قیمت ها نفع نیز خواهند برد زیرا همه ماهه مبلغی به صورت نقدی دریافت می کنند اما دهک های وسط جامعه یا طبقه متوسط شهرنشین کشور که طیف وسیعی را نیز تشکیل می دهند به دلیل شرایط حاکم بر زندگیشان از متوسط مصرف بالای انرژی برخوردارند که همین موضوع فشار بیشتری را به آنها تحمیل خواهد کرد و از سویی هم نوع فرهنگ مصرف انرژی در جامعه اجازه کاهش مصرف را به آنها نخواهد داد و رفته رفته شرایط اجرای قانون به آنها بیشتر فشار خواهد آورد.
خلا صه اینکه در بین 10 دهک درآمدی جامعه، دهک های یک تا 3 به عنوان ضعیف ترین طبقات درآمدی از این قانون سود خواهند برد، دهک های 4 تا 7 به عنوان طبقه متوسط در زندگیشان با مشکلا ت عدیده مواجه خواهند شد که هرچه پیش رویم بر مشکلا ت اقتصادی آنان افزوده خواهد شد و در نهایت دهکهای 8 تا 10 که طبقه ثروتمند و مرفه جامعه محسوب می شوند هزینه های گزافی را بابت افزایش بهای انرژی صرف خواهند کرد. بدین ترتیب یکی دیگراز آثار اجرای قانون هدفمندسازی یارانه ها انتقال ثروت از طبقه ثروتمند جامعه به طبقه بسیار ضعیف جامعه خواهد بود.
* آثار تزریق مدام پول حاصل از منابع آزاد سازی قیمتها به رشد نقدینگی کمک نمی کند؟
** نقدینگی در کشور ما به خودی خود از رشد خطرناک و نامناسبی برخوردار است و اثرات سو» خود را در جامعه می گذارد. رشد نقدینگی در ایجاد تورم آزاردهنده در کشور بیشترین سهم را به خود اختصاص می دهد و به عقیده بنده بزرگترین معضل اقتصادی کشور مربوط به رشد همه ساله نقدینگی در کشور است.
آخرین آمارهای مربوط به نقدینگی در کشور بیش از 200 هزارمیلیارد تومان را نشان می دهند در حالی که کل نقدینگی وارد شده بین مردم در حال حاضر ماهیانه 2/5 هزار میلیارد تومان است که سهم اندکی را در برابر کل نقدینگی کشور دارد.
* دلیل بالا بودن نرخ رشد نقدینگی در کشور چیست؟
** علت اصلی بالا بودن میزان نقدینگی در کشور کسری بودجه دولت در سالهای متمادی است که همه ساله نیز این کسری بودجه تکرار می شود. پس از ایجاد کسری بودجه در بدنه دولت، استقراض از بانک مرکزی پدیده ای است که پیش میآید و در این مرحله است که بانک مرکزی نیز برای جبران این میزان به چاپ پول می پردازد و به جامعه تزریق می کند.
همین چرخه معیوب یعنی ایجاد کسری بودجه از سوی دولت، استقراض از بانک مرکزی و چاپ پول توسط این بانک و تزریق به جامعه همه ساله تکرار می شود و به میزان نقدینگی در کشور می افزاید. همانطور که اشاره شد بزرگترین دلیل ایجاد تورم در کشور حجم نقدینگی عنوان می شود و تا جائی که چرخه معیوب کسری بودجه و چاپ پول متوقف نشود کشور با معضل تورم در قیمتها دست و پنجه نرم خواهد کرد.
* رابطه قانون هدفمندسازی یارانه ها با شاخص تورم چیست؟
** دولت برای پیشگیری از به خطر افتادن اجرای قانون هدفمند سازی یارانه ها از بابت رشد شدید سطح عمومی قیمتها یا نرخ تورم تدابیری اندیشیده بود که به نوعی اجرای طرح را به یک طرح امنیتی تبدیل کرد. حفظ دستوری قیمتها پس از اجرای قانون مذکور یکی از تدابیری بود که دولت برگزیده بود و هم اکنون که هنوز به بازار شب عید و افزایش تقاضای کالا و خدمات در کشور نرسیده ایم رشد غیرعادی در سطح قیمتها ندیده ایم اما بنده معتقدم فعلا برای نتیجه گیری حفظ سطح عمومی قیمتها حاصل از اجرای قانون هدفمند سازی یارانه ها زود است و باید منتظر آینده اجرای این طرح بود.
کشور از گذشته تاکنون همواره از یک تورم ناشی از حجم بالای نقدینگی رنج می برد به طوری که علا وه بر آثار سو» قانون هدفمندسازی یارانه ها اقتصاد کشور با تورم و میزان رشد روزانه درحدود 160 میلیارد تومان نقدینگی مواجه خواهد شد.
حتی میزان افزایش دستمزد کارگران نیز براساس همین میزان نرخ تورم تعیین خواهد شد.
این بدان معنی است که به دلیل مواجهه کشور با حجم انبوه نقدینگی همواره با تورم ناشی از آن روبه رو هستیم و توجه اصلی دولت باید کاهش میزان نقدینگی باشد.
* حال با توجه به وضعیت فعلی پیش بینی شما از چشم انداز اقتصادی کشور چیست؟
** همانطور که قبلا نیز اشاره شد پیش بینی اهداف مربوط به میزان شاخص رشد اقتصادی کشور به حدود هشت درصد می رسد که متاسفانه با قاطعیت اعلا م می کنم که امکان دستیابی به چنین ارقامی در اقتصاد کشور وجود ندارد و نخواهد داشت. الا ن که در سال ابتدایی برنامه پنجم توسعه کشور قرار داریم میزان رشد اقتصادی کشور از 2 درصد نیز کمتر دیده می شود و حتی در صورت رسیدن این شاخص به ده درصد در حوزه هایی مثل صنعت و کشاورزی باز هم متاسفانه اهداف پیش بینی شده در چشم انداز اقتصادی کشور محقق نخواهدشد.
ایران درمنطقه ای قرار داد که در همسایگی خود کشورهایی همچون ترکیه با رشد اقتصادی بالا ی هشت درصد، عربستان با چشم انداز رشد اقتصادی بالا و حتی وضعیت رو به بهبود کشورهایی مثل عراق و افغانستان وجود دارند که با شرایط کنونی و چشم انداز نه چندان مطلوب آینده امیدی به تحقق اهداف سند چشم انداز کشور به عنوان کشور اول منطقه نیست.
* اکنون پیشنهادات شما برای اجرای بهینه طرح هدفمندی یارانه ها چیست؟
** همانطور که قبلا نیز به آن اشاره شده است آزادسازی قیمت ها و کاهش یارانه های اختصاصی از سوی دولت باعث ایجاد رقابت در فضای اقتصادی و کسب و کار می شود; بهترین روش رسیدن به آرمان های تعیین شده در طرح هدفمند سازی یارانه ها کم کردن دخالت دولت در ارکان اقتصادی کشور است. دولت باید به تدریج پای خود را از مسائل اجرائی مربوط به اقتصاد کشور بیرون بکشد تا با افزایش فضای رقابتی بنگاه ها مسیر صحیح خود را بیابند.
من به نحوه اجرای این طرح اشکالا ت بسیاری می گیرم اما اگر دولت پس از سپردن امور به بخش خصوصی و غیردولتی تصمیم به تقویت ارکان اقتصادی حاصل از اجرای این طرح را داشته باشد باید حداکثر توان خود را در افزودن میزان سرمایه گذاری ها در بسترهای بنیادی اقتصادی کشور به خرج دهد.
توجه ویژه به سرمایه گذاری و پیشرفت صنعت باعث پیشبرد اهداف والا ی اقتصادی طرح هدفمندسازی یارانه ها خواهد شد.