نتایج انتخابات پارلمانی اردن

یوسف غروی
کشور اردن در هفته گذشته شاهد برگزاری انتخابات پارلمانی در سایه قوانین انتخاباتی تازه‌ای بوده است. نتایج این انتخابات که با رضایت و خرسندی مقامات دولتی اردن روبرو شد، بطور وسیع مورد تحلیل و بررسی وسایل ارتباط جمعی غرب قرار گرفته است.
انتخابات پارلمان 80 نفره اردن که پس از 23 سال اولین انتخابات پارلمانی چند حزبی این کشور محسوب می‌شود، در شرایط و اوضاع استثنائی منطقه و انعقاد قرارداد سازش میان ساف و اسرائیل برگزار شده و از اینرو نتایج آن بلحاظ تعیین سمت و سوی حرکت آتی دولت اردن در قبال فرایند سازش با رژیم صهیونیستی حائز اهمیت است.
اصولا در کادر وسیعتری باید گفت شاه حسین با امید دستیابی به نتایج مورد انتظار و دلخواه خود، دستور برگزاری انتخابات پارلمانی را صادر کرد. وی قبل از آن با استفاده از خلا قانونی حاصل از انحلال پارلمان قبلی، مقررات تازه‌ای در جهت اصلاح قانون انتخابات وضع کرد که به گفته آگاهان سیاسی از عوامل موثر در تقلیل کرسیهای متعلق به جبهه اقدام اسلامی و نمایندگان مستقل طرفدار آن محسوب می‌شود.
در حالیکه بر مبنای قانون قبلی رای‌دهندگان می‌توانستند به لیست ائتلافی کاندیداها رای بدهند، مطابق مقررات تازه فرمول یک فرد - یک رای جایگزین قانون قبلی گردید و بدین‌سان مقامات اردنی امید آنرا داشتند که قانون تازه صف‌بندی و ائتلاف مستحکم جبهه اقدام اسلامی و کاندیداهای اسلام‌گرا را بشکنند و از کسب پیروزی قابل ملاحظه آنان - نظیر انتخابات سال 1989 - جلوگیری نمایند.
اقدام دیگر دولت اردن که نتایج دلخواه را برای دولتمردان آن کشور به ارمغان آورده، ممنوعیت استفاده از مساجد و اماکن مذهبی در جهت تبلیغات انتخاباتی و ممنوع ساختن ائمه جمعه و جماعات از کاندیداتوری بوده است. شکی نیست که هدف دولت اردن جلوگیری از تاثیرپذیری اقشار مردم از دعوت خطبا و روحانیون در جهت مخالفت با قرارداد سازش و رای دادن به کاندیداهای مخالف سازش بوده است. علاوه بر آن شاه حسین طی فرمانی برگزاری و راه انداختن راهپمائی‌های بزرگ تبلیغاتی را ممنوع ساخت. در واقع این فرمان، دقیقا گروههای اسلامی و مشخصا جبهه اقدام اسلامی را هدف قرار داده بود، چه، مقامات اردن بخوبی می‌دانستند که تنها گروههای اسلامی قادر به تدارک و برگزاری چنین راهپیمائی‌های بزرگ و عظیمی هستند. در این راستا باید افزود اگرچه دادگاه عالی اردن با حکم خود این فرمان را ملغی اعلام کرد با اینحال این حکم دیر هنگام که یک هفته به برگزاری انتخابات صادر شد مانع از آن نشد که جبهه اقدام اسلامی کارنامه موفق و امیدوارکننده‌ای از خود نشان ندهد. در واقع جبهه اقدام اسلامی در انتخابات سال 1989 همراه با نمایندگان مستقل ولی طرفدار برنامه و طرح آن به 32 کرسی دست یافته و بلوک نیرومندی را تحت شعار اسلام - راه‌حل در پارلمان تشکیل دادند. با اینحال باید افزود این نمایندگان و بطور کلی پارلمان اردن در کشوری که شاه حسین تمامی قدرتهای سیاسی و نظامی را بخود اختصاص داده عملا قادر نبودند به کار بنیادین و اصولی بپردازند و چنین پارلمانی در چارچوب چنین سیستم حکومتی در واقع بیشتر به ماشین امضای طرحهای دولت شبیه است تا به یک مرجع تصمیم‌گیرنده. بعلاوه آنکه چهار سال دوره پارلمان قبلی اردن نشان می‌دهد اکثریت مصوبات این مجلس شامل لوایح تقدیم شده دولت بوده و پارلمان کمتر طرح از خود ارائه کرده است. از سوی دیگر در انتخابات هفته پیش اردن 54 درصد از افراد واجد شرایط رای خود را به صندوق‌ها ریختند. بخشی از این افراد شامل جمعیت فلسطینی‌الاصل اردن می‌شوند که 60 درصد نفوس این کشور را تشکیل می‌دهند، در حالیکه الفتح - مهمترین سازمان تشکیل‌دهنده ساف به رهبری عرفات - در انتخابات قبلی اردن طرفداران خود را از شرکت در انتخابات منع کرده بود اما در انتخابات این دوره دستور مشارکت آنان را صادر کرد. این در حالی است که گروههای فلسطینی مخالف قرارداد سازش با پیش‌بینی نتایج از قبل تعیین شده انتخابات و نقش بعدی آن در تسریع فرایند سازش از هواداران خود خواستند که در این انتخابات شرکت نکنند. با اینحال مشارکت اندک مردم اردن حکایت از عدم استقرار و تثبیت نهادی چون پارلمان در چارچوب سیستم حکومتی است که منابع قدرت آن بر پایه روابط مستحکم قبیله‌ای و عشیره‌ای استوار می‌باشد. و از اینرو اذعان مقامات اردنی و خود شاه حسین مبنی بر تقدم روابط قبیله‌ای بر انگیزه‌های سیاسی در جریان انتخابات هفته گذشته، خود موید این نکته است.
گرچه نمایندگان محافظه‌کار و سنتی طرفدار شاه حسین اکثریت کرسیهای پارلمان را بدست آورده و جبهه اقدام اسلامی همراه با نمایندگان مستقل ولی طرفداران آن 22 کرسی را از آن خود ساختند، ولی این، همچنان که سران این جبهه تصریح کردند چیزی از حمایت از مردم نسبت به طرح و برنامه‌هایشان نکاسته و در واقع نمایندگان مورد حمایت شاه حسین به لطف قوانین تازه که در خلاء قانونی عدم وجود پارلمان تصویب شدند، قادر به راهیابی به پارلمان و تحقق انتظارات از قبل پیش‌بینی شده دولتمردان اردنی شدند.
در این میان، سر و صدائی که وسایل ارتباط جمعی غرب درباره انتخابات اردن براه انداختند، قابل توجه است. مطبوعات غرب ضمن ستایش از فراست سیاسی شاه حسین در برخورد با بنیادگرائی اسلامی طی انتخابات اخیر و توصیف آن بعنوان سالم‌ترین انتخابات در جهان عرب، از آن بعنوان نسخه‌ای قابل تجویز برای مهار بنیادگرائی اسلامی در سایر کشورهای عربی یاد کردند همچنین نکته‌ای که از خاطر این مطبوعات دور نمانده این بود که نتایج انتخابات اخیر زمینه را برای تسریع در انعقاد سازش میان اردن و ساف آماده کرده و شاه حسین قادر خواهد بود با حمایت قاطع پارلمان - که منتخب مردم است - کشورش را بسوی سازش کامل با رژیم صهیونیستی هدایت کند.