بحران اکراد ترکیه (بخش هفدهم)

به قلم: هنری جی بارکی
اما آنچه نباید در این دوران انتقالی مورد بی‌توجهی و غفلت قرار گیرد این است که ترکیه تلاش کرده است تا حضور خود را در ترتیبات منطقه‌ای افزایش دهد، یعنی جایی که می‌تواند نقش عمده‌ای را ایفا کند. از جمله تلاش‌هایی که از سوی، آنکارا صورت گرفته تشکیل «منطقه همکاری اقتصادی دریای سیاه» است که در آن 11 کشور عضو هستند و حتی برخی از آنها همچون آلبانی، یونان و ارمنستان با دریای سیاه فاصله داشته و با آن مرز مشترک ندارند. این طرح که در ژوئن سال 1992 به امضاء رسید ترکیه را در مرکز یک منطقه تجاری، اقتصادی قرار می‌دهد و نه‌ تنها روابط بازرگانی را تسهیل می‌کند بلکه در آینده می‌تواند به عنوان یک عامل ایجاد ثبات در منطقه ظاهر شود. نقش اساسی و محوری ترکیه در تشکیل این گروه بدین معنی است که این کشور با وظیفه حساس ایجاد آشتی و نزدیک کردن اختلافات سیاسی کشورهای عضو، که برخی از آنها با یکدیگر اختلافات زیادی دارند، مواجه است. در آسیای میانه هم ترکیه سعی کرده است از روابطش با جمهوری‌های ترک زبان منطقه و نیز اقتصاد نسبتاً موفق خود استفاده کند تا اینکه نه تنها نفوذ اقتصادی خود را در منطقه و نیز اقتصاد نسبتاً موفق خود استفاده کند تا اینکه نه تنها نفوذ اقتصادی خود را در منطقه بسط دهد بلکه نفوذ سیاسی ایران در این منطقه را نیز محدود کند.
به خاطر حساسیت برخی کشورهای اروپایی در قبال مسائل حقوق بشر، قیام اکراد به طور بالقوه این توان را دارد که روابط ترکیه و جامعه اروپا را مخدوش و بی‌ثبات سازد. در سال 1992 آلمان فروش تجهیزات مهم نظامی به ترکیه را صرفاً بدین خاطر که این تجهیزات علیه اکراد مورد استفاده قرار می‌گیرد ممنوع کرد. هر چند که بعداً آلمان تصمیم خود را عضو کرد لیکن به هر حال اقدامی که انجام داد از جانب یکی از دوستان جامعه اروپایی ترکیه بود.
درگیری طویل المدت با اکراد اگر دامنه خود را به خاک اروپا بکشاند. همانطور که روند آن آغاز شده است، فشار اروپا بر ترکیه را افزایش داده و مهم‌ترین رابطۀ تجاری ترکیه را به خطر می‌اندازد.
تأثیراتی که برای منطقه متصور است
حمایت سوریه از (پ-ک-ک) بیش از هر چیز ناشی از نگرانی آن کشور از تکمیل طرح SAP (احداث 22 سد بر روی دجله و فرات) است، چرا که این طرح تاکنون به کاهش شدید جریان رود فرات در سوریه منجر شده است. لیکن با توجه به مشکلات موجود در جهان عرب سوریه نتوانسته است موج حمایتی زیادی را برای خود به راه اندازد جز اینکه سر و صدای زیادی در مورد مسئله آب در میان کشورهای عرب به پا کرده است. جالب آنکه با تضعیف عراق از قدرت فشار سوریه بر ترکیه هر چه بیشتر کاسته شد. اما انگیزه صدام حسین از حمایت و پشتیبانی از (پ-ک-ک) چیز دیگری است. صدام از یک‌سو می‌خواهد به خاطر نقشی که ترکیه در جنگ خلیج (فارس) داشت از این کشور انتقام بگیرد و از سوی دیگر خواستار تضعیف ماهیت کردی در شمال عراق است. بدین صورت که هر قدر حزب (پ-ک-ک) موفق‌تر ظاهر شود میزان شک و تردید و بدگمانی ترک‌ها نسبت به اکراد عراقی بیشتر می‌شود و این به نوبه خود احتمال همکاری بین رهبری اکراد عراقی و آنکارا را کمتر می‌کند.