بحران اکراد ترکیه (بخش اول)

به قلم: هنری جی. بارکی
انتظار می‌رود که ترکیه یکی از عمده کشورهایی باشد که از خاتمه جنگ سرد نفع می‌برد. این کشور فارغ از محدودیت‌های جهان دوقطبی امیدوار است که به یک قدرت مهم مبدل شود. لیکن سیاست‌های خارجی و داخلی ترکیه بطور فزاینده‌ای حول محور درگیری و برخوردهای نژادی داخلی می‌چرخد که زمانی راکد بود و اکنون اقلیت کرد این کشور را در مقابل اکثریت ترک قرار می‌دهد. تشدید روزافزون شورش اکراد ترکیه تمامیت و یکپارچگی کشور، روند تحول مجدد دموکراسی، موفقیت‌های اقتصادی دهه گذشته و روابط ترکیه با متحدینش را تهدید کرده و به خطر می‌اندازد، ظهور حکومت اکراد در شمال عراق نه تنها به این مسئله یک بعد خارجی داد بلکه یادآور چیزی است که آینده آبستن آن است و از آن خبر می‌دهد.
مقاله حاضر نگاهی دارد بر تهدیدی که از جانب قیام مردم که به رهبری حزب کارگران کردستان (پ-ک-ک) متوجه ترکیه است و واکنش‌های ترکیه در قبال این قیام را مورد بررسی قرار خواهد داد. هم اکنون ابتکار سیاسی در دست (پ-ک-ک) است و دولت آنکارا موضع واکنشی - البته انفعالی - دارد. تلاش فعلی حکومت ترکیه جهت یافتن یک راه‌حل نظامی برای مشکل اکراد یادآور سیاست‌های استبدادی و سرکوب‌کننده گذشته است که صرفاً راه‌حل‌هایی موقت بوده‌اند. با اتخاذ چنین سیاستی ترکیه خود را با خطر گرفتاری در یک مخمصه و وضعیت بسیار دشوار مواجه می‌سازد چرا که با خاتمه جنگ سرد احتمال اینکه ترکیه از کمند موشکافی و دقت جامعه بین‌الملل در خصوص موارد نقض حقوق بشر بدهد بسیار کم است. استمرار این درگیری نژادی داخلی طویل المدت زمینه ساز انزوای بین‌المللی برای ترکیه بوده و به معنای آن خواهد بود که نقش جدیدی که رهبران این کشور چشم طمع بدان دوخته‌اند فقط به صورت یک توهم و خیال واهی باقی بماند.
در ابتدای مقاله نظری داریم بر قیام اکراد و واکنش دولت ترکیه در قبال این چالش. سپس ضررهای سیاسی و اقتصادی شورش اکراد را مورد بررسی قرار می‌دهیم. در ادامه به تجزیه و تحلیل تأثیر این درگیری بر روابط ترکیه با آمریکا، اروپا و دیگر کشورهای مهم منطقه همچون ایران، سوریه، عراق و اکراد عراقی خواهیم پرداخت. در انتها براوردی خواهیم داشت از راه‌های پیشروی ترکیه و اقداماتی که غرب می‌تواند برای محدود ساختن و مهار این درگیری در ترکیه بردارد.
چالش اکراد
موضوع شورش اکراد در ترکیه موضوع جدیدی نیست. از پایان امپراطوری عثمانی و طی همان چند ساله اولیه حکومت جمهوری ترکیه چندین شورش شدید و خفیف اکراد را تجربه کرده است. تمامی شورش‌های فوق‌الذکر در پاسخ به سیاست‌های دولت در راستای یکسان‌سازی و شبیه‌سازی بافت فرهنگی و سیاسی جامعه بوده و همگی نیز شدیداً سرکوب شدند. آشوب فعلی که بطور جدی در سال 1984 آغاز شد از جمله طولانی‌ترین و شدیدترین شورش‌هاست.
اکراد حدوداً 20 درصد از جمعیت ترکیه را شامل می‌شوند. هر چند که اکراد عمدتاً ساکن مناطق روستایی شرق و جنوب شرقی ترکیه هستند لیکن در نتیجه سیاست‌های دولت ترکیه برای متفرق کردن این جمعیت و نیز تلاش برای یافتن کار و زندگی بهتر و وضعیت اقتصادی مناسب‌تر، به تمامی شهرهای بزرگ ترکیه مهاجرت کرده‌اند. هر چند عقیده بر آن است که حدود نیمی از جمعیت اکراد هنوز در مناطق کردنشین سنتی زندگی می‌کنند لیکن اقلیت قابل ملاحظه‌ای از اکراد در شهرهای استانبول، ازمیر، آنکارا و آدانا هستند. در برخی از شهرهای حاشیه‌ای جنوب کشور اکراد به زودی جمعیت غالب خواهند بود.