توازن؛ شرط اساسی صلحی پایدار

آقای رئیس
شاهد تلاش‌هائی که از سوی شما و دولت شما برای تهیه مقدمات این گردهمائی حساس صورت گرفته، بوده‌ام. لذا وظیفه خود می‌دانم که به خاطر همه این تلاش‌ها که اطمینان دارم قرین موفقیت خواهند بود و نقطه عطفی در فعالیت‌های سازمان کنفرانس اسلامی در ارتباط با بوسنی - هرزگوین به شمار خواهد رفت، از شما عمیقاً تشکر کنم. همچنین اجازه می‌خواهم که از مردم دولت مالزی به خاطر میهمانوازی گرم و سازماندهی عالی این گردهمائی نیز ابراز امتنان نمایم.
در ارتباط با مذاکراتی که مقامات عالیرتبه دولت‌های ما طی سه روز گذشته انجام داده‌اند، توضیحاتی دریافت کرده و با رضایت‌مندی بسیار دریافته‌ام که مشورت‌های به عمل آمده قبل از این جلسه و کارهای انجام شده، منتهی به تنظیم در سند عالی شده است. اعلامیه به نحوی بسیار روشن و مشخص مواضع محکم و منسجم ما را در مورد تحولات مهمی که متعاقب آخرین دیدارها در ژنو صورت گرفته، منعکس می‌کند. اعلامیه همچنین منعکس‌کننده خط مشی کلی که در این مرحله مورد نظر است، نیز هست. با این حال مهم‌تر از همه فرصتی است که برای مشورت، تبادل‌نظر و تنظیم برنامه‌ای برای اقدام با هدف تقویت توانائی‌های بوسنی جهت مقابله با تجاوزات صرب‌ها در اختیار مقامات عالیرتبه نظامی ما قرار گرفت.
از نظر من این دو سند می‌توانند شاخص و راهنمای فعالیت‌های آتی ما باشند. این اسناد را متوازن و جامع یافتم و لذا ضرورتی برای بحث در مورد آنها نمی‌بینم و اعتقاد دارم که می‌توانیم آنها را به شکل کنونی مورد تصویب قرار دهیم. در این صورت، این امکان نیز که از فرصت موجود برای تبادل‌نظر مشترک با همکارانمان یعنی وزرای دفاع استفاده کنیم، فراهم خواهد آمد.
این نخستین باری است که شاهد برخی اقدام‌ها از سوی جامعه بین‌المللی علیه رفتار جنایت‌کارانه و مدام با سماجت شورشیان صرب هستیم. همچنین وجود اشتیاقی در گروه تماس پنج کشور برای برقراری تماس و مشورت با ما مورد توجه قرار گرفته است. البته عواملی چند در ارتباط با این تغییر روش آشکار وجود دارد. اما مهم‌ترین دلیل در این میان نقشی است که ما از تحت تاثیر قرار دادن اوضاع در عرصه بوسنی ایفا کرده‌ایم. اگر چه برادران بوسنیائی‌مان را از ابتدای این تراژدی تنها نگذاشته‌ایم، ‌اما تصمیم روسای کشورها و دولت‌های ما به بسیج برای تامین ابزار لازم جهت دفاع از خود برای بوسنی و پیگیری مستمر گروه تماس جهت اجرای این تصمیمات، اثرات اجرائی داشته است. بطور مشخص‌تر تصمیماتی که در مورخه 21 ژوئیه (30 تیرماه 1374) در ژنو گرفتیم مبنی بر اینکه تحریم از دیدگاه حقوقی قابل اطلاق به بوسنی نیست و ما منبعد خود را نسبت به این تحمیل غیرقانونی عادلانه متعهد نمی‌دانیم، همراه با تصمیم به تشکیل این جلسه مشترک از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بوده‌اند.
علی‌رغم آنکه این بحران از ابعاد گوناگون بسیار پیچیده است، اما واقعیات اساسی بسیار ساده‌اند. صرب‌ها در بوسنی، که فعالانه مورد حمایت مستمر صربستان و مونته‌نگرو قرار دارند، از فرصت بدست آمده برای حمله به مردم کاملاً بی‌دفاع استفاده کرده، فجیع‌ترین جنایت‌ها را علیه آنها مرتکب شده، در جهت پاکسازی قومی و مذهبی در مناطقی که از طریق نسل‌کشی متصرف می‌شوند، کوشیده و سپس خواستار راه حلی که ثمرات تجاوزاتشان را مورد شناسائی قرار دهد، شده‌اند.
طی چند سال اخیر این واقعیات پیوسته پابرجا بوده‌اند. لذا پیوسته آشکار بوده است که مذاکراتی که به اشکال مختلف انجام می‌شود نمی‌تواند به نتیجه‌ای که متضمن حداقل اجزاء عدالت باشد، منتهی گردد. بنابراین تنها برخورد مناسب اتخاذ تدابیری است که وضعیت را اساساً متحول کند.
هرگز تردیدی در ذهن ما وجود نداشته که مادام که صرب‌ها از برتری نظامی برخوردارند و امتیازاتی از نظر ارضی در دست دارند، نیل به یک راه‌حل ممکن نخواهد بود. اطلاعات ما که در اینجا مورد تایید برادران بوسنیائی قرار گرفته، حکایت از آن دارد که ارتش بوسنی، امروزه مجهزتر و آموزش دیده‌تر از هر زمان دیگر است. اما هنوز راه درازی تا دستیابی به توازن نظامی باقی است. این هدف اساسی است که باید در ذهن داشته باشیم و پیگیری کنیم، اساسی از آن جهت که این هدف نه تنها در جریان مذاکرات، بلکه پس از نیل به راه‌حلی نیز باید مدنظر باشد، چرا که صلح در منطقه نمی‌تواند بادوام باشد، اگر راه حلی برای از بین بردن عدم توازن وجود یافت نشود.
عکس‌العمل اخیر از سوی جامعه بین‌المللی، تنها هدف محدود دفاع از مناطق امن باقی مانده را مد نظر دارد. ضمن اینکه در مورد امکان حمایت از این مناطق امن تنها از طریق نیروی هوائی جای سئوال وجود دارد، روشن است که این هدف شامل تلاش برای اعاده وضعیت «سربرنیتسا» و «ژپا» به عنوان مناطق امن نیست. بعلاوه هیچ طرحی تجاوز، نسل‌کشی و پاکسازی قومی اشغال شده‌اند، وجود ندارد. قصدی نیز برای تقویت قابلیت‌های نظامی ارتش بوسنی به نحوی که خود، این وظایف را به انجام رساند، در کار نیست.
در همین حال روند مذاکرات که با نشست 8 سپتامبر در ژنو از سرگرفته شده، عواقبی خواهد داشت که می‌تواند سرنوشت مسلمانان در بوسنی و در واقع اروپا را تحت تاثیر قرار دهد. ما از تاریخچه این مذاکرات ماقبل آن دریافته‌ایم که دولت بوسنی هرزگوین پیوسته برای دادن امتیاز تحت فشار قرار داشته و همواره برای مذاکره و سازش در تنگنا بوده است. اصول مورد توافق هنوز در برخی موارد مهم، بسیار مبهم‌اند. بنابراین روند صلح برای دولت بوسنی بسیار طولانی و دشوار خواهد بود. همچنین اطمینانی وجود ندارد که این روند قرین موفقیت گردد و می‌توان پیش‌بینی کرد که با شروع مذاکرات در مورد نکات کلیدی، صرب‌ها سازش‌ناپذیر باقی خواهند ماند.
ما بطور کامل موضع رئیس‌جمهور بوسنی، جناب آقای علی عزت بگوویچ در مورد مذاکرات جاری را مورد تایید قرار می‌دهیم. به اعتقاد ما این مواضع حاوی حداقل لازم برای رعایت برخی جنبه‌های انصاف در یک راه حل احتمالی است.
از جمله نکات اساسی که باید در یک راه حل احتمالی مدنظر باشند عبارتند از:
- حاکمیت، استقلال و تمامیت ارضی بوسنی
- استرداد اراضی اشغال شده از طریق تجاوز و نسل‌کشی
- حفظ سارایوو به عنوان پایتخت تقسیم ناشدنی دولت مرکزی
- برخورد متقارن با وضعیت و امتیازات صرب‌های بوسنی با وضعیت و امتیازات اقلیت‌های غیرصرب در کوزوو، سنجاک و وی‌ودینا.
- تداوم اعمال قاطع تصمیمات دادگاه بین‌المللی جنایات جنگی
- بازگشت امن و شرافت‌مندانه کلیه پناهندگان و آوارگان.
همچنین باید دقت کنیم که ترتیبات در یک حل‌و‌فصل احتمالی به نحوی نباشد که در پرتو آن برتری نظامی متجاوز همچنان حفظ شده و در نتیجه قربانی همچنان در معرض تهدید مستمر قرار داشته باشد.
به این دلایل باید از هم‌اکنون دست به اقدام بزنیم. باید بلافاصله به کمک بوسنی برخیزیم، به نحوی که این کشور بتواند به حداقل توازن لازم در قابلیت‌های دفاعی خود با هدف تقویت مواضع‌اش در مذاکرات جاری دست یابد و از این طریق،‌حل‌وفصل سیاسی با دوام ممکن شود.
گروه کاری کمک به بوسنی که برای این منظور در این نشست تشکیل شده، باید فوراً وارد عمل شود و اجرای تصمیمات و اقدامات طراحی شده در برنامه‌ای برای اقدام را که در اینجا تنظیم شده، آغاز کند. البته تلاش برای تحقق تعهدات اعضای کنفرانس اسلامی و دیگر کشورها و تسهیل تحویل ملزومات به بوسنی،‌ ضمن تشویق و پیگیری کمک‌های بیشتر، در اولویت است.
اقدامات ما برای تقویت موضع کنفرانس اسلامی جهت تاثیرگذاری بر روندهای سیاسی در جامعه بین‌المللی از جمله روندهائی که توسط گروه تماس پنج کشور پیگیری می‌شوند، نیز مهم است. نباید هیچ‌گونه تردیدی باقی بگذاریم که ما مصمم به حمایت از قربانیان جهت دستیابی به عدالت هستیم.
در عرصه دیپلماتیک،‌ اعتقاد دارم که باید در جهت طرح‌ریزی یک تهاجم سیاسی با هدف متقاعد کردن کشورها به پیوستن به ما جهت پاسخ‌گوئی به نیازمندی‌های بوسنی هرزگوین در ارتباط با دفاع از خویش و ایجاد یک ائتلاف بین‌المللی برای این منظور اقدام نمائیم.
در این میان، کمک‌های انسانی به بوسنی باید افزایش یابد و لوازم و طرق احیای اقتصاد بوسنی در دوره جنگ و بازسازی این اقتصاد پس از حل سیاسی مشکل، مورد بررسی قرار گرفته و به اجرا گذاشته شود.
فعلاً، باید بیشترین استفاده را از حضور بی‌سابقه مقامات دفاعی و فرماندهان نظامی‌مان برای طرح‌ریزی و به اجرا گذاشتن طرح‌ها مشخص بکنیم. وزیر دفاع ما پیشنهادهایی در این رابطه ارائه خواهند داد.