نظامی‌گری اولویت ناتو

تغییر رویکرد ناتو
ماموریت های ناتو درمحیط امنیتی جدید تغییر کرده است.
درسال 2010 سازمان ناتو با تعریف تهدیدات جدید نظیر تسلیحات هسته ای، موشک های بالستیک،تروریسم، تهدیدات سایبری، تسلیحات لیزری، امنیت انرژی، منابع آب و تغییرات اقلیمی، برنامه های جدیدی را در استراتژی 10 تا 15ساله خود گنجاند.
در مفهوم استراتژیک جدید ناتو با توجه به شرایط تغییر یافته جهانی، ساختار دفاعی- امنیتی گذشته این سازمان به ساختاری تهاجمی -نظامی تغییر یافته است.
در رویکردنوین، این سازمان فعالیت های نظامی خود را در طیف وسیعی از وظایف، تحت عناوین، «دفاع دسته جمعی تا انجام عملیات حفظ صلح» طبقه بندی کرده است و تمام کشورهای عضو تامین مالی این اقدامات را برعهده دارند.
گسترش حیطه جغرافیایی
اگر چه مفهوم استراتژی جدید ناتو تحت عنوان «دفاع دسته جمعی» رقم خورده اما این تعریف دستاویز گسترش فعالیت های نظامی سازمان مذکور را در رویکردی بسیار تهاجمی آنهم نه در اروپا بلکه در دیگر حوزه های ژئواستراتژیک جهان مانند خاورمیانه دنبال می کند.
درچنین چارچوبی ناتو از یک سازمان امنیت اروپایی به یک سازمان نظامی فرا اروپایی تبدیل شده که برای خود ماموریت های بین المللی قائل است. یکی از این مناطق ژئواستراتژیک منطقه خاورمیانه و شمال آفریقاست که ناتو درپیشینه و حال خود توجه فراوانی به آن داشته که از جمله مداخله در افغانستان، عراق، پاکستان و لیبی است.
 گسترش روند تهاجمی در خاورمیانه
مستندات حاکی از گسترش روند تهاجمی ناتو در خاورمیانه و شمال آفریقا است.
آمارهای موسسه بروکینگز نیز حاکی از این امر است. گزارش راهبری این مرکز در سال 2010 به نقش دولت ها و ناتو در عراق، افغانستان و پاکستان اختصاص یافت که بخشی از داده های آن روند گسترش رویکردهای مداخله جویانه ناتو در خاورمیانه را تایید می کند:
(اوت 2003)؛ تصویب طرح انتقال فرماندهی از ایساف به ناتو.
- شهریور 2003؛ استقرار ناتو و انتقال فرماندهی از ایساف به ناتو
- استقرار 130 هزار نیروی ناتو تا دسامبر 2010
-26هزار سورتی پرواز ناتو و نیروهای اشغالگر با اهداف مختلف در افغانستان.
- 5000سورتی پرواز با هدف بمباران مناطق مختلف افغانستان
- 205 سورتی پرواز هواپیماهای بدون سرنشین بین سال های 2010-2004 در پاکستان و افغانستان.
- ژوئن 2004 آغاز همکاری ناتو و نیروهای اشغالگر در عراق.
- سپتامبر 2004 ورود اولین هیئت عملیاتی ناتو به عراق.
اکنون ناتو در ادامه ماموریت عملیات حفاظت از صلح در افغانستان، حیطه وظایف نیروهای نظامی خود از حوزه کابل پایتخت این کشور را هم فراتر برده و به سایر ولایات افغانستان نیز سرایت داده است. اقدامات نظامی نیروهای این سازمان به شهرهای مرزی افغانستان با پاکستان نیز کشانده شده است.
علاوه بر این، مداخله این سازمان در دو کشور یاد شده ابعاد مختلف و متنوعی به خود گرفته است. به گفته مسئولان ناتو، این سازمان در شرایط کنونی در افغانستان، نقش های متفاوت نظامی- امنیتی، سیاسی و هدایتی- امدادی را ایفا می کند.
 فرماندهی جنگ در لیبی
ناتو پس از اختلافات متعدد بر سر چگونگی حضور در بحران لیبی، سرانجام روز 5فروردین 1390 با برگزاری نشست در بروکسل تصمیم به مشارکت در قطعنامه 1973 شورای امنیت سازمان ملل متحد کرد که مطابق این قطعنامه، منطقه پرواز ممنوع بر فراز لیبی اجرا شد، همانند آنچه که در عراق و در سال 1991 اتفاق افتاد.
پس از آن آندرس فوگ راسموسن دبیرکل ناتو پس از برگزاری نشست این سازمان در بروکسل اعلام کرد که ناتو فرماندهی عملیات در لیبی را برعهده می گیرد.
از آن تاریخ تاکنون نیروهای اشغالگر حملات شدیدی را علیه مواضع نیروهای هوادار قذافی داشتند که شامل تخلیه 170 موشک هاوک بر شهرهای مختلف لیبی بوده است.
این نیروها 153 سورتی پرواز برای بمباران مناطق مختلف لیبی انجام داده اند.
اگرچه در ادبیات ناتو این اقدامات که بیرون از اروپا صورت می گیرد تحت عنوان «خارج از قلمرو» محسوب می شود اما این آمارها حاکی از تغییر ماهیت در عملیات اصلی ناتو از غرب به شرق است.
پیش از این تمامی 28 کشور عضو ناتو در اجلاس اسلامبول 2002 (1381) بر گسترش مسئولیت های ناتو در منطقه خاورمیانه تاکید کردند.
شیفر دبیر کل سابق ناتو در آن زمان پیشنهاد گفت وگوهای امنیتی ناتو با کشورهای منطقه خاورمیانه را ارایه داد که با توجه به این پیشنهاد، نیروهای نظامی ناتو در افغانستان و عراق مستقر شدند. همکاری ناتو با کشورهای منطقه خاورمیانه شامل آموزش های نظامی، تبادل اطلاعات، برگزاری مانورهای مشترک، مبارزه با باندهای قاچاق و موادمخدر، همکاری در زمینه جرایم بین المللی و مبارزه با عملیات تروریستی و... می شود.
این رویکرد حاکی از آن است که نگاه ناتو به کشورهای خاورمیانه کاملا ویژه است. این سازمان از 10 سال پیش گفت وگوهای خود را در مورد مسایل مختلف امنیتی با هفت کشور خاورمیانه و شمال آفریقا در حوزه مدیترانه آغاز و تاکنون ادامه داده است.
منطقه پرواز ممنوع
اعمال منطقه پرواز ممنوع بخشی از قطعنامه 1973 شورای امنیت سازمان ملل بر ضد لیبی است به دنبال تصویب این قطعنامه، نیروهای خارجی به رهبری آمریکا به لیبی حمله کردند.
ناتو در حالی فرماندهی عملیات اجرای منطقه پرواز ممنوع را در دست گرفته که 28 کشور عضو این سازمان در خصوص بخش اصلی قطعنامه شورای امنیت یعنی عملیات محافظت از غیرنظامیان و حمله به نیروهای زمینی لیبی به توافق نرسیده اند. بر این اساس حملات ائتلاف بین المللی به پایگاه های معمر قذافی نیز به طور جداگانه و همچنان با محوریت آمریکا صورت می گیرد.
به گفته «ویلیام گورتنی» یکی از مقام های وزارت دفاع آمریکا، با اینکه ناتو پذیرفته که فرماندهی اجرای منطقه پرواز ممنوع بر فراز لیبی را به دست گیرد، اما این سازمان هدایت بمباران های لیبی را نپذیرفته و این وظیفه همچنان به عهده آمریکا است تا توافق جدیدی حاصل شود.
از زمانی که نیروهای ائتلاف بین المللی به لیبی حمله ور شدند اختلافاتی در مورد مسئله رهبری این حملات بروز پیدا کرد. برخی کشورها از جمله آمریکا و تعدادی از کشورهای اروپایی تمایل داشته اند که تمامی اقدامات نظامی بر ضد لیبی باید با محوریت سازمان نظامی ناتو انجام بگیرد. در مقابل برخی از اعضای ناتو از جمله ترکیه که به قطعنامه شورای امنیت بر ضد لیبی نیز رای ممتنع داد، مخالف مداخله نیروهای ناتو هستند.
«رجب طیب اردوغان» نخست وزیر ترکیه چندی پیش ضمن مخالفت با دخالت نظامی ناتو در لیبی، چنین امری را سبب بحرانی تر شدن اوضاع امنیتی و دارای پیامدهایی مانند حمله نظامی آمریکا به عراق خواند.
اکنون این پرسش مطرح است که چرا آن گونه که در لیبی به بهانه حمایت از مردم منطقه پرواز ممنوع اعلام شد در مورد یمن و بحرین چنین اقدامی صورت نگرفت؟
«آندرو موری» نویسنده آمریکایی با اشاره به رویکرد دوگانه غرب در قبال تحولات خاورمیانه بر این باور است که «از دیدگاه طرفداران غربی حقوق بشر برخی افراد مهم تر و باارزش تر از دیگران هستند. البته درواقع جان این انسان ها نیست که اهمیت دارد بلکه حفظ برتری غرب است که بر همه چیز اولویت دارد.»
موری از جمله تحلیلگران غربی است که «تصمیم شورای امنیت برای اجازه حمله به لیبی» را صدور مجوزی برای پروژه ای غیرقانونی می دانند.
این تحلیلگران معتقدند: «شرایط کنونی لیبی نیازمند میانجیگری است نه مداخله نظامی و بمباران انسان های بی گناه. تصمیم شورای امنیت با تحریک برخی از دولت های اقتدارگرای عرب منطقه اتخاد شد. دولت هایی که از ابتلا به سرنوشت افرادی همچون مبارک و بن علی به شدت وحشت کرده اند. سران این دولت ها هر گونه مداخله خارجی را در امور داخلی کشورهای خود رد می کنند اما با حمله به لیبی موافقت کردند.»
موری در مقاله ای در این زمینه نوشته است: حملات هوایی و بمباران ها ممکن است به شرایط آتش بسی منجر شود که در پس آن تجهیز مخالفان قیام قرار دارد. نتیجه چنین وضعیتی تجزیه غیررسمی لیبی است که مناطق شرقی در اختیار اشغالگران خارجی قرار می گیرد که البته در صورت سقوط احتمالی قذافی نیز جانشین وی در نزد لیبیایی ها از مشروعیت کافی برخوردار نخواهد بود.
یکی از عواملی که همواره غرب را به انجام اقدامات خشونت بار و غیرقانونی همچون حمله به کشورهای دیگر تحریک می کند، اطمینان از هرگونه مجازات است.
براساس مستندات تاریخی روند درگیری ها و دخالت های غرب در پوشش ناتو در تحولات پس از فروپاشی شوروی در مناطق مختلف افزایش یافته است.
اقدامی که تحلیلگران آن را تهدیدی برای امنیت جهانی می دانند.
نکته دیگری که براین نگرانی افزوده، این است که سازمان های بین المللی مانند ملل متحد به جای مقابله با چنین روندی، با سکوت خود به طور تلویحی مهر تایید براین دخالت ها زده است.
تایید حمله نظامی به لیبی و پیش از آن موافقت شورای امنیت این سازمان برای حمله نظامی به افغانستان وعراق هم با همین روند کسب شد.
براساس مستندات تاریخی شورای امنیت که باید پاسدار امنیت و صلح درجهان باشد همواره به صورت تبعیض آمیز و نشات گرفته از دیدگاه های غربی با تحولات بین المللی مناطق مختلف روبه رو می شود.
به عنوان مثال این شورا در ادوار مختلف دربرابر جنایات و اقدامات توسعه طلبانه و ضد حقوق بشری رژیم صهیونیستی در سرزمین های فلسطینی هیچ اقدام عملی انجام نداده است. این شورا همچنین دربحران لیبی و بحرین که مردم این کشورها به شدت سرکوب شدند نیز تاکنون سکوت اختیار کرده است.
براساس تازه ترین آمار از زمان اجرای طرح منطقه پرواز ممنوع برفراز لیبی در 1257 مورد تهاجم جنگنده های غربی به آسمان این کشور؛ 117 نفر از شهروندان لیبیایی کشته و 445 نفر نیز مجروح شدند.
براساس مستندات موجود عملیات ناتو در افغانستان وپاکستان علاوه بر خسارات سنگین، سبب کشته و مجروح شدن ده ها هزار نفر شده است به گونه ای که:
1-حملات هواپیماهای بدون سرنشین این سازمان درپاکستان و افغانستان ازسال 2004 تاکنون سبب کشته و مجروح شدن بیش از 10هزار نفر مردم این دو کشور شده است.
2-تاکنون ده ها هزار افغانی و 20هزار پاکستانی به دلیل حمایت لجستیکی ناتو از نیروهای خود در افغانستان آواره شده اند.
-میلیاردها دلار خسارت به شهرها و منابع اقتصادی وارد شده است.
- تلویزیون لیبی به نقل از خالد عمر وزیر بهداشت این کشور اعلام کرد که درپی عملیات نظامی هواپیمای نظامی ناتو برفراز لیبی تاکنون 114 نفر کشته و 445 نفر زخمی شده اند.
-مسئولان ناتو اعلام کردند که از 350 فروند هواپیمای نظامی در عملیات پرواز ممنوع برفراز لیبی استفاده می کنند.
- تازه ترین گزارش کمیساریای عالی پناهندگان سازمان ملل متحد حاکی است که از آغاز حملات ناتو تاکنون 351 هزار و 600 نفراز مردم لیبی در دیگر کشورها آواره شده وهر روز بین 1500 تا 2هزار نفر برای حفظ جان خود از مرزهای این کشور می گریزند.