آزاداندیشی و دفاع از یک هویت تازه

مجتبی حدادی
ظهور و بروز انقلاب اسلامی ایران به زعم بسیاری از صاحب نظران حوزه اندیشه و سیاست آغاز دوران جدیدی در حیات بشریت و همچنین نگرشی نوینی در حوزه فلسفه و دین است . تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی هیچ گاه تصور جمع میان دموکراسی و دین فرض نمی شد اما پس از استقرار نظام جمهوری اسلامی ایران و اثبات کارآمدی این نظام و همچنین حفظ و گسترش مشروعیت مردمی عیان گردید که این تجربه ای تازه است و رابطه میان دین و سیاست در انقلاب ایران موضوع ریشه دارتری نسبت به جمع جبری این دو مقوله است.
اما باید به این نکته توجه داشت که پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در سال 57 تحولی عظیم در عرصه سیاسی پدید آمد و نظامی مردمی بر اساس اصل مترقی ولایت فقیه شکل گرفت ولی با گذشت سه دهه از این پیروزی هنوز دانش انسانی مبتنی بر این در آمیختگی و امتزاج بین عقلانیت و وحی پدید نیامده است و حتی در دانشگاه های کشور ما علوم اجتماعی غرب تدریس می شود که ماهیت آنها علم کردن عقلانیت حس گرا و ابزاری در برابر دین است . امری که بی شک به عنوان یک چالش مهم در پیش روی نظام اسلامی خود نمایی می کند.از اینجاست که موضوع آزاد اندیشی و راه اندازی کرسی های تضارب آرا در دانشگاه مطرح می شود و شمایی ویژه به خود می گیرد .
پرواضح است که برای حرکت مستقل و رو به جلوی مفهوم حکومت اسلامی ما نیازمند بهره برداری از پشتوانه قوی تئوریک هستیم . نظام اسلامی مانند هر نظام دیگری اهداف و اولویت های خاص خود را دارد که دستیابی به آنها جز با بهره گیری از پشتوانه های فکری تحقق پیدا نخواهد کرد. در واقع ما امروز نیازمند دانش و علمی هستیم که از فحوای آرمان های اسلامی پدید آید و برای این ارزش ها نیز مورد بهره برداری قرار گیرد .اما بی شک یکی از راه های برون رفت از وضعیت فعلی و حرکت به سوی گفتمان اسلامی نگاه ایجابی در دانشگاه ها و حوزه است .نمی توان انکار کرد که دانشگاه ما و حتی حوزه نیز به مصرف کنندگان بزرگ اندیشه های غربی تبدیل شده اند و این درحالی است که ما هنوز تولیدات گسترده ای در سطح اندیشه و علوم انسانی نداریم . امروز کفه ترازو به صورت چشم`یری به سمت واردات سنگین است . ایجاد کرسی های آزاد اندیشی که در آن نخبگان کشور به تضارب مستقیم آرا می پردازند می تواند بخش گسترده ای از عقب افتادگی ها و کاستی های موجود را پر کند . گفتگو و ابراز عقیده ها در فضای علمی و در یک روند منطقی می تواند بسیاری از حقایق اصیل و ناب اسلامی را مشخص کند و بنیان های متزلزل فلسفه لیبرال ، سوسیالیسم و... را آشکارا به چالش کشد.
ما بایسته های ایجاد چنین طرحی در دانشگاه بسیار وسیع و گسترده است . برای ایجاد چنین طرح بزرگی می بایست بسترهای لازم آماده شود . ایجاد فضای همنوایی و همگرایی مسالمت آمیز و ایجاد توانایی دگر پذیری در میان دانشجویان و قشر نخبه جامعه اولین گام از این کار بزرگ است. در صورتی که در دانشگاه ها این کرسی های آزاد اندیشی تبدیل به محملی برای منازعات سیاسی گردد نه تنها اهداف این طرح محقق نمی گردد بلکه با ایجاد فضای اغتشاش و اضطراب در دانشگاه همین وضع فعلی دانشی نیز پسرفت خواهد کرد .دومین نکته ای که در ذیل ایجاد چنین کرسی ها باید به آن توجه داشت لزوم وجود داوری های منطقی و علمی و نظارت و هدایت این بحث ها به سمت و سوی اصلی است . ناظران و هادیان نقش برجسته ای در این حوزه بازی می کنند و در صورتی که این بحث ها از حوزه های اصلی و منطقی خود خارج شوند بی شک نمی توان چشم به افق روشن این تحول بزرگ داشت .
اما در نهایت باید گفت که ایجاد چنین طرحی در دانشگاه ها بی شک می تواند راهکاری اساسی برای حفظ هویت انقلاب اسلامی ایران باشد . هم اکنون ایران اسلامی به عنوان پیشقراول توسعه و بازیابی قدرت تمدن بزرگ اسلامی شناخته می شود و بی شک اگر ایران در چند صد ساله اخیر نتواند پرچم اسلام را بر فراز قله های رفیع جهان به اهتزاز در آورد بی شک معاندان اسلام و مسلمین که بیش از هزار سال است که در پی خشکانیدن ریشه های اسلام هستند با درک خطر آفرینی حکومت های اسلامی چنان صدمه ای به اسلام و مسلمین خواهند زد که شاید تا قرن ها نتوان دوباره برخاست.
این موضوع حساسیت ایجاد بسترهای تئوریک مطابق با تحولات روز در دنیا را نشان می دهد و به ما این هشدار را می دهد که امروز ما در یکی از حساس ترین و نفسگیر ترین مقاطع زمانی در راستای حفظ اسلام هستیم.