راست و چپ اقتصادی، نه راست و چپ سیاسی

* تقسیم فعالان سیاسی به دو جناح در ایران از چه زمانی شروع شد و بر چه مبنایی بود؟
** تقسیم فعالان سیاسی به دو گروه راست و چپ از اولین ساعات پس از پیروزی انقلاب شروع شد. اما این راست و چپ با معنای کلاسیک آن تفاوت داشت.
در ایران فعالان سیاسی بر مبنای گرایش‌های اقتصادی‌شان به دو گروه راست و چپ تقسیم می‌شدند. آنهایی که به اقتصاد سنتی، واسطه‌ای و بازار اعتقاد داشتند راست شناخته شدند و آنهایی که بیشتر بر تولید متمرکز بودند چپ. طیف وسیعی از علما و بعدها حزب موتلفه شاخص‌ترین گروه‌ها و افراد راست در آن دوره بودند.
* یعنی تنها تفاوت در نظرات اقتصادی باعث ایجاد اختلاف بین دو گروه از باسابقه‌ترین فعالان سیاسی ایران شد؟
** بله، تاکیدی که از سوی نیروهای طیف چپ بر مساله دفاع از حقوق کارگران و کشاورزان، افزایش تولید، تلاش برای نجات دادن کشور از وابستگی به بیگانگان و قطع دست واسطه‌ها صورت می‌گرفت از سوی فعالان طیف راست قابل درک نبود.
* پافشاری فعالان هر دو جناح راست و چپ بر مواضع‌شان در حدی بود که حتی باعث از هم پاشیده شدن حزب جمهوری اسلامی شد.
** در حزب جمهوری اسلامی، اعضا به سه طیف چپ، تکنوکرات که اکثرا تحصیل‌کردگان خارج از کشور بودند و راست تقسیم شدند.
اختلاف بین این سه طیف و پافشاری‌شان بر سر مواضع‌شان باعث متشنج شدن فضای حزب و در نهایت کشیده شدن دامنه اختلافات به متن جامعه شد. در حالی که اکثر پست‌های حساس نظام در اختیار اعضای طیف چپ حزب بود، در درون حزب قدرت به دست اعضای راست بود. برای مثال، دبیر اجرایی حزب جمهوری اسلامی آقای بادامچیان بود. در نهایت این موضوع در کنار بی‌تجربگی سیاسی اکثر افراد باعث شد در نهایت امام(ره) دستور انحلال حزب را که با درخواست آقای هاشمی بود صادر کردند.
پس از توقف فعالیت حزب جمهوری، اعضای اصلی آن به تشکیل احزاب دیگر پرداختند. اعضای طیف چپ حزب، احزابی مانند سازمان مجاهدین را تشکیل دادند و اعضای طیف راست احزابی مانند موتلفه را.
* یعنی این دو جناح هیچ اختلاف سیاسی با یکدیگر نداشتند؟
** در مسایل کلی که آن روزها مطرح بود مانند نحوه رفتار با گروهک‌های معاند، دشمن شناختن آمریکا یا سیاست‌های ایران در طی هشت سال جنگ تحمیلی هر دو جناح یک نظر داشتند تا جایی که حضرت امام (ره) در نامه معروف‌شان هر دو جناح سیاسی را در درون نظام دانستند و از اعضای آن به عنوان فرزندانم نام بردند.
* حتی در مواقعی مانند انتخابات هم تفاوت‌های سیاسی در جناح راست و چپ مشخص نمی‌شد؟
** تفاوت در جناح در زمان انتخابات بیشتر در تفاوت کاندیداهای‌شان دیده می‌شد. دانشگاهیان بیشترین تعداد کاندیداهای جناح چپ را تشکیل می‌دادند در حالی‌که جناح راست بیشتر بزرگان بازار را کاندیدا می‌کرد.
* اما طی برگزاری انتخابات مجلس سوم اختلاف سیاسی بین این جناح بسیار پررنگ شد؟
**  بله، انتخابات مجلس سوم یکی از مناقشه‌ برانگیزترین انتخابات در طی این 32 سال بوده است.
در حالی که اکثر راه‌یافتگان به مجلس به‌خصوص از حوزه انتخابیه شهر تهران را نمایندگان جناح چپ تشکیل می‌دادند.
دامنه اختلاف بین شورای نگهبان و مجلس در آن دوره آنقدر بالا گرفت که حضرت امام(ره) چندبار مجبور به دخالت شدند. در آن زمان اعضای شورای نگهبان در حدی به اقتصاد سرمایه‌ای معتقد بودند که حتی اخذ مالیات را غیرشرعی می‌دانستند. در نهایت به درخواست ریاست آن دوره مجلس، آقای هاشمی، امام (ره) دخالت کردند و ابتدا فرمودند که قانونی که با اکثریت آرا در مجلس تصویب شود، بدون نظارت شورای نگهبان به دستگاه‌های اجرایی ابلاغ شود، پس از آن مقرر شد مصوبه دو سوم از نمایندگان مجلس بدون نیاز به تایید شورای نگهبان تبدیل به قانون شود و در نهایت نهاد مجمع تشخیص مصلحت نظام را برای رسیدگی به اختلافات بین مجلس و شورای نگهبان تعیین کردند.
* در دوران ریاست‌جمهوری آقای هاشمی وضعیت این دو جناح چگونه بود؟
** دولت آقای هاشمی برای سازندگی تشکیل شده بود. آقای هاشمی در آن دوره نماینده طیف راست سیاسی از نظر اقتصادی بودند اما در دولت‌شان از هر دو جناح نمایندگانی وجود داشت. ایشان در دوران ریاست‌شان بر مجلس هم سعی می‌کردند رفتار فراجناحی داشته باشند ولی به اعضای تاثیرگذار هر دو جناح فرصت عرض‌اندام می‌دادند. درباره دوران آقای هاشمی می‌توان گفت کشور با آرای اقتصادی جناح راست و آرای سیاسی جناح چپ اداره می‌شد.
* اما هشت سال ریاست‌جمهوری آقای هاشمی دوران قدرت‌گیری دوباره جناح چپ در کشور بود.
** ایشان از نیروهای قوی هر دو گروه استفاده کردند؛ اما، در نهایت این جناح چپ بود که قدرت را در دست داشت.