همه آنچه پاکستان می‌خواهد

هنگامی که در پایان دومین جنگ جهانی، مستعمرات پیشین امپراتوری بریتانیا که روزگاری آفتاب هرگز در آن غروب نمی‌کرد یکی پس از دیگری به استقلال رسیدند، بسیاری انتظار داشتند که دوره‌ای ازصلح، شکوفایی و پیشرفت در این مناطق آغاز شود. رویدادهای بعدی اما نشان داد که این خوش‌بینی چندان با واقعیت‌های موجود مطابقت نداشته است. استعمارگران، پیش از ترک مستعمرات پیشین ملغمه‌ای از اختلافات مرزی، نژادی و مذهبی را پشت‌سر خود برجا گذاشتند که مانند استخوان‌هایی میان زخم‌های خونچکان، منشاء بسیاری از جنگ و ستیزهای دیرپای بعدی شد. اختلاف‌های مرزی پاکستان و افغانستان به ۶۲ سال پیش برمی‌گردد. از همان زمان نیز مناطق شمال غربی پاکستان که اینک کانون تجمع بنیاد‌گرایان رانده شده از افغانستان محسوب می‌شود، مورد اختلاف دو کشور بود.
بسیاری از افغان‌ها معتقدند، تا زمانی که به اختلاف‌های مرزی بین دو کشور به طور جدی پرداخته نشود و این موضوع حل و فصل نگردد، صلح به جنوب آسیا بازنخواهد گشت. منطقه‌ واقع در شمال غربی پاکستان حدود دو برابر خاک بلژیک وسعت دارد. در این منطقه نزدیک به ۲۲ میلیون نفر زندگی می‌کنند که بسیاری از آنها از قوم پشتون هستند.
این منطقه که افغان‌ها آن را «پشتونستان» می‌نامند، مخفیگاه احتمالی ملا عمر، رهبر طالبان و اسامه بن لادن، رهبر شبکه‌ القاعده است که نیروهای آنها نه تنها روند صلح افغانستان، بلکه تمامیت پاکستان را نیز به خطر می‌اندازند. کابل و اسلام‌آباد یکدیگر را مسوول عدم توسعه این منطقه و مشکلات موجود در آن می‌دانند. اما ریشه مشکلات این منطقه را باید در تاریخ آن جست‌وجو کرد. از سال ۱۹۴۷ که پاکستان استقلال خود را به دست آورد، اختلاف مرزی با افغانستان نیز آغاز شد. دلیلش هم این بود: افغانستان نمی‌خواست زیر بار قبول مرزبندی بین دو کشور برود که از قرن نوزدهم به طور خودسرانه توسط دولت استعمارگر بریتانیا تعیین شده بود. بریتانیا برای بهترساختن کنترل خود مرز پاکستان را تا مناطق پشتون‌نشین گسترش داده بود. دولت وقت افغانستان تلاش کرد تا پشتون‌های پاکستان را علیه این مرزبندی تحریک کرده و به قیام بکشاند. اما این تلاش هرگز به جایی نرسید. در طول تاریخ هرگز مردم منطقه موضوع اصلی نبودند. انگلیسی‌ها از آنها به عنوان سپری در برابر تزارها استفاده می‌کردند. کابل از آنها برای تهدید پاکستان استفاده کرد و از دیدگاه پاکستان نیز آنها وسیله‌ای برای تهدید و تضعیف افغانستان به حساب می‌‌آمدند. هنگامی که ارتش سرخ به افغانستان لشکرکشی کرد، مناطق شمال غربی پاکستان به پناهگاه شورشیان افغان و فراریان بدل شد و با حمایت دولت وقت افغانستان این منطقه رفته‌رفته به مرکز تجمع بنیاد‌گراها تبدیل شد. هزاران مدرسه‌ دینی جدید تاسیس شدند و بنیادگرایان از کشورهای عربی به منطقه‌ مزری پاکستان و افغانستان سرازیر شده و در آنجا استقرار یافتند.
غرب در آن زمان از این بنیادگرایان در برابر تهدید کمونیست‌ها حمایت می‌کرد. اکنون و درحالی که دولت افغانستان رفته رفته خود را برای به دست گرفتن مسوولیت امنیت کشور پس از خروج نیروهای آمریکایی آماده می‌کند شبکه خبری بی‌بی‌سی می‌گوید: به اطلاعات دست یافته است که نشان می‌دهد دولت پاکستان مخالف ایجاد پایگاه دایمی آمریکا در افغانستان است. این در حالی است که به دنبال سفر اخیر یوسف رضا گیلانی، نخست‌وزیر پاکستان به کابل، رییس‌جمهوری افغانستان گفت: صریح‌ترین گفت‌وگو را با گیلانی داشته اما توضیح نداد که محور اصلی این گفت‌وگو‌های صریح چه بوده است. کرزای در این کنفرانس خبری گفت: این نخستین باری بوده است که گفت‌وگو‌هایی چنین صریح با مقام‌های پاکستانی داشته است. اکنون بی‌بی‌سی می‌گوید: یک منبع آگاه در دولت افغانستان به این شبکه خبری گفته است؛ پاکستان تنها در صورت برآورده شدن خواست‌هایش برای مهارکردن گروه طالبان تلاش خواهد کرد. استدلال پاکستان این است که آمریکا دیگر توان حضور موثر و مفید در منطقه را ندارد و اتکای بیش از حد افغانستان به آمریکا، سبب خواهد شد تا افغانستان همکاری کشورهای همسایه خود را از دست دهد. نخست‌وزیر پاکستان همچنین پیشنهاد کرده است که افغانستان و پاکستان باید همکاری‌های استراتژیک در عرصه نظامی داشته باشند.
به گزاش بی‌بی‌سی؛ پاکستان خواستار نقش کلیدی‌تر اقتصادی در افغانستان نیز هست و نخست‌وزیر پاکستان از کرزای خواسته است که باید به شرکت‌های پاکستانی در استخراج معادن افغانستان اولویت داده شود. پاکستان همچنین به شدت مایل است آمریکا و هند از روند مذاکرات کنونی با طالبان کنار گذاشته شوند. این در حالی است که با توجه به روابط نزدیک و دیرینه پاکستان و آمریکا، بعید به نظر می‌رسید که پاکستان با نقش آمریکا در روند کنونی مسایل افغانستان و همچنین ایجاد پایگاه‌های دایمی این کشور در افغانستان مخالفت کند. اما تایید مقام‌های افغانستان از مخالفت پاکستان با پایگاه‌های دایمی آمریکا در افغانستان و همچنین نقش آمریکا در روند مذاکرات صلح، ظاهرا نشان می‌دهد که آمریکا و پاکستان در مورد نقش و جایگاه پاکستان در منطقه دیدگاه واحدی ندارند.
روزنامه وال‌استریت ژورنال نیز در گزارشی در همین پیوند نوشته است: نخست‌وزیر پاکستان به رییس‌جمهوری افغانستان گفته است که کابل باید همکاری راهبردی با واشنگتن را فراموش کند و به جای آمریکا، به پاکستان اتکا داشته باشد. گیلانی همچنین به کرزای گفته که «جهان شاهد آغاز عصری بدون آمریکا خواهد بود.» به اعتقاد مفسر وال‌استریت ژورنال، این سخنان نشان می‌دهد که رابطه راهبردی میان پاکستان و آمریکا به پایین‌ترین حد خود رسیده است. به اعتقاد این روزنامه آمریکایی، پاکستان به دلیل رابطه نزدیک با طالبان می‌تواند تاثیر زیادی در مختل‌کردن مقاصد آمریکا در افغانستان داشته باشد. گفتنی است؛ پاکستان دومین کشوری است که با ایجاد پایگاه نظامی آمریکا در منطقه مخالفت می‌کند، پیش از این جمهوری اسلامی ایران نیز رسما با ایجاد پایگاه دایمی آمریکا در افغانستان مخالف کرده است.