آخرین روزهای فرعون

حسنی مبارک، رئیس جمهور مخلوع مصر در 11فوریه (22بهمن)، کناره گیری خود را از قدرت اعلام کرد و مردم مصر پس از شنیدن این خبر با حضور در خیابان ها و میادین، پیروزی انقلاب 25 ژانویه را جشن گرفتند.
در حالی که جشن و شادمانی در مصر و بلکه در سراسر جهان عرب از سقوط دیکتاتوری 30ساله مبارک برگزار شده بود، گزارش هایی منتشر شد که براساس آن وضعیت جسمانی حسنی مبارک مناسب نیست و از آن تاریخ تاکنون گزارش های ضد و نقیضی در مورد دیکتاتور سابق این کشور اعلام می شود.
همچنین درباره محل زندگی مبارک شایعات فراوانی وجود داشت که برخی از اقامت او در آلمان، پناهندگی به عربستان و زندگی در دبی سخن به میان می آوردند ولی هر بار شورای عالی نیروهای مسلح مصر، این شایعات را تکذیب می کرد.
مردم مصر که از این موش و گربه بازی به ستوه آمده بودند، در جمعه موسوم به «نجات انقلاب» با تجمع میلیونی خود و همراه داشتن پارچه نوشته و شعارهایی، خواستار بازداشت و محاکمه حسنی مبارک، رئیس جمهور سابق این کشور شدند.
عصبانیت مردم از آنجا سرچشمه می گرفت که شورای عالی نیروهای مسلح مصر که دست نشانده مبارک بود، هرگونه اطلاع رسانی در مورد دیکتاتور سابق را ممنوع کرده بود و حاضر نمی شد که به خواسته مردم در مورد دستگیری و محاکمه آن تن دهد.
در 12 فوریه گذشته، گزارش هایی منتشر شد که در آن بر وخامت وضعیت جسمانی مبارک تاکید شده بود و در 17 فوریه نیز، گزارش هایی منتشر شد که براساس آن حسنی مبارک به حالت «کما» رفته است و برخی دیگر نیز از به شماره افتادن نفس های فرعون مصر و لزوم انتقال وی به خارج از کشور سخن به میان آوردند. عامل دیگری که باعث افزایش حساسیت مردم به سرنوشت دیکتاتور سابق شد به انتشار گزارشی در روز سوم ماه مارس در روزنامه رسمی «الاخبار» بود که «یاسر مررزوق» سردبیر آن به داشتن روابط بسیار نزدیک و صمیمانه با نظامیان حاکم معروف است.
در این گزارش خاطر نشان شده بود که حسنی مبارک در حال معالجه سرطان «پانکراس» خود در بیمارستان پایگاه تبوک عربستان است و بایستی هر پنج روز نیز یک بار به مدت یک ساعت شیمی درمانی شود.
براساس گزارش الاخبار، همسر و فرزندان و نوه های مبارک نیز وی را در این سفر پزشکی همراهی می کنند، اما شورای عالی نیروهای مسلح پس از مواجه شدن با جو اضطراب و خشم در میان مصری ها، به سرعت آن را تکذیب و اعلام کرد که او در منطقه تفریحی شرم الشیخ است.
هنوز یک ماه از این گزارش نگذشته بود که در تاریخ 28مارس روزنامه الاخبار مجددا گزارشی از وضعیت حسنی مبارک را به چاپ رساند و به نقل از منابع مطلع تاکید کرد که رئیس جمهور سابق مصر و خانواده اش در پایگاه نظامی تبوک عربستان برای معالجه بیماری وی به سر می برند.
اما این بار هم، شورای نظامی به صورت قاطع گزارش منتشر شده را تکذیب و اعلام کرد که مبارک و خانواده اش در بازداشت خانوادگی در شهر شرم الشیخ به سر می برند.
در روز سوم آوریل نیز شبکه خبری «الجزیره» خبری را منتشر کرد که براساس آن حسنی مبارک برای معالجه بیماری خود به آلمان سفر کرده است و طبق معمول شورای نظامی مصر آن را تکذیب کرد.
به هر حال پس از پیروزی انقلاب 25 ژانویه، سوالی که در ذهن همه مصریان بود، این بود که وی در کجا پنهان شده است و همان طور که اشاره شد، پس از اینکه نتوانستند پاسخ این سوال را دریافت کنند، خود دست به کار شده و با تظاهرات میلیونی در میدان «التحریر»، خواستار روشن شدن وضعیت زندگی مبارک شدند.
دکتر عمار علی حسن، رئیس مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانه مصر در مورد اهداف نظامیان حاکم برای نجات جان دیکتاتور سابق گفت: سناریوی کناره گیری مبارک از قدرت به شرط تامین جان خود و خانواده اش در صورت خروج از مصر از آغاز انتفاضه ای که به پیروزی انقلاب 25ژانویه منجر شد، مطرح بود.
وی افزود: در تاریخ 7فوریه و پنج روز قبل از کناره گیری مبارک از قدرت، سفیر آلمان در قاهره، نشستی را با فرهیختگان مصری ترتیب داد و فقط از آنها یک سوال پرسید که اگر آلمان مبارک را بپذیرد، آیا وجهه این کشور در نزد مردم مصر و خاورمیانه، تخریب خواهد شد یا نه؟
این سوال اگر چه نشان دهنده آغاز اقداماتی برای کنار زدن دیکتاتور از مسند قدرت بود، اما به هر صورت، وجهه آلمان را در نزد مردم موثرترین کشور عربی درخاورمیانه تخریب می کرد. در دومین روز پس از این نشست، سفیر وقت آلمان با نخست وزیر تازه منصوب شده از سوی معاون مبارک دیدار و در مورد سرنوشت دیکتاتور بحث و تبادل نظر کرد.
گزارش های منتشره از این دیدار بر این موضوع تاکید داشت که توافقی برای خروج مبارک از مصر و سفر او به آلمان تحت پوشش ادامه معالجات پزشکی به عمل آمده است.
قرار بود در صورت خروج مبارک از مصر، وی پس از گذراندن مدت زمان کوتاهی از اقامتش در آلمان از آن کشور به «دبی» سفر کند و در آنجا دوران تبعید خود را بگذراند.
سفر ناگهانی وزیرخارجه امارات به مصر درست یک روز پس از این توافق، شایعه خروج مبارک از کشور را تقویت کرد و خشم و نفرت فراوان مردم را موجب شد.
رئیس مرکز مطالعات استراتژیک خاورمیانه مصر می گوید: این تنها سناریویی بود که براساس آن حسنی مبارک حاضر به کناره گیری از قدرت به نفع معاونش عمر سلیمان درشرایط حساس پیش از انقلاب 25 ژانویه بود.
حسنی مبارک بر مبنای این توافق در شب 10 فوریه طی یک سخنرانی رادیو تلویزیونی، کناره گیری خود از مسند ریاست جمهوری مصر به نفع معاونش را رسماً اعلام کرد.
اما سرنوشت این دیکتاتور طور دیگری رقم خورد و برخی از عوامل باعث شد که مبارک به خواسته اش مبنی برخروج از مصر دست نیابد.
حسنی مبارک پس از کناره گیری از قدرت به شرم الشیخ رفت تا در یک فرصت مناسب سناریوی خروج خود از مصر را اجرا کند، اما در نهایت با اقامت اجباری در شرم الشیخ مواجه شد.
دکتر علی حسن یادآور شد: من در آن زمان (اول مارس) اطلاعاتی را از یک منبع نزدیک به شورای نظامی دریافت کردم که در آن ذکر شده بود که مبارک در حال درمان سرطان پانکراس خود در تبوک عربستان است و به این خاطر دائماً در حال رفت و آمد هفتگی به آن کشور است.
اطلاعات من با چاپ گزارشی از روزنامه الاخبار در مصر مطابقت داشت و معنای آن این بود که شورای عالی نظامی به مردم دروغ می گوید. اما پی گیری های بعدی نشان داد که وی در شرم الشیخ و تحت اقامت اجباری قرار دارد. «محمود سلیمان» یکی از کارکنان سابق در کاخ ریاست جمهوری مصر نیز با تایید سخنان عمار علی حسن در مورد سناریوی خروج مبارک از قدرت گفت: سوزان مبارک همسر رئیس جمهور مخلوع و فرزند ارشد وی جمال مبارک که رویای جانشینی را در سر می پروراند با اجرای این سناریو و کناره گیر ی اش از قدرت مخالفت کردند. اگرچه حتی باراک اوباما، رئیس جمهور آمریکا با اعزام فرستاده شخصی اش «فرانک ویزنر» به قاهره با آن موافقت کرده بود، اما خانواده مبارک آن را نپذیرفت.
این کارمند سابق ریاست جمهوری بر هم خوردن این سناریو را موجب خشم باراک اوباما دانست، چرا که حسنی مبارک در سخنرانی خود در 10 فوریه، طی سخنانی به نیروهای خارجی حمله کرد و گفت که مصر توصیه خارجی ها را نخواهد پذیرفت.
محمود سلیمان ،کارمند کاخ ریاست جمهوری در مورد آخرین روزهای سیاه دیکتاتور مصر متذکر شد: مبارک اصلاً احساس آرامش نمی کرد، اگر چه جمال و اطرافیانش تلاش کردند که او را قانع کنند که بر انتفاضه مردم مصر طی 3 روز مستولی خواهند شد، اما در طرف دیگر مردم مصر به شدت خشمگین شدند، چرا که در سخنرانی مبارک، از کناره گیری وی از قدرت هیچ نشانه ای یافت نمی شد و این خطر هم وجود داشت که مبارک با حضور در عربستان هم چنان در راس قدرت باشد.
علاوه بر این، مبارک به خوبی بر این موضوع واقف بود که در صورت اقامت در یک کشور اروپایی، تحت فشارهای شدید رسانه های گروهی، سیاستمداران مخالف دولت و حقوقدانان خواهد بود، پس بنابر این بهترین مکان مناسب برای اقامت کشورعربستان - که دارای امکانات مناسب پزشکی است - نیز بود. اما از آنجایی که روزگار بر وفق مراد دیکتاتورها پیش نمی رود و آنها باید روزی تقاص اعمال ننگین خود را در برابر ملت پس بدهند، مبارک نیز از این قاعده مستثنی نشد و به دام عدالت در مصر افتاد.
مبارک و مقاومت در برابر عدالت
حسنی مبارک هرگز به مخیله اش خطور نمی کرد که روزی باید پاسخگوی اعمال و رفتار خود و وزیرانش باشد. به همین دلیل در ابتدا با خیال راحت در شرم الشیخ سکنی گزید، اما پس از اینکه احساس کرد در نوعی حبس خانوادگی گرفتار شده است، تلاش کرد از آن رهایی یابد ولی اعتراضات مردمی باعث شد که دولت موقت و سپس شورای عالی نیروهای مسلح، اقدامات امنیتی را در مورد وی به اجرا بگذارد و دیکتاتور از فرار از مصر صرف نظر کند.
شورای عالی نیروهای مسلح زیرفشارهای مردمی در ابتدا امر به تشکیل یک کمیته در مورد دارایی ها و اموال حسنی مبارک و خانواده اش بدهد و سپس این موضوع را منکر شود که هیچ هواپیمایی در شرم الشیخ برای خروج مبارک از مصر فراهم نیست.
به هرحال کش و قوس ها در مورد دیکتاتور مصر و محاکمه فرزندانش کاسه صبر دستگاه قضایی این کشور را هم لبریز کرد و در ماه آوریل سال جاری دادستان کل مصر احضاریه «محمد حسنی مبارک» و دو فرزندش به نام های «جمال و علاء» را به اتهام تشویق به کشتار انقلابیون و فسادمالی از جمله حیف و میل اموال عمومی صادر کرد.
به گفته دادستان کل مصر، دادخواست های واصله به دستگاه قضایی که احضاریه براساس آنها صادر شده است به میزان ارتباط رئیس جمهور سابق مصر و افراد خانواده اش به خیانت علیه معترضان و سوءاستفاده از نفوذ دولتی برمی گردد.
یک هفته پس از ارسال احضاریه به مبارک و فرزندانش، علاء و جمال برای پاسخگویی به اتهامات خود به زندان مرکزی «طره» در حومه قاهره منتقل و به مدت 15 روز بازداشت شدند.
در مورد حسنی مبارک دولت مصر در بیانیه ای رسمی که از رادیو تلویزیون این کشور پخش شد، اعلام کرد که رئیس جمهور مخلوع به علت حمله قلبی در حین بازجویی به بیمارستان شرم الشیخ منتقل و تحت درمان قرار گرفته است. این در حالی بود که روزنامه دولتی «الاهرام» اعلام کرد: مبارک به بهانه بیماری به بیمارستان شرم الشیخ رفت، تا مجبور نباشد به سؤالات بازرسان پاسخ بدهد.
ده ها تظاهرکننده نیز ضمن تحصن درمقابل این بیمارستان در شرم الشیخ، مبارک را تقبیح کرده و پارچه نوشته ای با مضمون «قصاب اینجاست» حمل می کردند. درحالی که دیکتاتور سابق فارغ از مسائل جاری، ساعاتی قبل از آن از مرسدس بنز ضدگلوله پیاده و تحت تدابیر شدید امنیتی به بخش هرمی شکل ساختمان بیمارستان که متعلق به ریاست جمهوری بود، رفت. اما بازجویی از فرزندان مبارک در مورد کشته شدن بیش از 800 تن از تظاهرکنندگان و مجروح شدن نزدیک به پنج هزارنفر معترضان درجریان انقلاب 25 ژانویه در زندان مرکزی طره ادامه داشت.
پس از بهبود نسبی حال دیکتاتور سابق مصر تحت تدابیر شدید امنیتی مبارک به یک واحد نظامی نزدیک به مرکز امنیتی استان سینا منتقل و «عبدالله الشاذلی» از وکلای دادستانی سینا از وی تحقیق کرد.
به هرجهت از دیدگاه بسیاری از کارشناسان مسائل مصر و مردم این کشور، بازداشت حسنی مبارک و فرزندانش راه را برای محاکمه وی فراهم می کند و به تردیدها درباره تلاش برخی از افراد درمصر برای حمایت از رئیس جمهور سابق و دو فرزندش پایان می دهد.
اگرچه برخی نیز این اقدام شورای عالی نیروهای مسلح را که محمدحسین طنطاوی رئیس آن از دوستان بسیار نزدیک حسنی مبارک است را اقدامی برای آرام کردن جو ملتهب درمصر عنوان کرده اند، اما محاکمه دیکتاتور نقطه عطفی در انقلاب 25 ژانویه است.
مبارک: من مقصر نیستم
برخلاف صدام حسین دیکتاتور سابق عراق، حسنی مبارک 82 ساله این جرأت و شهامت را نداشت که مسئولیت اعمال و کردار گذشته خود را برعهده بگیرد.
رسانه های مختلف مصر که هریک بخشی از اظهارات مبارک را در طول تحقیقات به چاپ رسانده اند، افشاگری های جالبی در این مورد به عمل آورده اند.
حسنی مبارک درجریان تحقیقات اعلام کرد که تصمیم گرفته بود در چهارمین روز تظاهرات مردمی از قدرت کناره گیری کند و به هیچ وجه دستور تیراندازی و یا حمله به معترضان را نداده است.
دیکتاتور سابق مصر در اعتراضات خود گفته بود از نیروهای مسلح خواسته است به خیابان ها بروند و به حمایت از شهروندان بپردازند.
وی که سه دهه بر مقدرات مردم مصر تسلط داشت در مقابل سؤال بازپرس در مورد دستور تیراندازی به مردم گفت: اگر یکی از فرماندهان وزارت کشور درجریان تحقیقات، اسم من را بیاورد که من دستور حمله به تظاهرکنندگان را داده ام دروغ گفته است!
این درحالی است که «عمرسلیمان» (جانشین مبارک پس از کناره گیری) طی اعترافاتی صریحا از صدور دستور شلیک به تظاهرکنندگان توسط رئیس جمهور مخلوع سخن به میان آورد.
مبارک طی دوره بازجویی که در بیمارستان انجام شد بارها بر این موضوع تاکید کرد و گفت: من در چهارمین روز تظاهرات تصمیم گرفتم که قدرت را به مردم محول و کناره گیری کنم، اما نزدیکانم من را قانع کردند که کشور وارد مرحله خطرناکی شده و تظاهرات در راستای تغییر دولت است و من در خصوص تغییر دولت توافق کردم.
روزنامه «الشروق» چاپ مصر که بخشی از اعترافات مبارک را به چاپ رسانده نوشت: من منافع کشورم را بر منافع شخصی ترجیح دادم و به خواسته های مردم درخصوص کناره گیری ام از قدرت پاسخ دادم و منافع کشور و مصری ها را بالاتر از همه چیز در نظر گرفتم و کناره گیری از روند سیاسی را انتخاب کردم.
دیکتاتور مصر درباره اتهامات سوءاستفاده از قدرت و چپاول اموال عمومی گفت: من و خانواده ام درمعرض حملات ظالمانه و ادعای باطل قرارگرفتیم که هدف از آن خدشه واردکردن به وجهه من و درستی من است.
مبارک هنگام بازجویی و برای اینکه خود را از کشتار مردم مصر تبرئه کند گفت: من با سرگرد «حبیب العادلی» وزیر کشور سابق یک بار صحبت کردم و از وی خواستم که با تظاهرکنندگان با احتیاط فراوان برخورد کند و اگر دستوری خلاف این موضوع صادر شده است و آن را به من نسبت داده اند آن را تکذیب می کنم.
اما در همان هنگام گزارشی در مورد مبارک در یک روزنامه صهیونیستی منتشر شد که نشان دهنده چهره ضدمردمی و نوکر صفتی دیکتاتور مصر در طی سه دهه حکومت وی بود.
روزنامه «هاآرتص» در گزارشی اذعان کرد: پیش بینی وحشت اسرائیل از رفتن مبارک که سال های پیش بر سر زبان ها افتاده بود، سرانجام محقق شد و تل آویو دوست بسیار نزدیکی را در مصر از دست داد و اگر چه او مجری اوامر و دستورات آمریکا و ما بود، اما پیش بینی در مورد جانشین آینده وی بسیار دشوار خواهد بود.
سند جنایت مبارک
کارنامه حسنی مبارک در طول سه دهه حکومت وی بر مصر مملو از جنایت و سرکوب معترضان است. او در طول 30 سال تکیه زدن بر مسند قدرت هانند سایر دیکتاتورهای سلف خود به قلع و قمع مخالفان روی آورد.
اما با وجود اینکه مردم مصر هرگز جنایات او را فراموش نکرده اند با این حال دادستان زندگی هریک از قربانیان انقلاب 25 ژانویه خود سند گویایی از درنده خویی دیکتاتور فرتوت این کشور به شمار می رود.
انقلاب 25 ژانویه که با خیزش جوانان تحت لوای تعالیم اسلام صورت گرفت به بدترین شکل ممکن از سوی دستگاه امنیتی مصر سرکوب شد و شهید بندر پورت سعید که با 80 گلوله به شهادت رسید مردم مصر را در آن دوران تکان داد.
شهید «محمد راشد درویش» (23 ساله) از فرزندان استان پورت سعید در منطقه کانال سوئز یکی از شهدای جوان انقلاب 25 ژانویه به شمار می رود، که خانواده اش به سختی قادر به شناسایی پیکر وی شدند، چرا که 80 گلوله جنگی که از فاصله یک متری به وی شلیک شده بود، آن را به کلی متلاشی کرده بود.
شلیک 80گلوله از دو اسلحه مختلف از فاصله یک متری که فقط 50 گلوله از آن به سر شهید درویش شلیک شده بود، حتی پزشک قانونی را به گریه انداخت. او اعتراف کرد که این نهایت وحشی گری و توحش رژیم مبارک در برابر ملت است.
اما مادر شهید راشد درویش با ایمانی قوی و تسلیم به درگاه الهی در مورد قضا و قدر روزگار معتقد است که فرزندش در بهشت برین قرار دارد.
مادر درویش می گوید: انگار آنها به یک سیبل تیراندازی می کردند نه به یک انسان بدون سلاح... شلیک یک گلوله برای کشتن وی ظاهراً کافی نبود که آنها این گونه پیکرش را سوراخ سوراخ کردند.
فرزند من هیچ گونه سلاح یا ماده آتش زا به همراه خود نداشت و فقط در برابر آنها با دست خالی ایستادگی کرد، بنابراین او را به قتل رساندند.
راشد درویش جوان مصری در خانواده معمولی رشد کرد و با ورود به دانشگاه به تحصیل در رشته زبان انگلیسی پرداخت و در دوره زندگی کوتاه اش همیشه از این موضوع که چرا گاز و سیمان مصر با بهای اندکی به اسرائیل صادر می شود، غمگین بود.
مادر درویش که کارمند وزارت آموزش و پرورش مصر است می گوید: من چهار فرزند خود را به گونه ای تربیت کردم که به افکار و عقاید دیگران احترام بگذارند و محمد نیز از این قاعده مستثنی نبود. او دائماً به من می گفت که مصر بالاخره از بندگی رهایی خواهد یافت و آزاد خواهد شد و او همانند هر جوان مصری شغل مناسب خود را خواهد یافت.
محمد دوست داشت همانند سایر جوانان مصری در میدان التحریر و به خصوص در روز خشم شرکت کند، و با وجود درآمد بسیار کم خانواده وی از طریق اینترنت دائما اخبار و تحولات مصر را دنبال می کرد و عضو سایت های اجتماعی جوانان مصر شده بود.
مادر محمد راشد درویش در مورد نحوه شهادت وی می گوید: وقتی اصرار و علاقه مندی وی در مورد شرکت در سرنوشت آینده کشورش را دیدم در روز موعود به او پیشنهاد کردم که از پدرش هزینه سفر به قاهره را برای شرکت در تظاهرات میدان التحریر دریافت کند، اما به درخواست من پاسخ منفی داد چرا که به دلیل جدایی پدرش از ما، آن را برخلاف عزت و کرامت خود می دانست.
محمد علاوه بر تحصیل با انجام پاره ای از کارها مانند ترجمه متون و غیره، کمک خرج خانواده بود و در روز موعود به همراه سه تن از برادرانش به خیابان اصلی شهر پورت سعید رفت تا شعار «الشعب یرید اسقاط النظام» (مردم خواهان سرنگونی رژیم هستند) را سر دهد.
او پیش از این در تظاهرات هایی نیز شرکت داشت و فقط برای خوردن غذا به خانه می آمد و هنگامی که از او خواسته شد که بیشتر به خانواده اش توجه کند با ناراحتی گفت: من از جوانانی که در خیابان ها هستند بهتر نیستم و همه ما یک موضوع را دنبال می کنیم و آن آزادی، عدالت و سرنگونی رژیم مبارک است. مادر داغدار این جوان مصری در حالی که قطرات اشکی برگونه اش سرازیر می شود می گوید: هنوز ساعتی از حضور محمد در تظاهرات نگذشته بود که ناگهان زنگ تلفن به صدا درآمد و به من خبر دادند که در بیمارستان پورت سعید است و سراسیمه خود را به آنجا رساندم، جسد او را ندیدم ولی مطمئن بودم که فرزندم به شهادت رسیده است.
این مادر مصری می گوید: من پس از شهادت وی بسیار غمگین شدم و تنها خواسته ام تحقق عدالت و اجرای خواسته مردم است و زمانی احساس راحتی خواهم کرد که فرعون مصر و همدستان وی در دادگاه عدالت محاکمه و بسزای اعمال خود برسند.