خطر بازگشت به شرایط اقتصادی دهه 70

بسته سیاستی بانک مرکزی موجب التهاب بازار طلا شد ! این اعتقاد مشترک حسین قضاوی، معاون اقتصادی بانک مرکزی و محمد خوش‌چهره، اقتصاد‌دان است. آنها بر این باورند که تنها کاهش نرخ سود بانکها موجب خروج سپرده‌ها از بازار نشده است که پول‌ها به سمت بازار طلا روان شود بلکه مسئله ریشه ای‌تر از این است و آن مربوط به بسته سیاستی سال 90 می شود. قضاوی با نگاهی شفاف و دور از تعصب به کارکرد بسته سیاستی بانکها از تاثیر‌گذاری اجرای آن بر التهاب بازار طلا گفته است. در حقیقت بانک مرکزی خود بر اثر گذاری منفی بسته سیاستی بر بازار طلا و تقصیر خود در ایجاد این بازار باور دارد. به گفته او بازارهای پول، بورس، طلا، ارز و غیره با یکدیگر در ارتباط هستند، بازار طلا و ارز دو روی سکه هستند، بازار پول و سرمایه اجزای یک بازار مالی هستند، بنابراین با هم مرتبط هستند و هر سیاستی که اتخاذ شود، در این بازارها می تواند اثر داشته باشد. معاون اقتصادی بانک مرکزی تاکید کرد: در دو،سه سال گذشته با جمع بندی شورای پول و اعتبار دستاورد فکری این بود که ساختار نرخ سود تسهیلات بانکی کاهش پیدا کند، بر این اساس نرخ سود سپرده های بانکی هم کاهش یافت و این امر بر روی بورس کشور بی تاثیر نبود و به بورس رونق داد، امسال این وضعیت به نحوی شدیدتر اتخاذ شد و طبیعی است که بر روی بروس اثر دارد و ممکن است که التهابات مختلفی را بر روی بازار طلا ایجاد کرده باشد که نمی توان نسبت به این امر منکر شد.
وی با اشاره به تصمیمات بانک مرکزی گفت: یادمان باشد که اینگونه نیست که مسئولان بانک مرکزی صبح که می آیند کرکره بانک مرکزی بالا بدهند و بعد هر تصمیمی را که می گیرند به آن عمل کنند، بلکه این تصمیمات در شورایی اتخاذ می شود که منافع اقشار مختلف در نظر گرفته می شود و این شورا مرکب از افرادی است که منافع قشرهای گوناگون را در نظر می گیرند، یعنی منافع متقاضیان تسهیلات و سپرده گذاران بانکی توامان در نظر گرفته می شود و در نهایت برآیند این منافع به گونه ای است که این تصمیمات اتخاذ می شود. با این اوصاف بانک مرکزی نیز خود می داند که در ایجاد شرایط ملتهب بازار طلا مقصر است ! اما کاری نمی‌کند! این در حالی است که پیش از ابلاغ رسمی بسته 90 به بانکها مدیران بانکها خصوصی در نامه ای به رئیس کل بانک مرکزی خواستار بازنگری در این بسته شده بودند و معتقد بودند که بسته سیاستی 90 انبساطی بوده و تاثیرات سوء بر اقتصاد کشور به همرا ه خواهد داشت. محمد خوش‌چهره در این خصوص با اشاره به آثار سیاست‌های پولی وبانکی سال 90 در افزایش التهاب بازار سکه می گوید: بسته سیاستی-نظارتی سال جاری نیز در وضعیت بازار طلا چندان بی‌تأثیر نیست ولی الان نگرانی وجود دارد که خیلی از منابع نقدی (برخی منابع نقدی که می‌تواندمولد اقتصادی هم باشد) به فضای سوداگری ناشی از سیاست‌های مدیریت کلان اقتصاد هدایت شود.صرفاً کاهش نرخ‌سود بانک‌ها نمی‌تواند دلیل خروج سپرده‌ها از بانک‌ها باشد بلکه باید بررسی شود که جایگزینی در کنار این سیاست وجود دارد یا خیر.
به اعتقاد خوش‌چهره، اگر نرخ سود بانکی کاهش یابد و سوداگری در بازار ارز و سکه وجود داشته باشد قطعاً سپرده‌ها به این بازارها سوق خواهند یافت و به دلیل تقاضای غیرمتعارف قیمت‌ها جهشی بالا می‌ر‌ود. این اقتصاددان در ادامه تاکید کرد:‌ بالا رفتن قیمت‌ها در بازارهای سوداگر موجب ایجاد التهاب در فضای اقتصادی کشور می‌شود که متضرر اصلی این وضعیت بخش‌های مولد اقتصادی هستند. وی فضای ملتهب اقتصادی فعلی را موجب بروز پیامدها و آثار منفی در بخش‌های اقتصادی دانست و گفت: افزایش این پیامدها می‌تواند خارج از کنترل بانک مرکزی و مدیریت کلان اقتصادی باشد و ضرر آن به مصالح ملی منجر شود. یک کارشناس اقتصادی با تاکید بر افزایش سوداگری در بازار سکه، از احتمال تکرار اتفاقات اقتصادی دهه 70 خبر داد و به سیاستگذاران اقتصادی هشدار داد که ادامه وضعیت موجود به ضرر سایر بخش‌های تولید تمام خواهد شد. محمد خوش‌چهره ضمن ارائه تحلیلی درباره وضعیت بازار طلا، به فارس اظهار داشت: این اتفاقات زمانی که در فضای عقلایی کار می‌شود، منطق و تدبر مدیریتی همراه با درک اقتصادی از شرایط می‌تواند منشأ تصمیم‌گیری و سیاستگذاری و برخی اقدامات باشد. وی با بیان اینکه گاهی اوقات منطق اقتصادی و مدیریتی وجود ندارد و ملاحظات دیگری بر اقتصاد حاکم است، افزود: اما برای بازار سکه باید مدیریت جامع‌تری صورت بگیرد و از برخی خطاهای اختلال‌زا که موجب بروز اثرات منفی در سایر بخش‌های اقتصادی خواهد شد، جلوگیری شود.
افزایش انگیزه سوداگری خرید سکه
این اقتصاددان ضمن تاکید براینکه مدیریت عرضه در بازار طلا و همچنین برآورد تقاضا طی هفته‌های اخیر نادرست است، به فارس گفت: بانک مرکزی می‌تواند عرضه گسترده‌تری داشته باشد؛ به دلیل اینکه برآورد تقاضا در بازار سکه درست نیست نه تنها تقاضای بازار به ظاهر فروکش نمی‌کند بلکه با نوع مدیریتی که اعمال شده انگیزه سوداگری در بازار افزایش پیدا کرده است.خوش‌چهره در عین حال تاکید کرد: این شرایط باعث شده که هر فرد دارنده منبع پولی خرد، نیمه‌خرد و کلان وسوسه می‌شود وارد بازار با شرایط موجود شود. وی با اشاره به افزایش تقاضا برای خرید سکه در بازار طلا، تصریح کرد: ایجاد بی‌جهت تقاضا برای شکاف قیمتی در بازار سکه (نرخ عرضه و بازار) نمی‌تواند راه‌حل کاهش التهابات بازار طلا باشد. این استاد دانشگاه ادامه داد:‌ خیلی از مردم عادی که بعضاً‌ برای حفظ مصالح و منافع شخصی خود از خطاهای مدیریتی استفاده می‌کنند نمونه بارز این امر ازدحام جمعیت مقابل شعب بانک‌ها برای کالای غیر ضروری که صرفاً منفعت اقتصادی دارد، است.
ضعف مدیریت بانک مرکزی در بازار
خوش‌چهره در بخش دیگری از سخنان خود به تفاوت قیمت خرید و فروش سکه در بازار و بانک ملی اشاره و تصریح کرد: این تفاوت قیمت باعث شده لطیفه‌ای تحت عنوان یارانه سکه به اقشار در جامعه ساخته شود. طبق این لطیفه اگر هر سرپرست خانواری از بانک سکه بگیرد با فروش آن در بازار آزاد معادل یا درصدی از حقوق یک ماه خود را می‌تواند به دست بیاورد. این استاد دانشگاه اضافه کرد: مورد مذکور باعث شده که فضای تقاضایی غیرمنطقی در بازار سکه صورت گیرد. این امر به معنای عدم موفقیت بانک مرکزی در عرضه سکه است.به گفته خوش‌چهره، برخی از برآوردها حاکی از ظرفیت مشخص تولید و ضرب سکه در هر سال است؛ این عدد مشخص نشان دهنده محدودیت تولید و ضرب سکه است چراکه دیگر سکه نمی‌تواند وارداتی باشد. وی اضافه کرد:‌ محدودیت عرضه و دامن زدن به تقاضایی که ریشه در سوداگری دارد موید ضعف مدیریت بانک مرکزی در بازار سکه است. این اقتصاددان دستیابی به منابع ریالی بالاتر را منطق اقتصادی حاکم بر بازار سکه عنوان و تصریح کرد:‌ بازار کسب و کار در برخی از بخش‌ها فضای خوبی ندارد، به تعبیر دیگری این بازارها دچار رکود اقتصادی شده‌اند و به دلیل نگرانی از افزایش هزینه‌های ناشی از طرح هدفمندی ترجیح می‌دهند که منابع خود را تبدیل به پول نقد نمایند و همین امر انگیزه سوداگری در بازار طلا را بالا برده است. خوش‌چهره همچنین گفت: انگیزه سوداگری و خرید حجم زیادی از سکه‌ها و شمش‌های طلا موید حجم پول بالقوه در جامعه بوده که شرایط موجود آنها را تبدیل به پول بالفعل کرده است. وی تاکید کرد: بخشی از منابع مذکور می‌تواند ناشی از خروج سپرده‌ها از بانک‌ها و فروش دارایی‌ها و سایر موارد باشد اما در هرشرایط این مسئله مقوله خوبی نیست به خاطراینکه در بازار سکه علامتی را به سایر فعالان اقتصادی می‌دهد که سوداگری در این بازار بهتر از شرایط ثبات است.
احتمال تکرار تجربه دهه 70
این استاد دانشگاه ضمن تاکید برضعف و ایراد اساسی به مدیریت حاکم در بازار سکه، ‌اظهار داشت: فضای سوداگری که در دهه 70 در مقطع کوتاهی رخ داد این روزها نیز درحال تکرار شدن است. این اقتصاددان با اشاره به اینکه ضعف مدیریتی در دهه 70 در بازار ارز موجب پراکندگی سوداگری در بازارهایی مانند سکه، موبایل و پیکان شد، تصریح کرد: باید دقت شود که بحث حاکم هرچند که منفعتی به ظاهر مبنی برافزایش درآمدهای ریالی ناشی از افزایش قیمت برای بانک مرکزی داشته باشد می‌تواند آثار و پیامدهای اقتصادی و سیاسی و اجتماعی نامطلوبی را به نمایش بگذارد. خوش‌چهره گفت: باید برای کنترل بازار موجود طلا از ظرفیت بالای کارشناسی، متدبر و مسئولیت‌پذیر استفاده شود تا دامنه آن را به‌عنوان فضای ملتهب اقتصادی بی‌جهت از سوی مدیریت کلان اقتصاد دامن زده نشود.