استحاله فرهنگی انقلابیون

علی مهدوی
‏"لا یتخذ المؤمنون الکافرین اولیاء من دون المؤمنین و من یفعل ذلک فلیس من الله فی شیء الا ان تتقوا منهم تقاه و یحذرکم الله نفسه و الی الله المصیر؛ مؤمنان نباید کافران را به جای مؤمنان به دوستی بگیرند و هر کس چنین کند او را با خدا هیچ رابطه‌ای نیست مگر اینکه از آنها به نوعی تقیه کند و خداوند شما را از عذاب خود می‌ترساند و بازگشت شما به سوی خداست"(آل‌عمران: 28).
خداوند در این آیه درس سیاسی و اجتماعی مهمی به مسلمانان می‌دهد و آن اینکه بیگانگان را هرگز دوست و یاور و ولیّ و سرپرست خود برنگزینید. البته این مفهوم در آیات متعددی از قرآن آمده است مانند: آل‌عمران: 118، نساء:89، نساء: 144، مائده: 51، توبه 23، ممتحنه:1. این آیات جامعه اسلامی را از پذیرش تهاجم فرهنگی دشمن و الگوگیری از آنان برحذر می‌دارد و یک خط مشی مستقل سیاسی را برای مسلمانان ترسیم می‌کند.
مرحوم استاد شهید مطهری (ره) در بیان آفات نهضت، یکی از آفاتی را که بررسی می‌کند، تغییر جهت اندیشه‌ها و انحراف مسیر نیت‌هاست که آفتی معنوی و به اصطلاح امروزیها، استحاله فرهنگی انقلابیون است.
ایشان می‌فرمایند: "نهضت خدایی باید برای خدا آغاز یابد و برای خدا ادامه یابد و هیچ خاطره و اندیشه غیرخدایی در آن راه نیابد تا عنایت و نصرت الهی شاملش گردد و گرنه باد غیرت الهی به صدر خار پریشان دلش می‌نماید. آنکه نهضت خدایی آغاز می‌نماید باید جز به خدا نیندیشد، توکلش بر ذات مقدس او باشد و دائما حضور ذهنی داشته باشد که در حال بازگشتن به اوست.
قرآن از زبان شعیب پیغمبر نقل می‌کند: "ان ارید الا الاصلاح ما استطعت و ما توفیقی الا بالله علیه توکلت و الیه انیب(هود:88) هنگامی که گروهی از مجاهدین اسلام نبردی را پشت سر گذاشته و به مدینه برگشتند رسول خدا (ص) به آنان فرمود: آفرین بر گروهی که جهاد کوچکتر را انجام داده و جهاد بزرگترشان هنوز باقی است. گفتند یا
رسول الله، جهاد بزرگ‌تر چیست؟ فرمود: جهاد با هوای نفس"(بحارالانوار، ج19، ص 182).
پاک نگه‌داشتن اندیشه و نیت در مراحل نفی و انکار که همه سرگرمیها درگیری با دشمن بیرونی است آسان‌تر است، همین که نهضت به ثمر رسید و نوبت سازندگی و اثبات که ضمنا پای تقسیم غنائم هم در میان است برسد، حفظ اخلاص بسی مشکل‌تر است. قرآن کریم در سوره مائده که آخرین سوره یا از آخرین سوره‌های قرآن است و بالاخره در دو سه ماه آخر عمر رسول خدا نازل شده است و زمان زمانی است که مشرکین یکسره به زانو درآمده‌اند و خطری از ناحیه آنها اسلام را تهدید نمی‌کند و در همین وقت در غدیر خم تکلیف امامت روشن و امامت و خلافت علی (ع) به امر خدا اعلام می‌شود، یک اعلام خطر از ناحیه خدا به همه مسلمانان می نماید و آن اینکه تاکنون از دشمن می‌ترسیدید که ریشه شما را برکند، اکنون نگرانی از آن ناحیه منتفی است، اکنون نگرانی از ناحیه من است، از این پس از کافران و دشمنان خارجی نترسید، از من بترسید که در کمین شما هستم: "الیوم یئس الذین کفروا من دینکم فلا تخشوهم و اخشون" یعنی چه؟ یعنی جامعه اسلامی از این پس از درون خود تهدید می‌شود که راه انحراف از مسیر خدایی اخلاص پیش گیرد و خدا را فراموش کند. سنت لا یتغیر خداست که هر ملتی که از درون و از جنبه اخلاقی تغییر کند و عوض شود خداوند سرنوشت آنها را تغییر دهد: "ان الله لا یغیر ما بقوم حتی یغیروا ما بانفسهم(رعد:11)؛ خداوند وضع و سرنوشت مردمی را عوض نمی‌کند مادامی که آنها خود را و آنچه به اندیشه‌ها و رفتارهای خودشان مربوط است تغییر ندهند"(نهضتهای اسلامی در صدساله اخیر، ص 101-103).