نگاهی به روابط دیرینه اتیوپی - اسرائیل

لومتن
اسرائیل در سالهای دهه 1960 در اوج محبوبیت خود در آفریقا بود و با 21 کشور آفریقائی روابط دیپلماتیک داشت. ولی روابط تنگاتنگ اتیوپی و دولت یهود بحدی بود که صحبت از یک اتحاد استراتژیک واقعی میان دو کشور میشد.
تاریخ بیانگر این اتحاد میباشد: هایله سلاسی «شاه شاهان (لقبی که در اتیوپی به پادشاه داده میشود.م) اصل و نسب خود را به منلیک اول، فرزند ملکۀ سبا و سلیمان میرساند، حتی سمبول گارد شاهنشاهی ستارۀ داوود بود. هایله سلاسی هرگز دوران تبعید خود به بیت‌المقدس را پس از فتح اتیوپی توسط ارتش موسولینی در سال 1936 از یاد نبرده بود. در دورانی که وی در هتل داوود اسرائیل اقامت داشت. بسیاری از رهبران صهیونیست دولت اسرائیل با وی ملاقات نمودند و او را «شیر یهودا» می‌نامیدند.
با اینهمه علت اصلی نزدیکی روابط اسرائیل و اتیوپی به مسائل ژئوپولینیکی (جغرافیای سیاسی) مربوط میشود. اتیوپی از آنجهت مورد توجه اورشلیم بود که تنها کشور غیر مسلمان سواحل دریای سرخ بحساب میآمد. از سوی دیگر هایله سلاسی چشم به حمایت اسرائیل بمنظور مصون نگاه داشتن خود از قبایل سومالی اوگادن و نیز مقاصد سودان داشت به این ترتیب دیوید بن گوریون و هایله سلاسی یک هدف مشترک داشتند: ممانعت از تبدیل دریای سرخ به دریاچۀ عرب.
هایله سلاسی دروازه‌های سرزمین خود را بسوی تکنسین‌ها، پزشکان، تجار و مشاوران کشاورزی اسرائیل گشود. حتی پلیس اتیوپی به سبک اسرائیل و با یونیفورم آبی تیره مشابه اسرائیلی‌ها تشکیل شد. از سال 1957، ارتش اتیوپی که افرادی چون منگیستو هایله ماریام را تربیت مینمود،‌ کاملاً تحت نفوذ و اختیار ارتش اسرائیل قرار گرفت.
در 14 دسامبر 1960 یک تلگرافچی اسرائیلی مستقر در خاک اتیوپی، پیامی مخابره نمود که حکایت از جریان وقوع یک شورش به سرکردگی رؤسای گارد شاهنشاهی، پلیس و سرویسهای اطلاعاتی میکرد. در آن هنگام هایله سلاسی در ریودوژانیرو بسر میبرد. این خبر توسط نماینده اسرائیل در ریودوژانیرو به اطلاع وی رسید و امپراطور با عجله راهی اتیوپی شد. هواپیمای وی در مونرو و یا بزمین نشست و وی در آنجا از یک دیپلمات اسرائیلی درخواست نمود تا دولت بیت‌المقدس مقدمات بازگشت وی به اتیوپی را فراهم کند. تقاضای وی در ساعت 2 بامداد به اطلاع بن گوریون رسید و وی بلافاصله با درخواست او موافقت نمود و طولی نکشید که شورش سرکوب گردید...
بهای هر خدمتی را باید پرداخت. در سال 1961، بن گوریون نامه‌ای خصوصی خطاب به «شاه شاهان» ارسال نمود که بیانگر تمایل بن گوریون در برقراری روابط رسمی دیپلماتیک میان دو کشور بود. این نامه علیرغم کلام مؤدبانه‌اش در واقع یک اولتیماتوم بود: بن گوریون تهدید نموده بود که در صورت عدم قبول درخواستش «روابط متقابل دو کشور را مورد تجدیدنظر قرار خواهد داد». چند روز بعد، ساموئل دیوون بعنوان سفیر اسرائیل در دربار اتیوپی پذیرفته شد.
در اوایل سال 1973، اسرائیل خدمت دیگری در حق اتیوپی انجام داد. هایله سلاسی که از تحویل سلاحهای روسی منجمله میگ 21 به سومالی احساس نگرانی میکرد. موفق نشد از آمریکا سلاح پیشرفته دریافت نماید، ولی جامعۀ قدرتمند یهودیان واشنگتن رضایت آدیس‌آبابا را فراهم نمود و در نتیجه روابط با بیت‌المقدس به اوج خود رسید.
نقطۀ عطف این روابط، اجلاس سران کشورهای آفریقائی در ماه مه سال 1973 بود. انورالسادات دولتهای آفریقائی را متقاعد کرد تا روابط خود با اسرائیل را قطع نمایند. یک ماه بعد امپراطور 200 تن از مستشاران نظامی اسرائیل را از اتیوپی اخراج کرد. ولی هایله سلاسی نیز مانند سایر رهبران آفریقایی خواهان ادامۀ همکاری نظامی با اسرائیل بود ولی البته بصورت محدودتر و مخفیانه‌تر.
افسران مارکسیست جوانی که در سال 1974 هایله سلاسی را سرنگون ساختند، همانهائی که همیشه حضور اسرائیل را در کشور تحقیرآمیز می‌پنداشتند در میان بهت و حیرت همگان از دولت اسرائیل درخواست نمودند که بر شمار مستشاران نظامی خود و نیز میزان سلاحهای نظامی ارسالی به اتیوپی بیفزایند. چرا که درگیری‌های اریتره و اوگادن تمامیت اتیوپی را به مخاطره می‌انداخت. ولی پس از آنکه منگیستو پیروزی خود را مستحکم نمود، اسرائیل متوجه شد که علاوه بر متحدی چون شوروی، لیبی و یمن جنوبی نیز در جرگه متحدین اتیوپی قرار گرفته‌اند.
ولی دیگر تحمل اینگونه روابط نیمه مخفیانه بیش از پیش دشوار گردیده بود و بهمین مناسبت منگیستو تصمیم گرفت به آن خاتمه دهد. و معذلک خط ارتباط میان بیت‌المقدس و آدیس‌آبابا هرگز بسته نشد و تجار اسرائیلی همچنان به اتیوپی رفت و آمد میکردند. حتی صحبت فروش سلاحهای روسی غنیمت گرفته شده در لبنان مطرح گردید، و مطبوعات اسرائیل آگهی‌های مربوط به خطوط هوائی اتیوپی را بزبان عبری چاپ میکردند و توریست‌ها را به دیدار سرزمین ملکه سبا دعوت مینمودند.
امروز اسرائیلی‌ها سخاوتمندانه قحطی زدگان اتیوپی را یاری میدهند و سئوالهائی را در مورد سرنوشت «فالاشاها» مطرح میسازند که هرگز پاسخی برای آنها وجود ندارد:‌ نه بیت‌المقدس و نه آدیس‌آبابا هیچیک اسرار مربوط به پل هوائی را که امروز به منتهی درجۀ خود رسیده است فاش نساخته‌اند.