آمریکا و پیامدهای کشتن بن‌لادن (بخش سوم)

قریشی افزود:‌ کسانی که مسئول هستند باید اعتراف و کناره گیری کنند.
برخی دیگر از مقام‌های حزبی پاکستان نیز از عملکرد ارتش و سرویس اطلاعات آن (آی. اس.آی) انتقاد و تاکید کردند که گویا ژنرال «اشفاق پرویز کیانی» فرمانده ارتش پاکستان از سوی آمریکا و سایر کشورهای عضو ناتو حمایت می‌شود.
ژنرال «اطهر عباس» سخنگوی ارتش پاکستان اعلام کرد کیانی دستور بررسی دلایل ناکامی ‌سرویس اطلاعاتی این کشور را صادر کرده است.
همچنین وی گزارش برخی رسانه‌ها را مبنی بر خروج ژنرال «شجاع احمد پاشا» از پاکستان به مقصد واشنگتن، رد کرد.
در داخل پاکستان، منتقدان سرویس اطلاعاتی این کشور را هدف انتقادات خود گرفتند و بیان می‌کنند چگونه این سرویس از تحقیقات چند ماهه سازمان اطلاعات جاسوسی آمریکا(سیا) بر روی مخفیگاه اسامه بن لادن بی‌اطلاع بوده است؟
سرویس اطلاعات پاکستان کمک به عناصر القاعده را رد می‌کند و تاکید دارد که این سازمان ‌تروریستی، اهدافی را در پاکستان نیز مورد حمله قرار داده است.
به هر روی، افزایش این فشارها باعث شد تا یوسف رضا گیلانی در پارلمان سخنرانی کند.
قبل از این سخنرانی، نخست وزیر پاکستان درباره عملیات ارتش آمریکا برای کشتن بن لادن بیانیه‌ای رسمی ‌منتشر کرد.
نخست وزیر پاکستان تاکید کرد که در عملیات کشتن بن لادن در پاکستان، چون بدون هماهنگی با دستگاه‌های اطلاعاتی ما بود،آمریکا حاکمیت ارضی کشور ما را نقض کرده است.
گیلانی درباره موضوع منتشر نشدن عکس‌های عملیات کشتن بن لادن و اینکه آیا پاکستان متقاعد شده که بن‌لادن کشته شده است یا خیر، گفت: در واقع دستگاه‌های اطلاعاتی ما خیلی وقت پیش، یعنی یک یا دو سال پیش، اطلاعاتی درباره محدوده محل اختفای بن لادن ارائه کردند، بنابراین بر عهده خود آمریکایی‌ها است که این موضوع را بپذیرند یا نه.
وی درباره تایید خبر کشته شدن بن لادن نیز گفت: ما به گفته خود آمریکایی‌ها مبنی بر اینکه بن لادن را کشته‌اند باور داریم.
نخست وزیر پاکستان در پاسخ به سؤالی درباره توجیهات آمریکایی‌ها در مورد مطلع نکردن پاکستان از عملیات خود علیه بن لادن، از بیم اینکه پاکستان عملیات را لو دهد، گفت: من با این استدلال موافق نیستم، زیرا من به طور شخصی براین باورم خود آمریکایی‌ها می‌دانند بیشتر عوامل مهمی ‌که در پاکستان توسط دستگاه اطلاعاتی کشور بازداشت شده‌اند، به طور مستقیم تحویل آمریکایی‌ها داده شده‌اند، بنابراین دستیابی به تمامی این اهداف - بازداشت افراد مهم مرتبط باتروریسم-با همکاری پاکستان ممکن بوده است.
گیلانی تصریح کرد:صرف نظر از آنچه اوباما در سخنرانی خود بیان کرد، بطور کلی وی از نقش پاکستان در مبارزه با ‌تروریسم ستایش کرده است.
وی در پاسخ به این سؤال که چرا آمریکایی‌ها این بار در کشتن بن لادن دستگاه اطلاعاتی و نظامی ‌شما را مطلع نکردند، آیا به شما این بار اعتماد و یا اطمینان نداشتند، گفت: ما از خیلی وقت پیش با نهادهای نظامی‌و اطلاعاتی آمریکا، نشست‌هایی برای هماهنگ کردن فعالیت خود داریم. بین سازمان اطلاعات پاکستان و سازمان جاسوسی آمریکا همکاری‌های تنگاتنگی وجود دارد.
نخست وزیر پاکستان در عین حال گفت:ما دوست داشتیم آمریکایی‌ها برخی اطلاعات را به ما انتقال می‌دادند.
گیلانی در پاسخ به این سؤال که چگونه ممکن است پاکستانی‌ها از این عملیات مطلع نشده باشند، در حالی که یک پایگاه نظامی‌ در چند کیلومتری محل اقامت بن‌لادن بود و هنگام عملیات نیز نیروهای نظامی در محل نبودند، گفت: اول اینکه فاصله بین این مرکز و محل اقامت بن لادن حدود چهار کیلومتر بوده است. دوم اینکه این پایگاه، مرکز آموزشی بوده، نه پایگاه نظامی.
وی هر گونه اشتباه از سوی پاکستان در این عملیات را رد کرد.
در همین حال، باراک اوباما از دولت پاکستان خواست در خصوص حمایت‌های داخلی از بن لادن تحقیقاتی انجام شود.
وی افزود: شبکه‌ای از حامیان اسامه بن لادن در داخل پاکستان وجود دارد که از او حمایت می‌کردند.
رئیس جمهوری آمریکا از هویت این شبکه اظهار بی‌اطلاعی کرد و گفت: باید در این مورد تحقیق کنیم و پاکستان به طور ویژه باید تحقیقاتی در این زمینه انجام دهد.
اوباما خاطرنشان کرد: ما در گذشته با مقام‌های پاکستانی صحبت کرده‌ایم و آنها اطمینان داده‌اند در این خصوص که بن لادن از چه نوع حمایتی در این کشور برخوردار بوده است، تحقیق می‌کنند.
همچنین «تام دانیلون» مشاور امنیت ملی رئیس جمهور آمریکا اطمینان داد باراک اوباما در حال حاضر برنامه‌ای برای سفر به پاکستان ندارد.
وی افزود: پیش از کشته شدن بن لادن نیز برنامه‌ای در این خصوص پیش بینی نشده بود.
کاخ سفید در اکتبر سال گذشته اعلام کرده بود اوباما به احتمال زیاد در سال 2011 از پاکستان دیدار خواهد کرد.
مشاور امنیت ملی اوباما با اعلام اینکه دلیلی مبنی بر آگاهی مقامات پاکستان از محل اختفای اسامه بن لادن،‌ وجود ندارد، از اسلام‌آباد خواست در این زمینه تحقیق کند.
اعتراف شورای روابط خارجی آمریکا
از سویی شورای روابط خارجی آمریکا نیز از تشدید تنش در مناسبات آمریکا و پاکستان پس ازعملیات کماندوهای ویژه آمریکا و کشته شدن اسامه بن لادن خبرداد و گفت: باوجود تاکید مقامات واشنگتن و اسلام‌آباد بر اهمیت ادامه همکاری در زمینه مبارزه با‌ تروریسم، شکاف بین دو کشور روز به روز ابعاد گسترده‌تری می‌یابد.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی شورای روابط خارجی آمریکا، یوسف رضا گیلانی در واکنش به سخنان باراک اوباما مبنی بر همدستی احتمالی سازمان اطلاعات پاکستان با القاعده، ضمن رد این سخنان و دفاع از ارتش و سازمان اطلاعات پاکستان، هرگونه ادعایی را در رابطه با مشارکت و همکاری این سازمان با القاعده و ایجاد مأمنی برای بن لادن در نزدیکی اسلام‌آباد، بی اساس و مضحک خواند.
با این حال، واشنگتن در حالی که همچنان به مخابره پیام‌هایی دال بر اعمال فشار بر پاکستان برای اذعان به اطلاع داشتن دولت، ارتش و سازمان اطلاعات از مخفیگاه بن لادن ادامه می‌دهد، از متهم کردن صریح و مستقیم پاکستان طفره می‌رود و از دولت این کشور به عنوان متحد خود یاد می‌کند.
سؤالات و‌ تردیدهای مطرح شده پس از عملیات بدون مجوز پاکستان و کشته شدن بن لادن به دست نیروهای آمریکایی، خشم و تنفر پاکستانی‌ها را از آمریکا دو چندان کرده و ادامه مناسبات آمریکا و پاکستان را در زمینه مبارزه با‌تروریسم در معرض خطر قرار داده است.
به گفته «دانیل مارکی» از اعضای شورای روابط خارجی آمریکا،روابط آمریکا - پاکستان به خاطر بی‌اعتمادی طرفین و نیز دستگیری «ریموند دیویس» عامل سیا به خاطر کشتن دو پاکستانی در لاهور، از پیش به سردی گراییده بود.
بسیاری از کارشناسان آمریکایی معتقدند تا زمانی که القاعده و حامیانش، از جمله طالبان، بتوانند حریم امنی در پاکستان پیدا کنند، این سازمان ‌تروریستی همچنان به منزله خطری بین‌المللی و تهدیدی برای تلاش‌های آمریکا در رابطه با برقراری امنیت در افغانستان خواهد بود.
براساس این گزارش، هرچند دورنمای تیره و تار مناسبات پاکستان و آمریکا مایه نگرانی مقامات دو کشور شد، اما این سؤال مطرح است که آیا ضرورتی برای حفظ این مناسبات و جلوگیری از قطع آن وجود دارد یا خیر؟
«سوزان کولبل» صاحب نظر و کارشناس در روابط آمریکا و پاکستان در مقاله‌ای در نشریه آلمانی «اشپیگل» خاطرنشان کرد، پاکستان به کمک‌های اقتصادی آمریکا و واشنگتن نیز به همکاری اسلام‌آباد در زمینه مبارزه با‌تروریسم نیاز دارد، پاکستان کانون مسیرهای اصلی پشتیبانی جنگ در افغانستان است، اما شرط اسلام‌آباد برای ادامه همکاری، شفافیت و رو دست نخوردن از واشنگتن است.
شماری از صاحبنظران غربی معتقدند عملیات کماندوهای آمریکا و مسائل پس از آن با توجه به نبود توازن قدرت بین ژنرال‌ها و سیاستمداران پاکستان و کوتاه کردن دست ارتش در سیاستگذاری‌های این کشور صحه گذاشت.
براساس این گزارش،با درنظر گرفتن توجه افکار عمومی ‌داخلی و بین‌المللی به مقوله همدستی احتمالی ارتش پاکستان با القاعده، آمریکا باید فرصت پیش آمده را برای تجدیدنظر و تعریف مجدد روابط واشنگتن – اسلام‌آباد مغتنم بشمرد و باب همکاری را با نهادهای مدنی پاکستان بگشاید، چرا که برخی احزاب سیاسی، شماری از نمایندگان مجلس و نهادهای مدنی پاکستان، با واشنگتن در زمینه ریشه‌کن کردن القاعده و طالبان در پاکستان و دوستی و همکاری با هند، اتفاق نظر دارند.»
نقش بن لادن در روابط آمریکا ـ پاکستان
به نظر می‌رسد بن‌لادن در معادله روابط پاکستان و آمریکا نقش پیچیده‌ای را ایفا می‌کرد، چرا که مرگ سرکرده جنبش القاعده در تیرگی روابط میان اسلام‌آباد و واشنگتن کاملاً نقش‌آفرین بود. این تیرگی فقط به دلیل فعالیت‌های بن لادن در پاکستان و افغانستان و وارد آوردن خسارت بر منافع آمریکا و غرب در مناطق گوناگون جهان نبود؛ بلکه در بوجود آوردن فضای بی‌اعتمادی میان سران آمریکا و پاکستان در زمان ریاست جمهوری پرویز مشرف به بهانه حمایت امنیتی دولت پاکستان از جنگجویان القاعده و طالبان نیز موثر بود. میزان تردید و تیرگی روابط میان اسلام‌آباد و واشنگتن در آن زمان تا جایی رسید که دو طرف نتوانستند نگرانی و هراس خود را از دیگری پنهان کنند؛ بویژه برنامه هسته‌ای پاکستان و موشک‌های استراتژیک این کشور و امکان دستیابی بن‌لادن و القاعده به این برنامه هسته‌ای، مورد نگرانی جدی آمریکا به شمار می‌رفت. این امر موجب شد غرب و اسرائیل از جامعه جهانی بخواهند برنامه هسته‌ای پاکستان را زیر نظر خود و با نظارت آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اداره کند تا این سناریوی رعب‌آور و فاجعه‌آمیز محقق نشود. پس از فعالیت‌های بیشتر بن لادن و القاعده در پاکستان، عملیات نظامی ایالات متحده، اسلام‌آباد را در تنگنای غیرقابل تصوری قرار داد.
چرا که اگر دولت پاکستان در این عملیات مشارکت می‌جست یا دست‌کم حمایت اطلاعاتی و لجستیکی به آمریکا ارائه می‌داد، کشورش را در تیررس انتقام نیروها و شبه‌نظامیان القاعده و طالبان قرار می‌داد و اگر در سرکوب القاعده و طالبان کمکی نمی‌کرد، خود را در برابر دنیایی از سؤالات و اشکالات پیچیده‌ قرار می‌داد که چرا حکومت پاکستان در این عملیات مشارکت نجسته است؟
تأکید حکومت اسلام‌آباد بر اطلاع نداشتن از عملیات نظامی آمریکا، تکذیب همکاری با واشنگتن در هدایت کردن بالگردهای نظامی آمریکا به پایگاه‌های نظامی القاعده و بویژه مخفی شدن بن لادن در نزدیکی دانشگاه نظامی پاکستان، می‌توانست بحران موجود میان اسلام‌آباد و واشنگتن را بیش از پیش تیره و تار کند.
عبور شبه‌نظامیان طالبان از افغانستان به پاکستان و برعکس و پناه دادن بن لادن و جنبش القاعده توسط پاکستان، به طور جدی حمایت‌های نظامی ـ اقتصادی آمریکا به پاکستان را مخدوش می‌کند، تا جایی که در کنگره آمریکا خواسته شد در حمایت‌های واشنگتن تجدیدنظر شود.
سؤالات فراوان دیگری هم میان سران واشنگتن و اسلام‌آباد در خصوص حقیقت نقش پاکستان در عملیات کشتن بن‌لادن مطرح است.
با جدی شدن حمله‌های پی در پی آمریکا به شهرهای پاکستان و مناطق مرزی این کشور با بهانه پاکسازی نیروهای طالبان و القاعده که به کشته شدن هزاران تن از مردم و غیرنظامیان پاکستانی منجر شد، دولت پاکستان ضمن محکوم کردن این اقدام، حمله‌های هوایی آمریکا را تجاوزی آشکار به مردم پاکستان عنوان کرد.
در حالی که واشنگتن ادعا می‌کند توافقنامه‌های پنهانی میان واشنگتن و اسلام‌آباد از زمان پرویز مشرف به امضا رسیده است و مراکز اطلاعاتی آمریکا تأکید می‌ورزند رئیس جمهور زرداری با مشارکت ارتش پاکستان در این عملیات‌های نظامی موافقت کرده است، حکومت پاکستان این ادعاها را تکذیب می‌کند.
در اقدامی مشابه، کابینه آمریکا، اسلام‌آباد را به پنهان کردن بن لادن و سران القاعده و جنبش طالبان در خاک خود متهم می‌کند و پاکستان این ادعاها را رد کرده و تأکید می‌ورزد توان مقابله با نیروهای القاعده و طالبان را که تاکنون بیش از 2000 تن از افسران نظامی پاکستان را در عملیات‌های تروریستی به قتل رسانده‌اند، ندارد.
به نظر می‌رسد تأثیر منفی بن‌لادن بر روابط پاکستان و آمریکا با کشته شدنش به پایان نرسیده است؛ خصوصاً با وجود پیچیدگی‌ها و تناقض‌گویی‌های سران پاکستان و آمریکا.
اسلام‌اباد اعلام کرد که در پی کشته شدن بن لادن، از آمریکا خواسته است حضور نظامی‌اش را در خاک پاکستان کاهش دهد و این امر، مسلماً حجم همکاری میان دو کشور را در زمینه مبارزه با تروریسم، در آینده کاهش خواهد داد.       ادامه دارد...