تله رسانه‌ای؛ تاکتیکی برای القای پیام

رضا فرخی
رسانه های خبری غرب همیشه در طول عمر فعالیت خود سعی کرده اند برای انتقال پیام به مخاطب خود از تاکتیک های جدیدی استفاده کنند. چرا که به تعبیر بسیاری از کارشناسان رسانه، این تغییر تاکتیک برای القای بهتر اهداف و پیام ها مؤثرتر خواهد بود.
به همین دلیل هم این رسانه ها هرگز از یک تاکتیک ثابت به مدت چند سال استفاده نمی کنند، چرا که در عرف رسانه، استفاده دائم از یک تاکتیک پس از مدتی باعث افت تأثیرگذاری در مخاطب خواهد شد. به همین دلیل است که امروزه تراست های خبری غربی سعی می کنند با جایگزینی مداوم رویکردهای متفاوت رسانه ای به بیننده به گونه ای القا کنند که «تحولات جدیدی در حال رخ دادن است، پس باید به این تحولات جدید از دریچه ما نگاه کنید و هنوز مخاطب ما بمانید.»
یعنی آنها با تغییر تاکتیک ها و استفاده از برنامه هایی در کنار برنامه های گذشته سعی می کنند خود را جهشی جدید در امر اطلاع رسانی به نمایش بگذارند تا بیننده در کنارشان باقی بماند و مخاطب خود را از دست ندهند.
یکی از مهم ترین شبکه هایی که این تاکتیک را به صورت مداوم به کار می گیرد بی بی سی است. این شبکه تا چند سال پیش به نوعی از سبک اطلاع رسانی با شیوه های خشک و جدی استفاده می کرد در حال حاضر به سمت خبررسانی نرم حرکت کرده و سعی می کند با استفاده از روش های جدیدی که باعث دخالت بیشتر مخاطب در امور رسانه و خبررسانی است مخاطب را تشویق به بیشتر تماشا کردن خود کند.
هرچند که دخالت دادن مخاطب روش و پوششی صوری است برای انتقال بهتر پیام های مدنظر و به نوعی القای اهداف سیاسی کلان تر!
ایجاد فضای نمایشی دموکراسی رسانه‌ای
در این بین اگر به برنامه نوبت شما بی بی سی فارسی توجه کنیم دقیقاً متوجه همین تاکتیک رسانه ای خواهیم شد. این برنامه که هر بار موضوع بحث خود را به یک مسئله خاص اختصاص می دهد سعی می کند با نمایش ظاهری دموکراسی رسانه ای، بیننده را به سمت خود جلب کند و در ابتدای کار او را دعوت به دیدن این شبکه و در مرحله دوم او را دعوت به تماس با بی بی سی و شرکت در بحث کند. باید به این نکته اشاره کرد که قبل از این تماس این شبکه تلاش می کند تا مخاطب خود را در فضایی قرار دهد که او حس کند تمام نظراتش در این برنامه منعکس می شود و به همین دلیل می تواند تماس بگیرد.
اما موضوع به این سادگی نیست، چرا که وقتی بیننده تماس برقرار می کند بحث توسط دو مجری به گونه ای هدایت می شود که در نهایت شخص به نوعی در برابر آنها تسلیم شود و حرف های مدنظر آنها را بگوید.
تله رسانه‌ای، تاکتیک اصلی این برنامه‌ها
اینجاست که دقیقاً می توان به تاکتیک media trap اشاره کرد. این تاکتیک که یکی از جدیدترین شیوه های القای پیام است به دنبال ارسال پیام خود از زبان یک مخاطب به مخاطب دیگر است. به گونه ای که در این تاکتیک یک بحث آزاد نمایشی ترتیب داده می شود و همه دعوت به شرکت در این بحث می شوند. آنگاه دو مجری صاحب فن این بحث ها را هدایت می کنند تا به نقطه مورد نظر برسد و اینجاست که دقیقاً بهره برداری سیاسی اتفاق می افتد. باید دقت داشت که امر نتیجه گیری در این تاکتیک برعهده مجریان است و به همین دلیل آنها در پایان این پینگ پنگ یک طرف رسانه ای، نتیجه گیری دلخواه را بیان می کنند. این نتیجه گیری شاید بسیار کوتاه و خلاصه باشد، اما به دلیل اینکه قبل از نتیجه گیری خود مخاطب حس می کند که در بحث حضور داشته آن را می پذیرد، و این یعنی اقناع یک مخاطب توسط مخاطب دیگر با هدایت عوامل صاحب رسانه!
اما چرا این اتفاق رخ می‌دهد؟
1- اینکه آنها حس کاذب مشارکت در بحث را در بیننده ایجاد می کنند و بیننده حس می کند که دیگر مانند گذشته تنها شنونده خبر نیست.
2- به نوعی د رمخاطب تلقین می شود که او در یک بحث کاملا آزاد شرکت می کند که به طور واقع این چنین نیست. بلکه او در یک «تله رسانه ای» دچار می شود که ناخواسته ابزار القای پیام می شود. برنامه نوبت شمای بی بی سی دقیقاً این موضوع را پی گیری می کند. از سوی دیگر باید به این مسئله هم دقت کرد که این روش بهترین راه برای ایجاد اختلاف در کشورهای مختلف و به ویژه در میان احزاب و گروه های مختلف است. چرا که یکی از ارکان اصلی این برنامه ها روبه رو کردن مردم یک کشور در مقابل هم می باشد. یعنی در واقع اگر در یک کشور مردم در کنار هم با افکار مختلف زندگی می کنند این برنامه ها سعی می کنند با هدایت بحث، در کنار هم بودن را به تقابلی جدی تبدیل کنند، به گونه ای که پس از هر برنامه دودستگی ایجاد شود.
در همین رابطه نباید این موضوع را فراموش کرد که چند دستگی بهترین روش برای دشمنان و بدترین مسئله برای مردم یک کشور است.
بزرگنمایی موضوع برای ایجاد اختلاف بیشتر
جمله معروفی در این باره وجود دارد که می گوید: «اگر می خواهید پیامتان را منتقل کنید نباید در مقابل مخاطب بایستید بلکه حتی اگر نظر مخالفی با مخاطبان خود دارید بگذارید این تقابل را مخاطبان دیگر شما با آنان انجام دهند»
رفتار «نوبت شما» دقیقاً مصداق بارز این موضوع است. به گونه ای که در برخی اوقات حتی از یک موضوع جزئی مسئله ای بزرگ می سازد که در این بین علاوه بر بهره برداری سیاسی مخاطبان را به تقابلی جدی دچار می کند و تلاش می کند شکافی عمیق در بین افراد جامعه به وجود آورد. این در حالی است که برخی از این موضوع ها آن قدر جزئی هستند که در امور سیاسی یک مملکت اصلا به چشم نخواهند آمد، اما این شبکه با تاکتیک های رسانه ای «بازی با ذهن مخاطب» به قدری سیگنال های آشفته کننده روی ذهن مخاطب می فرستد تا مخاطب را مجبور به تماس و شرکت در برنامه کند. به دلیل فضای هیجانی که در ذهن مخاطب ایجاد شده طبیعتاً باعث می شود که او حتی نتواند حرف هایی که از پیش آماده کرده را بزند و برای همین به ابزاری در دست مجریان تبدیل می شود.
جملاتی مانند «مگر نه، درست نمی گویم! من فکر می کنم این طوری باشد» در بسیاری از اوقات از سوی مجریان تکرار می شود. این جملات بیننده را در انحصاری قرار می دهد که باعث اعتراف او به صحیح بودن حرف های مجری برنامه می کند و در بعضی اوقات حتی خود بیننده پس از پایان تماس متوجه می شود که در یک بازی رسانه ای ماهرانه شکست خورده است و نه حرف های خود را زده و نه طرف مقابل خود را قانع کرده!
اما گاهی اوقات بعضی از بینندگان به دلیل تأثیر شدیدی که مجری روی آنان می گذارد حتی پس از پایان تماس شکست خود را قبول و حرف های مجری را می پذیرند. دقیقاً همین نقطه است که می توان اعتراف کرد که این برنامه در القای هدف خود موفق شده است چرا که در یک زمان 5 دقیقه و گفت وگوی کوتاه موفق می شود بیننده خود را قانع کند و نظر او را تا حدودی تغییر دهد.
گیر انداختن مخاطب در گوشه رینگ
در کنار تمام این تاکتیک های اصلی، از سوی خود مجریان این شبکه هم تکنیک های فرعی اتخاذ می شود که می توان آن را در بحث های روانشناسانه رسانه ای قرار داد. تکنیک Audience in corner of the ring از تکنیک هایی است که دقیقاً در این گفت وگوهای متقابل بین مجری و مخاطب استفاده می شود. در این تکنیک مخاطب در گوشه رینگ گفت وگوی رسانه ای گیر می افتد و مجری دقیقاً با قرار دادن او در این وضعیت شروع به انتقال سریع پیام به او می کند. اینجاست که او تنها پذیرنده است و به هیچ وجه توانایی دفاع از خود را ندارد. تمام تلاش این برنامه ها دقیقاً در همین نقطه شکل می گیرد.
یعنی تلاش برای گیر آوردن مخاطب در همین جا، چرا که اینجاست که مخاطب بی دفاع در گوشه رینگ گفت وگوی رسانه ای گیر کرده و گارد ندارد و آماده پذیرفتن پیام هایی است که باعث ناک اوت فکری او می شود. از سوی دیگر این برنامه سعی می کند به نوعی شکست یک بیننده در مقابل نظرات غیرمستقیم مجری را در چشم بینندگان دیگر بزرگ کند تا آنها هم تحت تأثیر قرار بگیرند. هر چند که گاهی اوقات در مقابل مخاطبی که در این نقطه گیر نمی افتد هم رویکرد دیگری اتخاذ می شود که در آن به استفاده از مخاطب دیگر سعی می شود که با یک تقابل با او به این سمت کشیده شود.
به هر صورت به نظر می رسد که «نوبت شما» یکی از شیوه های جدید القای پیام بی بی سی است که تلاش می کند در یک میدان رسانه ای نمایشی مخاطب را با موضوعات مورد نظر بباوراند.
چرا که با این کار هم در انتقال مفهوم موفق است و هم در افزایش مخاطبان خود، در این بین باید روشنگری های بیشتری صورت پذیرد چرا که بی بی سی فارسی در کنار دیگر شبکه های غربی هر روز شیوه های جدیدی برای به کرسی نشاندن اهداف خود به کار می گیرند.