یمن؛ سناریوهای پیش‌رو

یمن برای آمریکا کشور مهمی است و یکی از مراکز مهم سازمان جاسوسی آمریکا (سیا) در این کشور قرار دارد. علی عبدالله صالح رئیس جمهور یمن یکی از متحدان مهم آمریکا و عربستان سعودی محسوب می شود و بیش از سه دهه است که منافع این کشورها در منطقه را تأمین کرده است به همین دلیل آمریکا و عربستان تلاش دارند وی را در قدرت باقی نگه دارند.
مردم یمن با الهام از انقلاب تونس و مصر از ماه ژانویه اعتراض های خود را آغاز کرده اند و خواستار سرنگونی حکومت سنتی علی عبدالله صالح شده اند.
دیکتاتور یمن با سرکوب تظاهرکنندگان تاکنون صدها نفر را کشته و هزاران نفر را مجروح کرده و به هیچ وجه حاضر به عقب نشینی و ترک قدرت نیست.
این در شرایطی است که مردم یمن در چارچوب بیداری اسلامی به مبارزات و مقاومت خستگی ناپذیر خود در مقابل حکومت استبدادی علی عبدالله صالح ادامه می دهند و اعلام کرده اند که تا زمان تحقق کامل خواسته هایشان خیابان ها را ترک نخواهند کرد و به تظاهرات خود ادامه خواهند داد.
مردم یمن مانند مردم دیگر کشورهای عربی ثابت کردند که بیدار شده اند و نظام سلطه را سرنگون خواهند کرد، گویا فقط علی عبدالله صالح و دیگر حاکمان دیکتاتور عربی در خواب غفلت به سر می برند و هنوز نمی خواهند بیدار شوند...
آمریکا و عربستان سعودی از سال 2006 که علی عبدالله صالح توافقنامه ترسیم مرزهای یمن و عربستان را امضا کرد حمایت از رژیم وی را تضمین کردند.
مردم یمن این توافقنامه را که برخلاف قانون اساسی به امضای طرفین رسیده قبول ندارند ،چرا که 350 هزار کیلومتر از اراضی یمن به طور غیرقانونی به عربستان فروخته شده و این مسئله از مهم ترین مسائلی است که عربستان نگران مطرح شدن آن از سوی هر نظام مردمی است که در یمن بر روی کار خواهد آمد.
نظام سعودی نگران است که نظام آینده خواهان بازپس گیری این اراضی شود و توافقنامه هایی را که با عربستان امضا شده است لغو کند به همین دلیل عربستان می خواهد که قدرت بعد از علی عبدالله صالح به کسی منتقل شود که حافظ منافع این کشور در یمن باشد.هدف از طرح شورای همکاری خلیج فارس که عربستان در پس آن قرار دارد دادن فرصت بیشتر به نظام علی عبدالله صالح و به ویژه عربستان برای تازه کردن نفس در مقابل موج گسترده مردمی به منظور کند کردن حرکت اعتراض آمیز مردم یمن و کنترل اوضاع کشور است.
عربستان سعودی در تلاش است که با همکاری شورای همکاری خلیج فارس این گونه القا کند که اوضاع یمن ناشی از اختلافات و درگیری میان برخی از گروه های مخالف و نظام حاکم است ولی واقعیت چیز دیگری است.
نتایج یک پژوهش آکادمیک در یمن نیز نشان می دهد که عربستان و آمریکا موانع اصلی در مسیر پیروزی انقلاب مردمی یمن هستند وعلی عبدالله صالح با پشت گرمی به این کشور است که قدرت را رها نمی کند.
این پژوهش که توسط مرکز مطالعات راهبردی «ابعاد» به عمل آمده تاکید می کند که جریانی نزدیک به «عبدالله بن عبدالعزیز» پادشاه عربستان در یمن فعال است که اعتقاد دارد موفقیت این انقلاب مردمی تأثیر منفی بر اوضاع داخلی عربستان به جا خواهد گذاشت و به همین دلیل بر مخالفان یمنی فشار می آورد تا بر سر میز مذاکره با رژیم علی عبدالله صالح بازگردند. این جریان حوادث و انقلاب کنونی یمن را یک بحران ساده ونه یک انقلاب مردمی جلوه می دهد.
دیدگاه این جریان نزدیک به پادشاه عربستان تأثیر زیادی بر موضع گیری کشورهای حاشیه خلیج فارس و آمریکا گذاشته و کار به جایی رسیده است که این کشورها نیز مانند آمریکا معتقدند پیروزی انقلاب یمن به منافع عربستان در منطقه ضربه جدی وارد خواهد کرد.
حمله موشکی آمریکا به یمن به بهانه مبارزه با گروه القاعده دقیقاً در راستای مداخله در امور داخلی این کشور و هشدار به انقلابیون یمن صورت می گیرد.
ورود نظامیان عربستان به یمن و وارد کردن انواع خودروهای زرهی، نفربرها و ادوات پیشرفته نظامی عربستان نیز برای حمایت از علی عبدالله صالح و سرکوب انقلابیون صورت گرفته است و مردم یمن معتقدند این تسلیحات پیشرفته که برای سرکوب معترضان وارد این کشور شده تنها حمایتی است که مردم یمن از کشورهای همسایه خود دریافت کرده اند.
انقلابیون یمنی عربستان، آمریکا و کشورهای حاشیه خلیج فارس را در ظلم علیه مردم این کشور همدست می دانند و انگیزه چنین کاری را نفت و ثروت های جنوب یمن می دانند که به قیمتی ناچیز در اختیار آنان قرار می گیرد.
کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس از رژیم علی عبدالله صالح با نام وحدت قومی اعراب حمایت می کنند در حالی که به مسئله فلسطین، بحرین و کشورهایی که مورد ظلم حکام خود قرار گرفته اند کاری ندارند.
طرح آشوب‌برانگیز
ابتکار شورای همکاری خلیج فارس برای حل بحران یمن از دیدگاه انقلابیون یمن نه طرح و نه ابتکار بلکه توطئه ای برای دادن فرصت بیشتر به علی عبدالله صالح دیکتاتور یمن برای قدرت گرفتن مجدد و گردآوری نیروها و امکانات مالی و نظامی از سوی برخی از کشورها بود. مردم یمن از همان ابتدا این توطئه را تشخیص دادند و اعلام کردند که فریب این طرح های آشوب برانگیز را نخواهند خورد و چنین طرح هایی نمی تواند مانعی بر سر راه پیروزی مردم یمن باشد.
به همین دلیل این طرح از همان ابتدا با شکست مواجه شد و انقلابیون با هشدار به شورای همکاری خلیج فارس برای مداخله در امور داخلی این کشور تاکید کردند که کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس بهتر است به جای حمایت از علی عبدالله صالح از ملت یمن که یکپارچه حامی انقلاب و خواستار سرنگونی رژیم حاکم و محاکمه سران آن هستند حمایت کنند.
براساس طرح شورای همکاری خلیج فارس قرار بود علی عبدالله صالح ظرف مدت 30 روز از قدرت کناره گیری و موجبات انتقال آن را به معاونش فراهم آورد و متقابلاً انقلابیون از محاکمه عبدالله صالح و اطرافیانش منصرف شوند در حالی که مخالفان یمنی تاکید کردند دیکتاتور یمن جنایتکار است و باید محاکمه و مجازات شود.
مردم یمن با توجه به صدها کشته و هزاران زخمی ماه های گذشته به هیچ وجه حاضر نیستند از جنایات علی عبدالله صالح و مزدورانش بگذرند و بر این نکته تاکید دارند که باید انتقام خون شهدا را بگیرند. معترضان یمنی همچنین معتقدند ملت یمن نیازی به طرح های بیگانگان ندارد و کشورهای حاشیه خلیج فارس که نگران انتقال انقلاب به کشورهایشان هستند بهتر است اوضاع داخلی خود را کنترل و به خواسته های مردمشان احترام بگذارند.
کشورهای حاشیه خلیج فارس، عربستان و کشورهای غربی هنوز درک نکرده اند که آنچه در حال حاضر در یمن رخ می دهد یک بحران سیاسی زودگذر بین حکومت و مردم نیست بلکه انقلاب به معنای واقعی کلمه و تلاش برای احقاق حقوقی است که مردم یمن سال ها به دنبال آن بوده اند.
هر چند تلاش های کشورهای حوزه خلیج فارس برای نهایی کردن این طرح و امضای توافقنامه کناره گیری صالح از قدرت همچنان ادامه دارد اما مردم و به ویژه جوانان انقلابی یمن که پیشگام مبارزه علیه حکومت فاسد یمن هستند تأکید دارند که با این طرح و طرح های مشابه که شامل کناره گیری فوری دیکتاتور از قدرت نباشد مخالفت خواهند کرد.جوانان یمنی معتقدند رئیس جمهور دیکتاتور این کشور با توسل به چنین طرح هایی به دنبال وقت کشی و فرسوده کردن انقلابیون و در نهایت تحمیل شرایط خود به آنهاست و می خواهد با گذشت زمان با تاکتیک های خود بر مشکلات فراروی حکومتش فایق آید.
علی عبدالله صالح به ضعیف شدن اراده نیروهای انقلابی دل بسته و به اقدامات حمایت آمیز غربی ها و اعضای شورای همکاری خلیج فارس امیدوار است.
وی تلاش دارد این کشورها را قانع کند که کنار رفتن وی از رأس قدرت زمینه را برای تسلط القاعده بر یمن فراهم می آورد و منافع آنان را به خطر می اندازد.
جوانان، محور انقلاب
انقلاب یمن را می توان انقلاب جوانان دانست زیرا این انقلاب به طور کلی و گسترده بر جوانان تکیه دارد.
جوانان یمنی انقلاب این کشور را که انتظار می رود پیروزی آن با سقوط رژیم دیکتاتوری عبدالله صالح در آینده نزدیک اعلام شود پایه گذاری کردند و سپس قشرهای دیگر مردم از جمله احزاب، سیاستمداران، تجار و نظامی ها به آنان پیوستند.
جوانان انقلابی یمن افرادی مبتکر هستند که هر راهبرد و تاکتیکی را برای حل و فصل بحران یمن نمی پذیرند به ویژه طرح هایی که از سوی بیگانگان ارائه شده باشد و صداقتی در آنها مشاهده نشود.
این جوانان با تشکیل کمیته های بیداری و آگاه سازی، مردم را از دسیسه ها و توطئه های دشمنان برای دور زدن انقلاب و به انحراف کشیدن آن آگاه می سازند و تلاش دارند بین مردم و انقلابیون کانال های ارتباطی و هماهنگی به وجود آورند.
جوانان یمن همچنین بر ضرورت کناره گیری علی عبدالله صالح از قدرت، محاکمه وی تأکید دارند و معتقدند، رئیس جمهور فردی فاسد است که تلاش دارد حکومت را موروثی و تلاش مخالفان برای تغییر حکومت را سرکوب کند.
مردم انقلابی یمن با پیروی از رهبران احزاب مخالف و جوانان هوشیار دیوارهای ترس را شکستند و با سر دادن فریاد آزادی یکصدا و یکپارچه بر تحقق خواسته هایشان به ویژه سرنگونی دیکتاتور یمن اصرار می ورزند.
در این حال رئیس جمهور دیکتاتور یمن قدرت ایستادگی مردم یمن به ویژه جوانان را دریافته، به همین دلیل بارها نمایندگان جوانان را به گفت وگو دعوت کرده است.
این در حالی است که جوانان اعلام کردند مذاکره با رژیمی که مشروعیت ندارد بی معناست و با رئیس جمهور جنایتکار باید در دادگاه و محاکم بین المللی گفت وگو شود.
علی عبدالله صالح از این واقعیت غافل است که جوانان انقلابی و مردم یمن تاکنون به امتیازدهی های موقت و ترفندهای او برای مهار خشم مردم توجهی نکرده اند و همگی بر ضرورت کناره گیری او از قدرت و سرنگونی رژیم حاکم تأکید دارند.
طرح مشترک انقلابیون
انقلابیون یمن برای به زانو درآوردن نظام علی عبدالله صالح و سقوط فوری وی طرحی مشترک ارائه کردند که مهم ترین این اقدامات نافرمانی مدنی، برپایی تظاهرات، تصرف نهادهای دولتی، تصرف میادین بزرگ شهرها و به سقوط کشاندن شهرها و خارج کردن آنها از کنترل رژیم حاکم است. انقلابیون اعلام کردند که شکست طرح شورای همکاری خلیج فارس و بهانه تراشی های علی عبدالله صالح برای کناره گیری از قدرت آنها را مصمم تر کرد تا هرچه سریع تر رژیم حاکم را سرنگون کنند و پس از آن انقلابیون با کمک مردم و قبایل مدنی حفظ امنیت راه ها، بازارها، اماکن عمومی و شهروندان را برعهده خواهند گرفت.
جوانان انقلابی یمن همچنین طرحی موسوم به پیشتازان پیروزی را ارائه کردند که هر کسی به طور داوطلب می تواند در آن شرکت کند. بر این اساس ساکنان شهرهای یمن در خیابان های اصلی و میادین تجمع می کنند و تا زمان برکناری علی عبدالله صالح خیابان ها را ترک نخواهند کرد.
در طرح مشترک انقلابیون برگزاری نمازهای جمعه اهمیت زیادی دارد چرا که پس از اقامه نماز انقلابیون می توانند به سوی مؤسسات و نهادهای دولتی حرکت و آنها را تصرف کنند.
جوانان انقلابی یمن معتقدند که کاخ ریاست جمهوری یمن باید هرچه سریع تر تصرف شود تا زمینه سریع سقوط رژیم حاکم فراهم شود لیکن نهاد هماهنگی عالی برای انقلاب یمن اعلام کرده که هنوز زمان مناسب برای انجام این کار فراهم نشده و باید به تدریج نهادهای دولتی و در نهایت کاخ ریاست جمهوری تصرف شود.
نهاد هماهنگی عالی برای انقلاب یمن علت این مسئله را مقاومت مزدوران علی عبدالله صالح می دانند و معتقدند اراذل و اوباش حکومتی ممکن است با این کار وارد یک جنگ مسلحانه با مردم شوند و حمام خون به راه بیندازند.
همزمان با اعلام طرح مشترک انقلابیون برای سقوط نظام حاکم مردم یمن نیز اعلام کردند که همچنان به نافرمانی مدنی و تظاهرات و اعتراضات خود ادامه می دهند و با این اقدامات همبستگی خود را با جوانان انقلابی اعلام خواهندکرد.
اقشار مختلف یمن از جمله تجار، کسبه و کارگران و کارمندان یمنی نیز اعلام کردند که دست از کار خواهندکشید و تمامی مغازه ها را تعطیل خواهندکرد.
کسبه یمنی تأکید کردند که این کمترین کاری است که می توانند برای اعلام همراهی خود با انقلابیون انجام دهند و این اقدام در مقابل جانی که جوانان برای پیروزی انقلاب اهدا می کنند کمترین ارزشی ندارد.
مردم یمن همچنین اعلام کردند که با تمام توان در این انقلاب مردمی شرکت می کنند و برای پیروزی این انقلاب از هیچ کوششی دریغ نخواهندکرد.
سناریوهای پیش‌رو
با توجه به اینکه علی عبدالله صالح بارها اعلام کرده که قصد عقب نشینی وکناره گیری از قدرت را ندارد و با طرح های شورای همکاری خلیج فارس همکاری نخواهد کرد. تحلیلگران سناریوهای مختلفی را برای تحولات پیش روی یمن عنوان می کنند. اول اینکه صالح به همراه تمامی اعضای خانواده و نزدیکانش کناره گیری می کند و مخالفان با گسترش نفوذ خود دوره زمامداری علی عبدالله صالح به صورت مسالمت آمیز پایان پذیرد.
سناریوی دوم این است که علی عبدالله صالح از قدرت کنار نرود و هم پیمانان و نزدیکان وی نیز تغییر رژیم را نپذیرند وحاضر به تحویل دستگاههای نظامی و غیرنظامی به مخالفان نباشند که دراین صورت بحران بزرگی در کشور ایجاد خواهدشد که درحال حاضر چنین وضعیتی در کشور در جریان است.
سناریوی دیگر این است که علی عبدالله صالح و نظام وی اقدام به ایجاد آشوب و شکاف های امنیتی کنند، سران مخالف و شخصیت های ملی سرشناس مخالف نظام را هدف قرار دهند و ارتشی که از انقلاب حمایت کرده نیز مورد هدف قرارگیرد دراین صورت کشور به سوی جنگ داخلی پیش خواهد رفت و انتقام گیری وتسویه حساب های شخصی رواج پیدا خواهدکرد، به ویژه آنکه اکثر ملت یمن مسلح هستند.
نیروهای طرفدار انقلاب هرگز سلاح خود را به سوی نیروهای مسلح از جمله گارد ریاست جمهوری، پلیس ویژه و سایر نیروهای نظامی و امنیتی وابسته به صالح نشانه نمی گیرند اما مسلما در صورت لزوم و چنانچه مورد هدف قرارگیرند از خود دفاع خواهندکرد.
مسئله دیگر تلاش جنوبی ها برای در دست گرفتن کنترل استان های جنوبی و تلاش الحوثی ها برای دستیابی به مناطق شمالی است. به ویژه آنکه استان های شمالی و جنوبی درحال حاضر در دست دولت مرکزی صنعا نیست، همچنین می توان به فعالیت سازمان های افراطی همانند تشکیلات القاعده اشاره کرد که نظام علی عبدالله صالح همیشه از ورود نیروهای آن به اکثر مناطق کشور خبر می دهد. هرچند که مخالفان می گویند که هدف از مطرح کردن این مسائل توسط دولت ترساندن غربی ها از آینده ای است که پس از کناره گیری صالح در انتظار یمن است.
سناریوهای دیگری نیز وجود دارد و آن مربوط به ترس مردم از وقوع جنگ داخلی و دچارشدن به سرنوشت کشورهایی همچون سومالی، افغانستان یا عراق است که نهایتا اشغال این کشور و دخالت نظامی کشورهای دیگر را فراهم آورد.
صالح همیشه مخالفان خود را نسبت به تکرار حوادث مشابه در مورد عراق یا افغانستان می ترساند، اما ناظران سیاسی احتمال رسیدن به این سناریو را کم می دانند و دلیل آنها این است که انقلابیون یمن تاکنون به رغم سرکوب شدید و کشتار ازسوی نیروهای رژیم حاکم دست به سلاح نبرده و در صدد انتقام جویی برنیامده اند.
یک سناریوی خوش بینانه هم این است که رژیم علی عبدالله صالح مانند رژیم مصر و رژیم تونس سرنگون شود و انقلابیون یمن با سرافرازی و شادی پیروزی انقلاب را جشن بگیرند. در هرصورت بعید است که علی عبدالله صالح بتواند بیش از این مقاومت کند و از کناره گیری طفره رود و بالاخره مجبور خواهدشد که در مقابل اراده مردم سر خم کند و به حکومت 33ساله خود پایان دهد.