ره‌آوردی از سفر ژاپن

کشور ژاپن بعنوان یکی از پیشرفته‌ترین کشورهای صنعتی و مردم این کشور بعنوان یک ملت فداکار و فعال و منضبط جایگاه خاصی را در اذهان سایر ملت‌ها بخود اختصاص داده‌اند. و بررسی علل پیشرفت و آگاهی به رمز موفقیت این کشور برای کشورهای در حال توسعه و بخصوص کشور انقلابی ما که در مرحله بازسازی خرابیهای گذشته و سروسامان بخشیدن به نابسامانیها و صدمات حاصل از جنگ تحمیلی چند ساله است،‌ می‌تواند نکات مثبتی در بر داشته باشد.
در سال جاری برای تعداد بسیاری از کارکنان وزارت کشاورزی و تعدادی از نمایندگان مجلس شورای اسلامی این فرصت پیش آمد که بتوانند از نمایشگاه گل و گیاه که به ابتکار ژاپن و با همکاری بعضی از کشورها در شهر «اوزاکا» ایجاد شده دیدن کنند. اگرچه برخلاف بعضی از کشورها که از فرصت بدست آمده برای ارائه هنر مردم خود در زمینه پرورش گل و گیاهان زینتی استفاده کرده‌اند، حضور کشور ما بعلت مشکلات مختلف از جمله عدم مشارکت تعاونی‌ها و اتحادیه‌های گل و گیاه و عدم انتقال گیاهان و گل‌های زینتی و عرضه آنها در نمایشگاه محدود به ارائه طرح یک باغ سنتی با استفاده از گل و گیاهان کشور میزبان بود. ولی فرصت دیدار از نماشگاه و مشاهده آثار پیشرفت علمی و اقتصادی در زمینه‌های مختلف،‌ می‌تواند زمینه تفکر در علل موفقیت ژاپن در ابعاد مختلف فراهم آورد.
با توجه به فرصت بازدیدی که از نمایشگاه گل و گیاه برای اینجانب نیز پیش آمده است لازم دانستم بعنوان دست‌آوردی از سفر اطلاعاتی را در زمینه وضع کنونی اقتصادی، اجتماعی کشور ژاپن و برداشتی کلی از علل موفقیت این کشور را برای استفاده علاقمندان ارائه دهم.
قسمت اول – نگاهی به وضع کنونی ژاپن به استناد آمار:
برای داشتن اطلاع کلی از اوضاع اقتصادی اجتماعی ژاپن، به استناد آمار به نکاتی اشاره می‌شود.
مساحت ژاپن 378 هزار کیلومتر مربع است که 4/14 درصد آن را اراضی کشاورزی،‌ 9/66 درصد را اراضی جنگلی، 4/6 درصد را رودخانه‌ها و جاده‌ها و 1/4 درصد آن را محل سکونت و شهرها تشکیل می‌دهد. جمعیت ژاپن طبق آمار سال 1988 متجاوز از 122 میلیون نفر گزارش شده است که با توجه به پایین بودن رشد جمعیت و بالابودن طول عمر، نسبت افراد مسن در ژاپن بیشتر از سایر کشورها است. بطوریکه گروه سنی زیر 19 سال 6/27 درصد جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند که این رقم برای کشور ما 56 درصد (بنا به سرشماری سال 1365) بوده است و نشان‌دهنده درصد بالای نیروی فعال ژاپن است. متوسط طول عمر در ژاپن از سایر کشورها بیشتر است (در سال 1988 برای مردان 5/75 سال و زمان 3/81 سال) در سال 1955 متوسط طول عمر مردم ژاپن 4 سال کمتر از متوسط طول عمر مردم آمریکا بود اما این رقم در سال 1967 از آمریکا بیشتر شد و در سال 1977 بر متوسط طول عمر مردم سوئد که بالاترین طول عمر را در جهان داشتند پیشی گرفت.
در سال 1987 ژاپن بالاترین میزان درآمد سرانه را در بین کشورها داشته است. در جدول زیر متوسط درآمد سرانه ژاپن در مقایسه با تعدادی از کشورها برحسب دلار آمریکا ارائه گردیده است:
کشور درآمد سرانه
ژاپن 19553
آمریکا 18570
فرانسه 15759
مکزیک 1725
اندونزی 409
هند 287
در سال 1988 از نظر صادرات و تعداد اتوموبیلهای سواری تولید شده، ژاپن مقام اول را در دنیا داشته است و 5/4 میلیون دستگاه از 2/8 میلیون اتومبیل تولید شده در این کشور در سال مذکور به خارج صادر شده است. این در حالی است که صادرات اتوموبیل کشورهای آمریکا، آلمان غربی و فرانسه در سال مذکور به ترتیب 700 هزار، 5/2 میلیون و 8/1 میلیون دستگاه بوده است.
از نظر تولید فولاد این کشور پس از شوروی 1641 میلیون تن تولید در جهان مقام دوم را داشته و در سال 1988 معادل 106 میلیون تن فولاد تولید کرده است.
ژاپن بعد از جنگ به انحلال کمپانیهای بزرگ و ایجاد شرکتها و صنایع کوچکتر مبادرت نموده است. جدول زیر وضع کنونی صنایع را بر حسب درصد طبق آمار سال 1986 نشان می‌دهد.
از نظر تعداد آدم مصنوعی (ربات) نیز ژاپن حائز رتبه اول در دنیا می‌باشد. این کشور در سال 1988 دارای 175 هزار آدم مصنوعی بوده در حالیکه تمامی کشورهای آمریکا، آلمان غربی، فرانسه، ایتالیا،‌ انگلستان و سوئد بر رویهم 75600 دستگاه ربات داشته‌اند.
میزان واردات برخی از مواد اولیه و مواد غذایی ژاپن در سال 1989 عبارت بوده‌است از:
نفت خام 167 میلیون تن، سنگ آهن 4/123 میلیون تن، ذغال سنگ 2/104 میلیون تن، چوب 4/26 میلیون تن، ذرت 6/16 میلیون تن، نمک 2/7 میلیون تن، گندم 7/5 میلیون تن.
در مقابل صادرات مهم این کشور در همان سال عبارتست از:
4/23 میلیون تن فرآورده‌های آهن و فولاد، 5 میلیون تن سیمان،‌ 5/5 میلون دستگاه اتوموبیل سواری، 6/15 میلیون دستگاه دوربین عکاسی، 5/263 میلیون ساعت مچی، 28 میلیون ویدئو، 4/13 میلیون تلویزیون رنگی و 1/68 میلیون ماشین حساب.
بطورکلی صادرات این کشور که در سال 1968 اندکی بیش از 12 میلیارد دلار بوده در سال 1983 به 146 میلیارد و در سال 1988 به 265 میلیارد دلار رسیده است.
از سال 1970 تاکنون ارزش واحد پول این کشور (ین) حدوداً سه برابر شده است و در حالیکه در سال مذکور هر 360 ین با یک دلار معاوضه می‌شد، اکنون نرخ برابری پول ژاپن نسبت به دلار 144 ین در برابر هر دلار است.
در فاصله سالهای 1951 تا 1988 ژاپن بیش از 226 میلیارد دلار در کشورهای خارجی سرمایه‌گذاری کرده است که 75 میلیارد دلار آن در آمریکای شمالی 2/30 میلیارد در اروپا،‌ 2/32 میلیارد در آسیا، 3/9 میلیارد در اقیانوسیه، 3/3 میلیارد در خاورمیانه، 72 میلیارد در آمریکای جنوب و 9/3 میلیارد دلار آن در آفریقا بوده است.
ژاپن از نظر تأمین انرژی و مواد اولیه کارخانه‌ها وابسته‌ترین کشور جهان است بطوریکه 9/88 درصد از ذغال سنگ، 7/99 درصد از نفت‌، 7/94 درصد گاز، 9/99 درصد سنگ آهن، 4/97 درصد مس و 2/87 درصد سرب مورد نیاز خود را در سال 1987 از خارج وارد کرده ‌است. اما با این وجود درصد بیکاران این کشور نسبت به سایر کشورهای صنعتی بسیار پایین است.