وقت تاختن است نه توقف

سعدالله زارعی
«علیرغم عدم قطعیت درباره میزان و عمق تحولات در منطقه عربی، یک چیز روشن به نظر می رسد، پایه های استراتژی دولت اوباما در قبال ایران در حال فرو ریختن است». این بخشی از گزارش «مرکز امنیت آمریکای جدید (CNAS) است که توسط محقق سرشناس این مرکز- مارک لینچ- تنظیم گردیده است.
سیاست آمریکا در مورد ایران- از جمله در دوره اوباما- واضح تر از آن است که نیاز به شرح و توضیح داشته باشد. اذعان به شکست این سیاست ها که طی ماههای اخیر به دفعات توسط شخصیت ها و محافل رسمی آمریکا مطرح گردیده از وقوع یک بحران جدی در دستگاه سیاستگذاری آمریکا و غرب حکایت می کند.
وقوع انقلاب های مردمی در کشورهای وابسته به آمریکا تیر خلاصی به سیاست های آمریکا در منطقه به حساب می آید. در واقع فروپاشی رژیم مبارک در مصر و فروپاشی دولت های وابسته به آمریکا در تونس، لبنان و اردن در ظرف زمانی یک ماهه شوک بسیار بزرگی برای آمریکا بود و این نشان داد که آمریکا کنترلی بر مسایل منطقه ای ندارد. آمریکا سالها طرحی را با محوریت کشورهای عرب جنوب خلیج فارس علیه ایران دنبال کرد اما امروز مهمترین ضلع منطقه ای این طرح یعنی عربستان سعودی درگیر بحران بقاست، عضو دیگر این طرح دولت بحرین بوده که عملا فروپاشیده و هر لحظه این احتمال وجود دارد که طوفان تحولات بقیه کشورهای عربی طرح آمریکا علیه ایران را نیز دربر بگیرد. با این وصف تردیدی در اینکه همه اضلاع اقتدار منطقه ای آمریکا فروپاشیده، باقی نمانده است.
دو روز پس از نطق اوباما- یکشنبه شب هفته قبل- در ایپک، موسسه نظرسنجی آمریکایی «پیو» در گزارشی نوشت: «بدبینی مردم مصر نسبت به اوباما بیش از بدبینی آنان به بن لادن و القاعده است و این در حالی است که حداقل 70درصد مصری ها اذعان دارند که القاعده یک گروه جنایتکار است». پیو می نویسد فقط 22درصد مصری ها اعتقاد دارند که دولت آمریکا در مسیر پیروزی شان سنگ اندازی و مانع تراشی نکرده است. در این میان «عماد گاد» عضو مرکز مطالعات راهبردی الاهرام پس از آنکه اوباما در نطق خود گفت این مردم مصر هستند که باید راه و دولت ایده آل خود را انتخاب نمایند، نوشت: اوباما تا آخرین لحظه از حسنی مبارک حمایت کرد و حالا ریاکارانه می گوید نتیجه کار را پذیرفته است. در همین حال رئیس بخش تحقیقات موسسه آمریکایی بروکینگز با اشاره به نطق رئیس جمهور آمریکا، طی یادداشتی نوشت: اوباما قادر نبود با شفافیت درباره نقش مورد اعتراض آمریکا در منطقه سخن بگوید.
واقعیت این است که اوباما طی سه سال اخیر ضربات سنگینی دریافت کرده و می توان گفت طی 6 دهه گذشته او رکورددار دریافت این ضربات بوده است. آمریکا در سال 1370 گمان می کرد با فروپاشی بلوک شرق می تواند به راحتی بر دنیا سیطره پیدا کند و از این رو بوش اول با جسارت زیادی اعلام کرد: «ما یک قرن آمریکایی را در پیش رو داریم» و پس از آن بود که آمریکایی ها با طرح مهار دوگانه به سمت مهمترین نقطه تعارض یعنی انقلاب اسلامی آمدند. همزمان دستگاههای مختلف سیاسی، اطلاعاتی، رسانه ای و نظریه پردازی آمریکا به راه افتادند تا «پایان تاریخ» را از طریق تهدید به «نبرد تمدن ها» با محو اسلام بنام تمدن آمریکا به ثبت برسانند. بر مبنای این نظریه نئوکان ها کار را در سال 2000 بدست گرفتند و با استفاده از ظرفیت ماجرای 11سپتامبر تلاش کردند تا تحقق پایان تاریخ را بسیار نزدیک گردانند.
اما بوش در میانه راه فهمید که کار تا چه اندازه دشوار است از این رو او که در سال 2004 از ایران به عنوان یکی از محورهای شرارت نام برده بود، دو سال بعد از ایران خواست که مذاکره را برای حل مشکلات منطقه بپذیرد این در واقع اعتراف به ناتوانی بود. براساس این سیاست، آمریکا فرماندهان و سفرای خود را در منطقه جابجا کرد به تعبیر خودشان جنگ سالاران رفتند و مردانی که اهمیت دیپلماسی عمومی را درک می کردند جایگزین آنان شدند. آمریکا این همه را در فضایی پرابهام دنبال کرد یعنی از یک سو از افزایش نیرو در افغانستان حرف می زد و از سوی دیگر کاهش نیرو در عراق را دنبال می کرد. از یک سو بر میزان و شدت تحریم ها علیه ایران می افزود و همزمان اصرار داشت مذاکره با ایران را فعال نگه دارد. این فضای متناقض بخوبی نشان می داد که آمریکا سیاست مدون و کاملی درباره ایران ندارد و اساساً نمی داند کدام روش درباره ایران به نتیجه می رسد. به همین خاطر ما در اردیبهشت سال 88 شاهد ارسال دو نامه از سوی اوباما به مقامات ارشد ایران مبتنی بر درخواست مذاکره و همکاری و نیز اعزام دو نماینده غیر رسمی بودیم و ظاهراً همه چیز نشان گر آن بود که اوباما می خواهد سیاست آمریکا درباره ایران را بازنویسی کند ولی با شروع اغتشاشات خرداد و تیرماه 88 اوباما بار دیگر به ادبیات بوش بازگشت. در واقع آمریکا تاکنون نتوانسته پاسخ مهمترین سؤالات خود را درباره ایران دریافت کند. «مارک ینسچ» عضو مرکز امنیت آمریکای جدید در گزارش خود نوشته است:
«موجی از شورش که جهان عرب را به لرزه درآورده تأثیرات شدیدی بر استراتژی آمریکا در قبال ایران داشته، بحث بر سر این است که آیا تحولات موجب تحکیم ایران شده، یا تضعیف آن؟ نقش تهران در دامن زدن به آشوب ها- انقلاب ها و یا بهره برداری از آن چیست. تعامل کشورهای عربی جدید با جمهوری اسلامی چگونه خواهد بود. او در ادامه برای آنکه به قول خودش جلوی ضرر بیشتر را بگیرد به دولت اوباما توصیه کرده است که: «1- دولت آمریکا همسویی خود را با عموم مردم در جهان عرب تبیین نموده و تعهد عملی به آن را نشان دهد 2- یک مبارزه استراتژیک طراحی شده عدم ارتباط ایران با شورش - انقلاب های- اخیر و کاهش قدرت نرم ایران را برجسته نماید و از مباحثی که تهران را به مرکز تحولات منطقه اعلام می کند، اجتناب نماید. 3- دولت در مواجهه با ایران به هیچ وجه نباید از جنگ حرف بزند چرا که محاسبات جنگ نوعاً نادرست و شتاب زده اند.»
در شرایطی که آمریکا یا ارزیابی درستی از ایران ندارد و یا ارزیابی آن یک سره از بد بودن شرایط آمریکا حکایت می کند، اوباما چاره ای جز وقت گذرانی ندارد. این شفاف ترین تصویر امروز آمریکاست و برهمین اساس دستگاه سیاست خارجی ما و مجموعه تصمیم گیرانی که در حوزه های تخصصی به کار مشغول هستند، باید انگاره سازی هایی که به غلط از اقتدار آمریکا حکایت می کند، فاصله بگیرند. شرایط دشمن، امروز شرایط دشمنی است با جبهه ای در هم ریخته. از این رو امروز را باید روز «پیش روی» در جغرافیایی به وسعت جهان نام نهاد البته پرواضح است که این پیشروی ماهیتی فیزیکی ندارد.
این جبهه ای است نرم که ما می توانیم با توکل و توسل به خدای متعال و با تکیه به صدها مشترکات فرهنگی و نقاط مطلوب وارد میدان شویم امروز برای حوزه های علمیه و دانشگاههای ما و برای هر کس که امکانی برای ارتباط با مسلمانان جهان دارد، بهترین فرصت است. نباید با تحلیل هایی که ریشه در ناباوری دارد و جمع بندی هایی که معلوم نیست در کجا پخت و پز شده اند، فرصت پیش رو را که خدای متعال در اختیار ما گذاشته و محصول زحمات امام و رهبری و خون هزاران شهید و جانباز است، ارزان از دست بدهیم و مبادا خدای ناکرده، دشمن رو به هزیمت، تجدید روحیه و سازمان نماید.