بررسی نظریه ولایت فقیه (بخش نوزدهم و پایانی)

سیدمحمدمهدی توسلی
مقصود از ولایت مطلقه، ولایت مطلقه در اجرای احکام اسلام است یعنی فقیه و حاکم اسلامی، ولایت مطلقه‌اش محدود به حیطه اجراست و نمی‌تواند احکام اسلام را تغییر دهد و همچنین در مقام اجرا نیز مطلق به این معنا نیست که هرگونه میل داشت احکام را اجرا کند بلکه اجرای احکام اسلامی نیز باید توسط راهکارهایی که خود شرع مقدس و عقل ناب و خالص بیان کرده‌اند، صورت گیرد.
از این رو، مطلق بودن ولایت به معنای التزام فقیه به تبیین و اجرای همه احکام شریعت و چاره‌اندیشی در مواقع تزاحم میان آنهاست. تزاحم هنگام اجرای برخی احکام با احکام دیگر روی می‌دهد به گونه‌ای که انجام یکی سبب کنار گذاشتن و ترک دیگری می‌شود و 2 حکم را نمی‌توان در یک ‌زمان با هم اجرا کرد. فقیه از باب ولایت مطلقه در چنین مواردی آنچه را به اصطلاح مهم‌تر است بر مهم ترجیح می‌دهد.
البته یکی از سازوکارهای این ترجیح استفاده از کاربست مشورت است. به این معنا که فقیهی که رهبری جامعه مسلمانان را برعهده دارد، در مواقعی که میان احکام شریعت تزاحم واقع می‌شود به مشورت با متخصصان و کارشناسان می‌پردازد و آنگاه رای اهم را بر مهم صادر کرده و جامعه و کشور را از بی‌تکلیفی و بن‌بست خارج می‌کند.
آیت‌الله جوادی‌آملی ضمن بیان ویژگی ولی‌فقیه و لزوم مشورت رهبر جامعه اسلامی چنین می‌گوید:‌ «ویژگی سوم فقیه جامع‌الشرایط، سیاست، تدبیر و درایت او است که به موجب آن نظام اسلامی را بر محور مشورت با صاحبنظران، اندیشمندان و متخصصان جامعه و توجه به خدا و مشروع مردم اداره می‌کند». اکنون با این توضیحاتی که در سلسله مباحث ارائه شد، روشن می‌شود ولایت‌فقیه و ولایت مطلقه فقیه به معنای آن نیست که فقیه بدون در نظر گرفتن هیچ مبنا و ملاکی، تنها بر اساس سلیقه و نظر شخصی خود عمل کند بلکه ولی‌فقیه، مجری احکام اسلام است و اصلا مبنای مشروعیت و دلیلی که او را اثبات کرد عبارت از اجرای احکام شرع مقدس اسلام و تامین مصالح جامعه اسلامی در پرتو اجرای این احکام بود؛ بنابراین بدیهی است مبنای تصمیم‌ها، انتخاب‌ها، عزل، نصب، تامین مصالح جامعه اسلامی و همه کارهای فقیه باید برای تامین رضایت خدای متعال باشد و اگر ولی‌فقیه از این مبنا عدول کند خود به خود صلاحیتش را از دست خواهد داد و ولایت او از بین خواهد رفت و هیچ‌یک ‌از تصمیم‌ها و نظرات او مطاع نخواهد بود.
بر این اساس، به یک ‌تعبیر می‌توانیم ولایت‌فقیه را ولایت قانون مطرح کنیم زیرا فقیه ملزم و مکلف است در محدوده قوانین اسلام عمل کند و حق تخطی از این محدوده را ندارد همانگونه که شخص پیامبر و امامان معصوم(ع) نیز چنین هستند بنابراین به جای تعبیر ولایت فقیه می‌توانیم تعبیر «حکومت قانون» را به کار بریم، البته با این توجه که منظور از قانون در اینجا احکام اسلام است. از سوی دیگر با چنین تفسیری از ولایت فقیه و ولایت مطلقه فقیه می‌توان از مباحثی همانند تفکیک قوا نیز سخن گفت و نسبت، جایگاه و منزلت تفکیک قوا را در آن جست‌وجو کرد.