مطبوعات را مدرسه سیار کنیم

تأملی کوتاه در وصیت‌نامه سیاسی – الهی بنیانگذار کبیر انقلاب ما را به این حقیقت رهنمون می‌سازد که ایشان با کلامی بسیار ساده، روان و همه فهم به گونه‌ای مسائل مربوط به رسانه‌ها را مطرح کردند که برای همه قابل درک است. البته آن زمان رسانه‌ها به این گستردگی نبودند و ازجمله این که هنوز ابزارهای نوین ارتباطی ازجمله اینترنت، سایت‌ها و خبرگزاری‌های متعدد فعال نبودند، اما با این حال نصایح ایشان به رسانه‌ها یعنی مطبوعات و بعد رادیو و تلویزیون تا حدی جامع و کامل بود که امروز اگر سرلوحه فعالیت بسیاری از مطبوعات، رسانه‌های صوتی و تصویری و حتی سایت‌ها و خبرگزاری‌ها قرار گیرد، بسیاری از مشکلاتی که رسانه‌های امروز ما با آنها دست و پنجه نرم می‌کنند برطرف خواهد شد.
ایشان در فرازهایی از فرمایشات خود به مسئولان و متولیان حوزه رسانه آورده‌اند: «و وصیت اینجانب به وزارت ارشاد در همه اعصار خصوصاً عصر حاضر که ویژگی خاصی دارد، آن است که برای تبلیغ حق مقابل باطل و ارائه چهره حقیقی جمهوری اسلامی کوشش کنند. ما اکنون در این زمان که دست ابرقدرت‌ها را از کشور خود کوتاه کردیم، مورد تهاجم تبلیغاتی تمام رسانه‌های گروهی وابسته به قدرت‌های بزرگ هستیم، چه دروغ‌ها و تهمت‌ها که گویندگان و نویسندگان وابسته به ابرقدرت‌ها به این جمهوری اسلامی نوپا نزده و نمی‌زنند.» البته پرواضح است که ایران اسلامی در همه شرایط مورد تهاجم رسانه‌های وابسته به قدرت‌های بزرگ قرار دارد و تأکید امام خمینی(ره) برای تبلیغ حق مقابل باطل در هر برهه‌ای ارزشمند است و حتی تعمیم آن به فعالیت‌های رسانه‌های کشور در هر دوره‌ای بسیار کارساز خواهد بود.
ایشان درباره جایگاه خطیر مطبوعات در هدایت و ضلالت جامعه گفته‌اند: «...اگر خدای نخواسته قلم‌های شما بلغزد و از تعهدی که برای خدای تبارک و تعالی باید داشته باشید غفلت بکنید ، اینجور نیست که تنها به شما و دوستان و هم مذهب و هم دین شما ضرر بزند ، به همه ضرر می‌زند ، پس یک ضرر کوچک نیست. شما که روزنامه کثیرالانتشاری در دستتان است ، باید توجه کنید که مسئولیت بسیار خطیری پیش مردم و ملت های جهان دارید که اگر ارشاد کنید مردم را بالاتر از طاعت‌هایی است که در گوشه خانه و یا یک مجلس که چند هزار نفر هستند می‌باشد.قلم شما اگر ارشادی باشد ، ملت را به راه راست هدایت می‌کند و می‌تواند مردم را از انحراف نجات دهد...» (صحیفه نور ، ج14 ، ص 257 و 258 12/3/60 ) یا در جای دیگر می‌فرمایند: «... مطبوعات باید یک مدرسه سیار باشند تا مردم را از همه مسائل روزگار آگاه نمایند و به صورتی شایسته از انحرافات جلوگیری کنند و اگر کسی انحرافی دید با آرامش در رفع آن بکوشند. بطور کلی مطبوعات باید یک بنگاه هدایت باشند ، یعنی به صورتی که اگر دست مردم بیفتد مردم هدایت شوند... صحیفه نور، ج 18 ، ص65 26/5/62)
حال که به بیست و دومین سالگرد ارتحال ملکوتی بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی کشورمان نزدیک می‌شویم پای صحبت‌های اصحاب رسانه نشسته‌ایم تا از دید آنها به بازخوانی بیانات امام خمینی (ره) پرداخته و ببینیم رسانه‌های امروزی تا چه حد این نصایح را سرلوحه فعالیت‌های خود قرار می‌دهند.
سلاح جنگی
به گفته مدیر مسئول روزنامه جام‌جم، بیشتر صحبت‌هایی که از رهبر کبیر انقلاب درباره مطبوعات وجود دارد مربوط به سال‌های نخست انقلاب یعنی سال‌های 62 و 63 است و ایشان در مسائل رسانه‌ای با سادگی کلام خود نکات مهمی را مطرح کرده‌اند که اگر درباره آنها صحبت کنیم، خواهیم دید که در عین سادگی، بسیار راهگشا هستند.بیژن مقدم می‌گوید: از نگاه امام خمینی‌(ره) رسانه ابزاری است که همانند تیغ دو دم عمل می‌کند و وسیله‌ای برای هدایت و پرهیز از ضلالت است. به عبارتی ما در جامعه اسلامی خود باید از رسانه‌ها به عنوان رسانه فرهنگ‌ساز و وحدت‌آفرین و مرکز تربیت استفاده کنیم.
وی با بیان اینکه امام کاملاً بر تأثیر مطبوعات اشراف داشته‌اند، چنین می‌گوید: ایشان تأکید می‌کنند که شما در تولید مطالب و محتوا مسئولیت دارید و باید مراقب باشید که چه خوراکی را به مردم تحویل می‌دهید. اگرروزنامه ای در کشور 200هزار تیراژ دارد عملاً 500 هزار نفرآن را مطالعه می کنندواگر انحراف باشد این تعدادمنحرف می شوند.
به گفته مقدم رهبرکبیر انقلاب قلم را با سلاح جنگی مقایسه می‌کنند و می‌گویند که قلم آثار مثبت و منفی بیشتری نسبت به سلاح دارد. تخریب‌هایی که سلاح به دنبال دارد، براحتی بازسازی می‌شود، اما تخریبی که از رسانه متوجه عقاید و روح مردم می‌شود بزودی قابل اصلاح نیست، چرا که هر آنچه رسانه منتقل می‌کند، تبدیل به فرهنگ می‌شود، لذا توصیه می‌کنند که رسانه‌ها باید در نقش مربی عمل کنند.
وی با اشاره به اینکه در ابتدای انقلاب بحث انقلاب و ضدانقلاب به شکل جدی مطرح بود، توضیح می‌دهد: از آنجا که در این زمان جریانات و گروهک‌های سیاسی بسیار فعال بودند، ما بیشترین عدد مربوط به روزنامه‌نگاری را در اوایل انقلاب داشتیم و همه گروه‌ها، اقشار و احزاب روزنامه داشتند، در این زمان رهبر انقلاب تأکید کردند که مرز انقلاب و ضدانقلاب را باید جدا نگه داشت آنهایی که قلم دارند، باید قلم‌های خود را در اختیار جامعه و ملت قرار دهند.وی می‌افزاید: به عقیده ایشان اگر آزادی به برکت حرکت انقلابی مردم در جامعه وجود دارد، این آزادی به معنی سوءاستفاده و پیش بردن آن به سمت توطئه نیست باید آزادی را قدر بدانید، از این فضا استفاده کرده اما سوءاستفاده نکنید. آزادی ما غیر از توطئه‌ای است که به نفع دشمنان انقلاب تمام می‌شود.
وی با بیان اینکه امام خمینی‌(ره) تأکید داشتند که مطبوعات باید مطالبی را که در جهت خواسته‌ها و آرمان‌های مردم است منتقل کنند، اضافه می‌کند: متأسفانه ما هم‌اکنون نشریات و روزنامه‌های زردی داریم که تلاش می‌کنند به هر قیمتی مشتری جذب کنند و خیلی تابع قوانین نباشند و لذا بعضاً از تصاویری استفاده می‌کنند که در درازمدت ممکن است اثرات مخرب داشته باشد، امام در این باره می‌گویند این که بخواهید عکس‌های مهیج چاپ کنید به ضرر آن چیزی است که مردم برای آن حرکت کرده‌اند.
لازم است مردم را امیدوار نگه داشت و دستاوردهای انقلاب و کارهایی که برای مردم شده است را برای آنها تبیین کرد نه این که تخم ناامیدی و یأس را بنشانیم.
وی همچنین با اشاره به فرمایشات امام خمینی(ره) درباره نقد می‌گوید: ایشان می‌فرمایند که اگر نقد نباشد، اصلاح جامعه ممکن نیست، البته نقد دلسوزانه و منصفانه که با انتقام متفاوت است و البته فصل مشترک نگاه ایشان به مطبوعات و رادیو و تلویزیون که در آن زمان سر و صدای زیادی کرد و رسانه‌ها مسیر خود را به دنبال آن اصلاح کردند، این بود که روزنامه باید مردم‌مدار و متعلق به توده‌های مردم و نه صاحبان قدرت باشد.
به گفته وی امام حتی آن زمان از تلویزیون انتقاد کردند که چرا هر بار که ایشان تلویزیون را باز می‌کنند، عکس ایشان نشان داده می‌شود و می‌گفتند چرا هر بار ما حرفی می‌زنیم شما به آن می‌پردازید، بهتر است از مردم بگویید از کشاورزان از صاحبان انقلابی که اسم و عکس آنها در هیچ جا پخش نشده است.
وی می‌افزاید: نکته دیگری که امام‌خمینی بر آن تأکید داشتند، پرهیز از ایجاد اختلاف بین قوا بود که اکنون نیز ما شاهد آن هستیم. ایشان تأکید می‌کردند که جنگ و دعوای زرگری بین قوا راه نیندازید. در مجموع ایشان روزنامه‌نگاران را به رعایت اخلاق دعوت می‌کردند.وی با اظهار تأسف نسبت به این که رسانه‌های ما متأسفانه گرفتار این آفات هستند، تأکید می‌کند: ما رعایت اخلاق رسانه‌ای را در جامعه نمی‌بینیم و متأسفانه شایعه‌پراکنی از سوی برخی زیاد است و هر فردی که سایت می‌زند، فکر می‌کند مسئولیتی در قبال آن ندارد و اخبار را بدون تحقیق درباره راست یا دروغ بودن آنها کپی کرده و روی سایت قرار می‌دهند.
به گفته مدیر مسئول روزنامه جام جم اکنون مرز بین نقد و انتقام و انتقاد و انتقام مشخص نمی‌شود و برخلاف تأکید امام بر مردم‌مداری، بعضی رسانه‌ها به دنبال گروه و حزب خود هستند و مردم را نمی‌بینند، البته در مواردی رعایت می‌شود، اما برای رسیدن به مطلوب نیازمند توجه به جنبه‌های تربیتی و آموزشی هستیم.
یعنی ضروری است تا نیروهای فعال در رسانه‌ها تربیت شده و آموزش ببینند. یعنی فعالان رسانه آموزش اخلاق حرفه‌ای را ببینند و بعد مشغول فعالیت شوند.
تفاوت آزادی و توطئه
ساسان والی‌زاده مدیرعامل خبرگزاری دانشجویان ایران (ایسنا) هم با تأکید بر این که بنیانگذار کبیر انقلاب اسلامی حامل پیام انسانی و اسلامی بزرگی برای جهان امروز بود، می‌گوید: درواقع پیام ایشان حتی ملت‌های جهان را خطاب قرار می‌داد و در اصل خودشان به عنوان یک رسانه پیام‌های ماندگاری را در جهان امروز منتشر کردند، تا حدی که پس از گذشت بیش از سه دهه از انقلاب اسلامی ایران هنوز شاهدیم که این پیام در بین ملت‌های جهان عامل خیزش‌های اسلامی شده است.
وی با بیان این که قریب به 170سال از روزنامـــه‌نگاری در ایران می‌گذرد، تصریــح می‌کند: در هیچ دوره‌ای روزنامه‌های کشور تا این اندازه پیام‌های عمیق انسانی را مورد توجه قرار ندادند و با مردم همخوانی نداشتند و همزادپنداری بین آرمان‌های مردم و رسانه‌ها شکل گرفته است و علت اصلی آن هم پیام‌های بزرگی است که رهبر کبیر انقلاب عامل آن بوده‌اند. وی می‌افزاید: انقلابی که امام خمینی (ره) رهبری آن را برعهده گرفت موجب شد تا نظام اسلامی کشور دگرگون شده و کارکردهای زرد آن به حاشیه‌رود و کارکردهای عظیم اطلاع‌رسانی و آگاه‌سازی مردم در شاکله اصلی فعالیت رسانه‌ها قرار گیرد.
وی با اشاره به تأکید امام خمینی(ره) بر جایگاه تأثیرگذار رسانه‌ها و نقش آموزشی و تربیتی آنها، اظهار می‌کند: امام به عنوان مربی بزرگ انسان‌ها که برگرفته از مکتب انسان‌سازی اسلام و مکتب پیامبران بزرگ ما است، حضور داشتند و مسلم است که ادبیات ایشان در فضای رسانه‌ای ما دیده می‌شود هرچند ممکن است بعضی آسیب‌ها هم در فضای رسانه باشد، اما به هر حال رسانه‌های کشور اخلاقی و برگرفته از ادبیات عمیق اسلامی رهبر انقلاب است. وی می‌گوید: امام خمینی (ره) در آموزه‌های خود بارها بر اصل آزادی تأکید کرده و در عین حال بین آزادی، توطئه و انتقادهای تخریبگر تفاوت قائل بودند و به آزادی در چارچوب آموزش‌های اسلامی توصیه کردند و محدودیت‌ها را از نقطه‌نظر مصالح ملی و اجتماعی مجاز می‌دانستند این همان موازینی است که بارها مقام معظم رهبری بر آنها تأکید کرده و در چند ماه اخیر رسانه‌ها را نهیب زدند تا از فضای تهمت و تخریب دوری کنند.
به گفته والی‌زاده بنیانگذار انقلاب بارها بر تهذیب رسانه‌ای توصیه کرده‌اند و اگر این مهم محقق شود و مرامنامه‌ای در فضای رسانه‌های ما باشد که از تخطئه، تخریب و انتشار اخبار بدون تأیید صحت و سقم آن پرهیز شده باشد، به نقطه مطلوب خواهیم رسید. در مجموع رسانه‌های ما واجد شرایطی که امام برای آن تعیین کرده هستند و اگر آسیبی هم هست به علت حضور کسانی است که از جنس رسانه نبوده اما متأسفانه در فضای رسانه‌ای حضور دارند.
اصلاح حاکمیت
دکتر حســن لاسجردی، مدیرکل اخبـــار خــارجی خبرگزاری مهر نیز با بیان این که امام خمینی(ره) رسانه‌ را حلقه واسط بین مردم و حکومت می‌دانستند، می‌گوید: ایشان تأکید داشتند که این حلقه واسط بودن به اصلاح حاکمیت و رساندن صدای مردم و ایفای نقش نظارتی افکار عمومی در نظام‌های سیاسی نقش مؤثری ایفا خواهند کرد.
وی با اشاره به اینکه امام به رعایت نگاه معنوی در حاکمیت توجه زیادی می‌کردند، می‌افزاید: نگاه ایشان به ظرفیت رسانه‌ها در موج‌آفرینی و قابلیت قدرت‌سازی آنها برای گروه‌ها و احزاب این بود که رسانه‌ها باید به بعد معنوی‌گرایی توجه ویژه‌ای کنند، کمااینکه تأکید می‌کردند صدا و سیما دانشگاه انسان‌سازی است و دقت وافری به بعد معنوی رسانه‌ها در حفظ آبروی افراد و پرهیز از شایعه‌پراکنی، داشتن تقوا و صیانت نفس داشتند.
به گفته وی رهبر کبیر انقلاب بر موضوع اصلاح و پالایش جامعه به وسیله رسانه‌ها تأکید زیادی داشتند و اصرار ایشان بر پراکندن روح آرامش و اطمینان از سوی رسانه‌ها به جامعه و پرهیز از تنش بود.
وی تأکید می‌کند: از نکات مهمی که امام بر آن اصرار داشتند این بود افرادی که وارد رسانه می‌شوند باید خداترس باشند، این مهم و در اصل حاکمیت اخلاق‌مداری در رسانه‌ها آنها را به همان مدرسه سیاری که حضرت امام بر آن تأکید داشتند، تبدیل می‌کند.