«مبارک» ؛ دلال سازش در خاورمیانه

بین پاریس و شهر لاذقیه سوریه، تفاوت‌هایی وجود دارد که تنها به اختلاف درجه حرارت هوای این دو شهر مربوط نمی‌شود. این اختلاف حرارت، دلیل کافی‌یی نیست تا قدرت «حسنی مبارک» را نشان دهد که چگونه می‌تواند زمان را خلاصه کند. یعنی یک دوره شش ماهه را تبدیل به یک دوره سه ماهه سازد.
روزنامه‌نگارانی که مبارک را در سفرش به واشنگتن و پاریس و لاذقیه همراهی می‌کردند؛ دیدند لاذقیه جایی بود که «حافظ اسد» با آخرین نسیم‌های فصل پاییز در ساحل سوریه، خداحافظی می‌کرد. خبرنگاران با تعجب زیاد دیدند که مبارک چگونه در حالی که با رئیس‌جمهور فرانسه در کاخ الیزه خداحافظی می‌کرد، گفت: تا دو یا سه ماه دیگر؛ بحران اعتماد بین سوریه و اسرائیل از بین خواهد رفت و این دو کشور، توافقنامه‌ای را امضا خواهند کرد.
اما هنگامی که مبارک با رئیس‌جمهور سوریه خداحافظی می‌کرد بر پلکان هواپیما گفت: انتظار دارم که روند صلح سوریه - اسرائیل تا دو ماه دیگر پیشرفت قابل ملاحظه‌ای داشته باشد.
تحلیل‌گرانی که سرعت سنگ آسیاب توافق در خاورمیانه را ناظر هستند، در خلال این روزها مشاهده کردند که حافظ اسد پیوسته تاکید می‌کرد که مذاکرات باید استمرار یابد. یعنی سوریه حتی به شکل ضمنی هم، تهدید به قطع کامل روند مذاکرات با اسرائیل نخواهد کرد.
بعد از چند روز فقط «فاروق الشرع»، وزیر خارجه سوریه، نصیحت‌گرانه به گردانندگان روند صلح (آمریکا و روسیه) گفت که اگر تل‌آویو به صراحت با قطعنامه‌های 242 و 338 موافقت نکند نیاز خاصی به آغاز دور دوازدهم مذاکرات با شرکت تمام اعضاء نیست.
چرا مبارک ارزیابی کرد که در روند مذاکرات صلح سوریه با اسرائیل گشایشی حاصل خواهد شد؟
ناظران معتقدند که «راز» این مسئله در اطمینانهایی نهفته است که مبارک از کلینتون برای حافظ اسد به ارمغان آورده است. به نظر می‌رسد که سوریه همچنان اصرار به ادامه مذاکرات دارد. مبارک نیز گفت: در ظرف مدت کوتاهی، خاورمیانه شاهد گشایش روند صلح دمشق - تل‌آویو و همچنین بیروت - تل‌آویو خواهد بود.
اما باید به مشکل زمان اشاره کرد که مبارک نیز انتظار نداشت که سوری‌ها آن را بپذیرند. زیرا آمریکا نیز چندان با کوتاه کردن زمان موافق نبود.
مبارک نیز به میزبانان سوری خود اطمینان داد که حرکت جدید «وارن کریستوفر»، وزیر خارجه آمریکا در منطقه، بسیار جدی خواهد بود و هدف از سفر وی بیشتر در مسیر مذاکرات صلح سوریه - اسرائیل خواهد بود و روند صلح اسرائیل - اردن چندان مورد توجه او نخواهد بود.
ناظران معتقدند که مبارک به جای آن که کلینتون را راضی کند در کوتاه کردن زمان، تا کمی بردباری و صبر به خرج دهد، موفق شد اسد را با توجه به اینکه آمریکا در زمینه صلح بسیار کوشاست، به بردباری و صبر راضی کند. سوری‌ها منتظر ورود کریستوفر به منطقه هستند.
همچنین ناظران سیاسی اضافه می‌کنند که حتی اگر در داخل کیف کریستوفر هم پیشنهادهای مشخصی یافت نشود، اما ممکن است از مواضع ناگهانی و خطرناک دو طرف یعنی سوریه و اسرائیل جلوگیری کند؛ به خصوص اینکه دمشق نسبت به تعبیرات مسئولان آمریکا پیرامون مسئله لغو تحریم اعراب نسبت به شرکتهایی که با اسرائیل معامله کرده‌اند، حسن‌نیت به خرج داده است.
سوریه با این خواسته آمریکا موافقت کرده است که اجلاس تحریم شرکتهای معامله کننده با اسرائیل، کمی به تاخیر بیافتد. با این حال، ‌ممکن است شرکتهای جدیدی در لیست سیاه کشورهای عربی قرار گیرند.
دلیل اصلی خوشبینی مبارک که در لاذقیه اعلام کرد، آن‌گونه که منابع آگاه معتقدند، این است که حافظ اسد باب خواسته‌های تازه آمریکا - اسرائیل را نبسته است. این خواسته‌ها طی ملاقات مبارک با رابین در واشنگتن، تا حدودی مشخص شده است.
آنها از حافظ اسد خواسته‌اند تا دیداری بین او و رابین در واشنگتن صورت گیرد و اسرائیل نیز در مقابل، این شرط سوریه را که «زمین در مقابل صلح» است، خواهد پذیرفت. گفتنی است که سوریه تنها به این شرط توافقنامه‌ای را با اسرائیل امضاء خواهد کرد که صلح، همه‌جانبه و عادلانه باشد.
دیدار مبارک از لاذقیه هموار کردن راه برای سفر کریستوفر به سوریه و اسرائیل است، تا زمان شروع دور دوازدهم مذاکرات پیش از پایان سالجاری مشخص گردد و دستور کار جدیدی برای اوایل سال جدید میلادی در نظر گرفته شود. اما از نتایج دیدار مبارک از واشنگتن، این است که هماهنگی لازم بین کلینتون و مبارک پیرامون ضرورت حفظ امنیت خلیج‌فارس به شکل کلی، صورت گرفت.
واشنگتن پذیرفت که اعلامیه دمشق خیلی جدی نیست، زیرا کشورهای خلیج‌فارس نیز روی آن تردید دارند. همچنین مبارک پیرامون مسأله اصولگرایی دینی در منطقه، هماهنگی‌های لازم را با آمریکا انجام داد و راههای مختلف مبارزه با این پدیده را بررسی کرد.
واشنگتن نیز به طور علنی از مبارک پشتیبانی کرد و اطمینان‌های زیادی به مسئولان مصری داد. علاوه بر این، مبارک نیز از کاهش کمک‌های آمریکا به مصر که دو میلیارد و دویست میلیون دلار در سال است، اظهار نگرانی کرد؛ مبارک به طور علنی در واشنگتن اعلام کرد، به این دلیل به آمریکا آمده است تا از واشنگتن بخواهد کمک‌های مالی خود را به مصر کاهش ندهد.
زیرا مصر برای به پایان رساندن طرحهای اقتصادی خود تا پایان 1996، به این کمک‌ها نیاز دارد. کلینتون نیز در مقابل گفت: ارتباط ما با مصر در آینده به گونه‌ای خواهد بود تا مصر بتواند نقش رهبری خود را به طور سازنده حفظ کند.
یکی از مسئولان واشنگتن به روزنامه‌نگاران گفت که کلینتون به مبارک قول داده است که کوشش خواهد کرد تا از میزان فعلی کمکهای مالی‌ آمریکا به مصر، دفاع کند زیرا واشنگتن استمرار این کمک‌ها را در جهت اصلاح ساختار اقتصادی مصر و پیشرفت آن، سودمند می‌داند. یکی از کلیدهای استمرار این کمک‌ها هم این است که کلینتون و مبارک، هر دو تاکید کردند اصلاح اقتصادی در مصر بسیار با اهمیت است.
با این حال، انتظار می‌رود که کمک‌های مالی آمریکا به مصر تا حد زیادی کاهش یابد. برغم اینکه کلینتون تاکید کرده است که از میزان بعضی کمک‌های آمریکا به مصر حمایت خواهد کرد، اما به نظر می‌رسد که این مساله خارج از توان کلینتون است، زیرا در این زمینه، کنگره تصمیم نهایی را می‌گیرد.
باید گفت؛ بعد از فروپاشی اتحاد شوروی، از کنگره سروصدا بلند شد که کمک‌های آمریکا به کشورهایی مانند مصر، ترکیه، پاکستان و غیره که اهمیت امنیتی و استراتژیکی در زمان جنگ سرد داشتند، باید کاهش یابد. این سر و صداها درباره اسرائیل کمتر به گوش می‌رسید.
از سوی دیگر، در کنگره مطرح شد که در مقابل کاهش کمک‌های مالی به این کشورها، باید به بعضی از کشورهای مشترک‌المنافع کمک کرد تا دمکراسی را در کشور خود گسترش دهند و به اقتصاد بازار بپیوندند، زیرا این کشورها از نظر اقتصادی نیازمند کمک‌های مالی هستند.
در همین زمان، مصر اعلام کرد که نباید مساعدت‌های مالی آمریکا کاهش یابد. در مقابل کنگره اصرار دارد که کمک‌های خارجی کاهش خواهد یافت. به نظر می‌رسد که رقابت شدیدی بین کشورهای دریافت کننده مساعدات مالی آمریکا به وجود آید.
البته باید گفت که مواضع مصر با ‌آمریکا در مورد سومالی، متضاد است، زیرا مصر می‌خواهد آمریکا نیروهای خود را در سومالی حفظ کند، در حالی که آمریکایی‌ها اصرار دارند که تا پایان ماه مارس آینده، نیروهای خود را از سومالی خارج کنند. مبارک به طور علنی در واشنگتن اعلام کرد، آمریکا در مورد عقب‌نشینی نیروهایش تا پیش از پایان درگیری در سومالی، اشتباه می‌کند.
همچنین بین واشنگتن و قاهره درباره لیبی اختلاف‌نظر وجود دارد. مبارک در خلال سفر خود در آمریکا، سعی کرد تا واشنگتن را راضی سازد که به قذافی برای حل قضیه انفجار هواپیمای‌ آمریکایی در لاکربی فرصت بیشتری اعطا کند و تحریم‌های زیادتر را در سازمان ملل و تنبیهات بیشتر در شورای امنیت را به تأخیر اندازد.
اما کلینتون براساس آنچه که سخنگوی کاخ سفید به خبرنگاران اعلام کرد گفته است که اگر لیبی دو متهم خود را به آمریکا یا انگلیس تسلیم نکند، تنبیهات بیشتری را در شورای امنیت برای لیبی، تدارک خواهد دید.