اردن از 1916 تا امروز

در سال جاری دو کشور مسلمان تونس و موریتانی با جمهوری اسلامی ایران رابطه سیاسی خود را تجدید کردند. متعاقب آن یک هیات پارلمانی اردنی طی سفر به تهران علاقه‌مندی دولت و پارلمان آن کشور را به تجدید مناسبات سیاسی با ایران به اطلاع مقامات جمهوری اسلامی ایران رسانید و سپس مناسبات بین دو کشور تجدیدنظر شد و در 8 بهمن 1369 آقای طاهر‌المصری وزیرخارجه اردن طی سفر به تهران پیام شاه‌حسین را تقدیم رئیس‌جمهور اسلامی ایران کرد. تاریخچه مختصر کشور اردن به قرار ذیل است.
1916- در پی وقوع انقلاب عربی و شکست عثمانی، اردن از تصرف دولت عثمانی خارج شد و به تصرف ارتش انگلستان درآمد.
1921- اردن تحت قیومت بریتانیا درآمد و در 28 مارس «امیر عبدالله» فرزند «شریف حسین» به امیری اردن رسید.
1921- «رشید بک طلیع» به نخست‌وزیری اردن رسید.
1922- «رکابی پاشا» از طرف «امیر عبدالله» مامور تشکیل دولت شد.
1928- «توفیق ابوالهدی» سیاستمدار اردنی و مشاور «امیر عبدالله» به نخست‌وزیری رسید.
1946- اردن به استقلال رسید و عنوان حاکم آن از امیر به ملک (پادشاه) تغییر یافت.
1950- (20ژوئیه) - ترور ملک «عبدالله» در مسجدالاقصی.
1950- (20ژوئیه)- امیر «نایف» پسر دوم ملک «عبدالله» به علت آنکه «امیر طلال» پسر ارشد و ولیعهد ملک «عبدالله» در سفر خارج از کشور بود تا 11 سپتامبر 1951 به عنوان امیر موقتا حکومت را بدست گرفت.
1951- (11سپتامبر) - امیر «طلال» به عنوان ملک‌ «طلال» به سلطنت رسید ولی به علت بیماری اعصاب نتوانست بیش از یازده ماه و یک روز بیشتر سلطنت نماید. لذا در 11 اوت 1952 از سلطنت معاف گردید و فرزندش «حسین بن طلال» به سلطنت رسید.
1952- (11اوت)- «حسین بن طلال» به نام ملک «حسین» به سلطنت رسید و در 2 مه 1953 تاجگذاری کرد.
اتفاقاً در همان روز پسر عمویش ملک «فیصل» دوم در عراق نیز تاجگذاری نمود.
1953- (2مه) - تاجگذاری «حسین بن طلال» به عنوان شاه اردن.
1953- (اول اوت) - «فوزی الملقی» سیاستمدار اردنی فارغ‌التحصیل دانشگاه بیروت که قبلاً وزیرخارجه بود عهده‌دار پست نخست‌وزیری شد. او به علت روبرو شدن با بحرانی که در مورد تقسیم رود اردن پیش آمد از نخست‌وزیری استعفا کرد.
1954- (16اکتبر) - «توفیق ابوالهدی» برای سومین بار به نخست‌وزیری اردن رسید.
وی سالهای 1950 و 1928 نیز نخست‌وزیر بود.
1955- «فوزی الملقی» برای دومین بار به نخست‌وزیری رسید و چند ماهی بیشتر دوام نیاورد.
1955- نخست‌وزیری «سعید المفتی» برای بار دوم.
1955- (15دسامبر) - «هزاع المجالی» سیاستمدار اردنی که پیرو الحاق این کشور به پیمان نظامی بغداد بود به حکومت رسید اما بر اثر تظاهرات مردم بیش از پنج روز نتوانست به نخست‌وزیری خود ادامه دهد و استعفا کرد.
1955- (20دسامبر) - تشکیل کابینه «ابراهیم هاشم». او که حقوق‌دان و فارغ‌التحصیل دانشگاه استانبول بود و مدتی ریاست سنای اردن را داشت بعد از استعفای «هزاع المجالی» به نخست‌وزیری رسید. «ابراهیم هاشم» چندین بار نخست‌وزیر گردید و در موقع تشکیل فدراسیون اردن و عراق (اتحاد هاشمی) در سمت معاونت نخست‌وزیری اتحاد هاشمی (اتحاد عراق و اردن) قرار داشت. او در جریان کودتای 14 ژوئیه 1958 در بغداد بدست کودتا‌چیان عراقی کشته شد. در سال 1955 بود که «حسین بن طلال» برای نخستین بار ازدواج کرد. زوجه او پرنس «دینا» دختر «عبدالحمیدالعون» شاهزاده سعودی بود. در نتیجه این ازدواج صاحب دختری بنام عایشه شد.
1956- (19ژانویه) - «سمیر الرفاعی» برای بار سوم به نخست‌وزیری رسید.
1956- (3مارس) - ژنرال «گلوب پاشا» افسر انگلیسی که فرماندهی ارتش اردن را به عهده داشت از این سمت برکنار شد و مردم اردن به همین مناسبت جشن گرفتند.
1956- (20مه) - «سعید المفتی» برای سومین بار به صدارت اردن رسید.
1956- (27اکتبر) - «سلیمان نابلسی» رهبر حزب ناسیونال سوسیالیست اردن عهده‌دار تشکیل کابینه شد. او نخستین نخست‌وزیر ملی اردن بشمار می‌رفت که پس از اخراج «گلوب پاشا» افسر انگلیسی که فرماندهی لژیون اردن را به عهده داشت به این سمت رسید. بقدرت رسیدن او ناشی از فشار افکار عمومی و حمایت‌های «جمال ‌عبدالناصر» رئیس‌جمهور مصر بود. «نابلسی» در دوره نخست‌وزیری خود با انگلستان رابطه‌ حسنه‌ای نداشت. او در 2 فوریه 1957 به خواست پادشاه اردن استعفا داد.
1957- (19ژانویه) - تشکیل کنفرانس قاهره با شرکت «حسین بن طلال» شاه اردن، «جمال‌ عبدالناصر» رئیس‌جمهور مصر، «سلیمان نابلسی» نخست‌وزیر اردن، «صبری علی» نخست‌وزیر سوریه و «ملک سعود» پادشاه عربستان. در این کنفرانس مقرر شد که چون اخراج نظامیان انگلیسی باعث شده است که دولت انگلستان مبلغ چهار میلیون و دویست و پنجاه هزار پوند کمک خود را به اردن قطع کند لذا کشورهای سعودی و مصر سالیانه مبلغ دوازده میلیون پوند به اردن کمک نمایند تا جبران کمبودهای اردن بشود.
1957- (2فوریه) - «حسین فخری الخالدی» به جای «نابلسی» به نخست‌وزیری رسید. ابتدا چند تن از وزیران کابینه «نابلسی» را وارد کابینه خویش کرد ولی «ملک حسین» به او تکلیف نمود که استعفا کند و سپس کابینه خود را ترمیم نماید. لذا در مرحله دوم تمام وزرای خود را مطابق میل «شاه حسین» تغییر داد.
1957- (11آوریل) - نخست‌وزیری «فخری الخالدی» برای دومین بار و ترمیم کابینه. «ملک حسین» در همین سال زوجه اول خود را طلاق داد.
1957- (25آوریل) - «ابراهیم هاشم» کابینه دوم خود را تشکیل داد و همانطور که قبلاً بیان کردیم عاقبت در جریان کودتای 14 ژوئیه 1958 عراق کشته شد.
1958- (فوریه) - «سمیرالرفاعی» برای چهارمین بار نخست‌وزیر اردن گردید.
1959- (5مه) - «هزاع المجالی» برای دومین بار به نخست‌وزیری رسید. او طرفدار الحاق اردن به پیمان نظامی بغداد بود و به همین جهت با مخالفت افکار عمومی روبرو شد. هزاع المجالی بالاخره در یک انفجار بمب در دفتر کارش کشته شد.
1960- (29اوت) - کابینه «بهجت الطلحونی» تشکیل شد. او حقوق‌دان و فارغ‌التحصیل دانشگاه دمشق بود.
1961- ازدواج دوم پادشاه اردن با دختری بنام «موناالحسین».
1962- (28ژانویه) -کابینه«وصفی التل» تشکیل شد. او فارغ‌التحصیل رشته حقوق دانشگاه بیروت بود و مدتی در بن و تهران مأموریت سیاسی داشت. وی چندین بار به وزارت رسید. در آخرین مرحله از پست نخست‌وزیری‌اش در 28 سپتامبر 1971 به سبب مخالفت و کشتار چریکهای فلسطینی، در قاهره بدست گروه سپتامبر سیاه (ایلول الاسود) بقتل رسید.
1963- (مارس) - «سمیر الرفاعی» برای پنجمین بار نخست‌وزیر شد.
1963- (20آوریل) - «شریف حسین بن ناصر جمیل» عموی پادشاه به نخست‌وزیری رسید، او با «جمال عبدالناصر» مخالف بود و سیل اسلحه آمریکائی را به اردن سرازیر کرد.
1964- (ژوئیه) - «بهجت الطلحونی» برای دومین بار کابینه خویش را تشکیل داد.
1965- (فوریه) - شاهزاده «حسن بن طلال» برادر و ولیعهد شاه «حسین» به نخست‌وزیری رسید او علاوه بر نخست وزیری در غیاب برادرش کفالت نیابت سلطنت را نیز به عهده داشت.
1967- (آوریل) - سعد جمعه مأمور تشکیل کابینه شد. چون وقوع جنگ بین مصر و اسرائیل اجتناب‌ناپذیر بود، «ملک حسین» مجبور شد که عموی خود «شریف‌حسین بن ناصر» را که به دشمنی با «عبدالناصر» شهرت داشت برکنار و «سعد جمعه» را که با «ناصر» روابط خوبی داشت مصدر کار نماید. در زمان کابینه «سعد جمعه» بود که «حسین بن طلال» شاه اردن به قاهره رفت و با «عبدالناصر» یک پیمان تدافعی امضاء نمود که طبق آن اگر اسرائیل به اردن حمله نماید، مصر ملزم به دفاع از اردن است.
1967- (5ژوئن) - هجوم ناگهانی ارتش اسرائیل باعث شد که بخش غربی اردن شامل رام‌الله، قدس و بخش غربی بیت‌المقدس را صهیونیست‌ها اشغال نمایند.
1967- (اکتبر) - «بهجت الطلحونی» برای سومین بار به نخست‌وزیری رسید.
1969- (مارس) - «عبدالمنعم الرفاعی» که سابقاً سفیر اردن در پاکستان و ایران بود به ریاست وزرا رسید.
1970- (16سپتامبر) - کابینه ژنرال «محمد داود» تشکیل شد در اواخر حکومت «عبدالمنعم الرفاعی» اعتصابات و اغتشاشات سراسر اردن را فراگرفت و بدین جهت به دستور شاه اردن این ژنرال یک کابینه نظامی تشکیل داد ولی عاقبت بر اثر اختلاف با پادشاه اردن، ژنرال «محمد داود» به مصر گریخت و به آن کشور پناهنده شد.
1970- (26سپتامبر) - «احمد طوقان» کابینه خود را تشکیل داد تا طغیان چریک‌های فلسطینی را فرونشاند ولی چون موفق به این کار نشد استعفا کرد.
1970- (30اکتبر) - کابینه دوم «وصفی التل» که به دشمنی با فلسطینی‌ها شهرت داشت تشکیل شد وی وقتی که به قاهره رفت تا درباره معضل فلسطینی‌ها با «عبدالناصر» مذاکره کند بدست چریکهای سپتامبر سیاه بقتل رسید. (سپتامبر 71).
1971- (28نوامبر) - «احمد نوری» بلافاصله پس از قتل «وصفی التل» عهده‌دار ریاست دولت گردید. 1973- (17آوریل) - «زیدالرفاعی» مامور تشکیل کابینه شد. او پسر نخست‌وزیر سابق (سمیر الرفاعی) و برادرزاده «عبدالمنعم الرفاعی» بود.
1976- (ژوئیه) - «مضر بدران» فارغ‌التحصیل علوم نظامی نخست‌وزیر شد. او قبلاً رئیس سازمان امنیت اردن بود.
1979- (19دسامبر) - «شریف عبدالمجید شرف» سیاستمدار طرفدار فلسطینی‌ها به نخست‌وزیری رسید. بعد از آنکه «شاه حسین» و «عرفات» طی ملاقاتی در امان (1979) جهت هماهنگی مبارزات خود با قرارداد صلح مصر و رژیم اشغالگر قدس کمیته‌ای تشکیل دادند، «عبدالمجید شرف» به نخست‌وزیری رسید و شش تن از وزرای او از اهالی کرانه غربی بودند. او در 5 ژوئیه 1980 به علت سکته قلبی درگذشت.
1980- (25اوت) - «مضر بدران» برای دومین بار نخست‌وزیر شد.
1985- «احمد عبیدات» به دستور پادشاه اردن نخست‌وزیر گردید. مدت حکومت او بسیار کوتاه بود.
1985- (25آوریل) - «زید الرفاعی» برای دومین بار نخست‌وزیر شد.
1989- (29آوریل) - «مارشال زیدبن شاکر» حکومت نظامی تشکیل داد. او از افسران وفادار به پادشاه اردن است. ژنرال «شاکر» فارغ‌التحصیل آکادمی نظامی بریتانیاست. او در جریان جنگ‌های چریکهای فلسطینی با ارتش «ملک حسین»، چریک‌ها را سرکوب نمود.
1989- به خاطر آنکه «زیدالرفاعی» نتوانست جلوی اغتشاشات خیابانی را بگیرد، پست نخست‌وزیری و وزارت دفاع را به عهده گرفت و بعد از ایجاد امنیت در اردن استعفا کرد.
1989- «مضر بدران» برای سومین بار نخست‌وزیر گردید. در جریانات اخیر خاورمیانه و ماجرای کویت پادشاه اردن مسافرت‌هائی به عراق و بعضی از کشورهای عربی انجام داد. حتی به بعضی از کشورهای اروپائی نیز سفر کرد. این کشور در تحریم اقتصادی عراق شرکت نکرد و از طریق بندر عقبه کمک‌هائی به عراق فرستاد.