آزادی بیان و قلم چیست؟

* خبرنگار ابرار: بفرمائید آزادی بیان و قلم چیست و چرا باید وجود داشته باشد؟
** خواهر پی‌روش: آزادی بیان و قلم بشرط آنکه به هرج‌‌ومرج و بحرانهای حاد اجتماعی و به تعبیر دقیق قرآنی (فتنه) دامن نزند، جزو اساسی‌ترین حقوق حیاتی انسان بشمار می‌آید و لازم است در هر جامعه‌ای که ادعای رعایت اصل (کرامت انسان) را می‌نماید، بدقت مورد توجه واقع شود.
آزادی بیان و قلم امکان طرح اندیشه‌های گوناگون که از دیدگاه‌ها و زوایای مختلف به پدیده‌ها می‌نگرند را فراهم می‌آورد و لازمه آن عناصر آگاهی و خودآگاهی است والا می‌تواند هرج‌‌و‌مرج را دامن بزند.
اما در مورد علت وجودی آزادی بیان و قلم باید گفت: اگر شعار رشد و تعالی و تکامل جامعه در اذهان عمومی مطرح و بعنوان یکی از ایده‌آلهای نهضت اسلامی و هر اندیشه رشد دهنده و رشد یابنده‌ای وجود دارد، لازم است اصل این نوع آزادی حیاتی توسط ملاک‌های روشن قانون تعیین و توسط افکار عمومی و آگاهان و پیشروان و متفکران مسائل اجتماعی به دقت دنبال شود.
*بفرمائید آزادی اجتماعی و محدودیت اجتماعی باید چه مفاهیمی را در جامعه تبلیغ و اجرا کند؟
** آزادی اجتماعی اگر در عالیترین و اصولی‌ترین شکل خود یعنی در مسیر اعتلای مادی و معنوی جامعه قرار گیرد. و سبب رشد اندیشه‌ها و تفکرات انسانی و همچنین کمک به برقراری (قسط) و عدالت اجتماعی نماید (چرا که این دو لازم و ملزوم یکدیگرند) و یا در جهت روشنگری مظلومان باشد، می‌تواند ببار نشیند، والا به بیراهه می‌رود. هرچند شق اخیر نیز اگر با نیت خیر همراه باشد، باید مورد احترام و توسط آگاهان در مسیر صحیح قرار گیرد.
محدودیت اجتماعی بخصوص در شرایط فعلی چه از نظر سنتی و یا قانونی، بیشتر دربرگیرنده مواردی چون فساد اخلاقی، تجاوز به حقوق فردی و اجتماعی، حیف و میل بیت‌المال و... است.
البته در موارد اخیر، قوانین الهی با ضابطه‌های روشن می‌تواند برای حل آنها موثر باشد وگرنه مفاهیم قابل تاویل نیز دردسر آورند.
آنچه باید مورد دقت قرار گیرد، آنست که اصل و محور، بر آزادی انسان براساس کرامت او قرار دارد. و این امر واقع نمی‌شود مگر آنکه جامعه بطور کلی به سمت رشد و تعالی و آگاهی حرکت نماید. در این صورت هر آن از محدوده محدودیت‌های اجتماعی خودبخود کاسته میشود. چرا که انسان شناور در مسیر خدا، بخوبی مبداء و معاد حرکت انسانی را می‌شناسد و در این باب تسلیم است. و اما انسان ساخته نشده وقتی مانعی برای انحرافات خویش نمی‌یابد، چه می‌کند:
فریادهای ناهنجار و بی‌محتوا و در خدمت آمریکا در ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی و یا آنچه بعد از مشروطیت از سوی افراد غیرمسئول هرج‌‌ومرج‌طلب اتفاق افتاد و زمینه را برای کودتای دیکتاتور بزرگ رضاخان آماده کرد و یا آنچه در شیلی شاهد بودیم.
تاکید من بر آگاهی سیاسی بطور اعم و خودآگاهی عرفانی و مذهبی بطور اخص است (شاید هم برعکس باشد) تا راهنمای موثری برای پیشبرد آزادی منطقی و سالم بیان و قلم باشد.
* بفرمائید آزادی اقتصادی چه حدود و ثغوری می‌تواند داشته باشد؟
** اساسا باید دانست مکاتب اقتصادی غرب بویژه (لیبرالیسم) بر پایه آزادی اقتصادی و تاکید بر بازار آزاد و تجارت بدون مانع بنا گردیده و سیستم اقتصادی اسلام با هیچ نوع مکاتب بیگانه (از هر نوع) سازگار نیست. و از آنجایی که برای ما مکتب اسلام و بعد اقتصادی آن بعنوان محور همه مباحث اجتماعی مطرح است باید دید که نظر اسلام در این باره چیست.
بنظر میرسد هدایت ولایت مسلمین در جهت برنامه‌ریزی برای بخشهای مختلف اقتصاد البته بدور از هر نوع اختلاط با مکاتب گوناگون اقتصادی ولی با استفاده از علم اقتصاد و عدالت اقتصادی در اسلام می‌تواند راهگشا باشد و محدوده فعالیت‌های اقتصادی را با برنامه‌ریزی مشخص نماید.
* بفرمائید امنیت قضایی و سیاسی چیست و چگونه باید مراعات گردد؟
** امنیت قضایی و سیاسی باید منطبق بر هم و تحت عنوان امنیت حقوق فطری انسان که توسط اسلام بخوبی تامین شده است، تعیین گردند.
دستورالعمل امام ‌علی(ع) به مالک اشتر مبنی ‌بر اینکه انسان‌ها یا مسلمانند و برادر دینی تویند و همانند تو، عالی‌ترین بیان برای رعایت حقوق انسانی است.
براساس این امنیت هر شهروند و عضو جامعه باید در پناه قانون و جامعه زیستن همراه با رشد و تعالی داشته باشد.
البته باید دانست که مقصود از امنیت واقعا چیست؟ آیا امنیتی موردنظر است که در سایه آن یک فرد بتواند حوزه سلطه خود را بر سایر گروه‌ها و اقشار اجتماعی بگستراند؟ و یا امنیت بی‌پناهان و محرومان موردنظر است؟ که مسلما شکل اخیر موردنظر است. علاوه بر این در اسلام حوزه امنیت با ازدیاد درجه تقوی افزایش پیدا می‌کند.
در هر حال با تعیین ضوابط برای امنیت انسان که فرد با تکیه بر آن بتواند به رشد فردی و اجتماعی بپردازد، رعایت آن توسط مقامات قضایی و ماموران که باید به معنای واقعی کلمه با تقوی بوده و قانونی بیندیشند و براساس ضوابط قانونی عمل نمایند، خواهد بود.
* بفرمائید قوه‌ مقننه چگونه میتواند پاسدار حفاظت از آزادی‌های قانون اساسی باشد؟
** با تصویب قوانینی که پاسدار آزادی بیان و قلم از طریق وسایل ارتباط جمعی و تشکیل اجتماعات سیاسی و صنفی است، بالاترین ارگان برای حفاظت از آزادی‌های مصوبه قانون اساسی می‌باشد. البته نظارت قوه مقننه بر تامین آزادی و نحوه اعمال آن بسیار مهم است چندی پیش شاهد بودیم که وسایل ارتباط جمعی ما مورد اعتراض امام و امت اسلامی قرار گرفته بودند، در عکس‌العمل به این جریان دچار خودسانسوری‌ بی‌مورد شده بودند که رسانه‌های جمعی را به سمت بی‌محتوایی خطرناکی برای مسیر نهضت اسلامی کشانده بود.
خوشبختانه صاحب‌نظران و اندیشمندان متعهد این جریان را از نظر دور نداشته و با تذکرات خود سعی نمودند، مطبوعات و سایر وسایل ارتباطی با اتکا بر اسلام و اعتقاد به نهضت اسلامی در مسیر صحیح خود جهت رشد اندیشه‌ها قرار گیرند. و امروز دورنمایی از روشنی‌های کمرنگ در این باره قابل مشاهده است. امید که موثر افتد.
اندیشمندان متعهد و نویسندگان مکتبی و هنرمندان دلسوز نیز کمابیش با اتکاء بر مسیر صحیح فوق‌الذکر به طرق گوناگون دین خود را به انقلاب ادا نموده‌اند و انشاءالله هر آن شاهد شکوفایی بیشتر این اندیشه‌ها باشیم، اگر قرار است به انحطاط دچار نشویم.
والسلام