نگاهی به روند نزدیکی اردن و سوریه

«کمیته آشتی» عرب مرکب از شاهزاده عبدالله، ولیعهد عربستان سعودی، محمد مزالی نخست‌وزیر تونس و شاذلی قلیبی، دبیرکل «اتحادیه عرب» که از سوی کنفرانس سران عرب مأمور حل اختلافات موجود میان کشورهای عربی شده است، تاکنون توانسته است میان سوریه و اردن جوی از آشتی بوجود آورد و طی ماه گذشته نخست‌وزیران دو کشور دو بار در جده گرد آمده و مسائل مورد اختلاف را بررسی کرده‌اند.
دیدارهای مذکور نخستین تماس دو کشور در این سطح، پس از حدود سیزده سال تیرگی روابط که طی آن دو کشور تا آستانه جنگ پیش رفته بودند می‌باشد. عوامل اختلاف دو کشور از نظر سوریه متعدد است، سوریه پیوسته اردن را متهم ساخته که با اتخاذ سیاستهای نادرست به وحدت و آرمان اعراب خیانت کرده است. از جمله این سیاستهای نادرست:
- رفتن اردن به سوی قاهره و قرار گرفتن در روند کمپ دیوید که این امر باعث خشنودی آمریکا و اسرائیل شده است.
- تشویق و حمایت اردن از رژیم عراق در جنگ تحمیلی علیه جمهوری اسلامی ایران.
-اردن تاکنون تماسهای محرمانه متعددی با رژیم صهیونیستی انجام داده است.
-نقش اساسی اردن در کشاندن عرفات به سوی طرحهای تسلیم‌گرایانه، نادیده گرفتن حقوق مردم فلسطین و ایجاد شکاف در سازمان آزادی‌بخش فلسطین.
هر یک از اقدامات مذکور از نظر سوریه امکان تفاهم را با اردن مشکل ساخته است. اما باید دید که چرا سوریه با نادیده گرفتن «تقصیرهای» اردن به سوی سازش با آن کشور رفته است. سوریه، پیوسته از آن نگران است که حضور فعال خود را در صحنه سیاست جهان عرب از دست بدهد، از این رو هر حرکتی که باعث منزوی ساختن سوریه در جهان عرب شود می‌تواند عامل فشار بر این کشور باشد.
ظاهرا دو کشور در جریان مذاکرات «جده» نخواسته‌اند موارد اختلاف را به شکل حادی مطرح نمایند، زیرا هر دو کشور خواستار بهبود روابط فی‌مابین می‌باشند.
با توجه به این می‌بینیم که کار «کمیته آشتی» عرب در رابطه با حل اختلاف سوریه و اردن موفق بوده است و دو کشور گامهائی در جهت بهبود روابط برداشته‌اند که از آن جمله راه‌اندازی خط راه‌‌آهن باری دمشق - عمان با ظرفیت 300 تن در هفته و دیدارهای مقامات سیاسی و اقتصادی دو کشور طی هفته‌های اخیر بوده است و به گفته محافل مطبوعاتی شاه‌حسین در ماه آینده در ادامه تماسهای بین اردن و سوریه به دمشق خواهد رفت.
منابع مذکور یادآور شدند که شاه‌حسین در سفر اخیر خود به بغداد به منظور مطلع ساختن صدام از نتایج آشتی مجدد با سوریه و رویه اردن - مصر در قبال دمشق و نیز درخواست صدام برای پیوستن به این تلاشها مذاکراتی انجام داده است. با توجه به آنچه گذشت آیا شاه‌حسین قادر است بر موضع سوریه در رابطه با جنگ عراق علیه ایران به سود عراق، ‌تاثیر بگذارد؟
آنچه مسلم است در حال حاضر، اردن ضعیف‌‌تر از آن است که بتواند در رابطه با سوریه امتیازی عمده از آن کشور بگیرد، بویژه که موضع سوریه در قبال جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران در پیام اخیر آقای فاروق ‌الشرع، وزیر امور خارجه سوریه به آقای ولایتی به صراحت اعلام شده است و سوریه یکبار دیگر ضمن تاکید بر حقانیت جمهوری اسلامی ایران در جنگ تحمیلی امکان هرگونه توافقی میان سوریه و رژیم عراق را رد کرده است.
در این حال، به اعتقاد کارشناسان سیاسی، این سوریه است که از موضع قدرت با اردن برخورد خواهد کرد و تا حدی نظرات خود را بر آن کشور تحمیل خواهد نمود، از جمله از اردن خواهد خواست تا عرفات را به حال خود رها سازد که در این رابطه، اختلاف‌نظرهائی بین عرفات و شاه‌حسین بروز کرده و ابوایاد عضو کمیته مرکزی فتح، دستگاههای امنیتی اردن را به شدت مورد حمله قرار داده و آنها را متهم ساخته است که سعی دارند میان اردنیها و فلسطینیها دشمنی ایجاد کنند.
به هر حال، ادامه تلاش‌‌های سازش میان دو طرف و اینکه کفه ترازو به سود کدام یک از دو دولت خواهد بود، مسلما بستگی مطلقی به شرایط سیاسی و نظامی منطقه دارد بعبارت دیگر، سوریه در صورتی می‌تواند «دست بالا» را در مذاکرات حفظ کند که از جانب نیروهای مترقی منطقه همچنان حمایت شود.