بیتالمقدس نبرد برای زندگی
اشاره:
مطلب ذیل که از نشریه میدلایست ترجمه شده صرفاً بیانگر فضای داخل بیتالمقدس از یک زاویه خاص است. کیهان مقالات دیگری نیز در این زمینه حتی از دیدگاه منابع فلسطینی نیز درج کرده است و طبیعی است که درج مطلب ذیل به معنی تائید نوع نگرش به موضوع فوقالذکر نیست.
سرویس خارجی کیهان
در میان جمعیتی که در خیابانهای شهر کهن بیتالمقدس ازدحام میکنند، قیافه جدیدی ظاهر شده است: یک غیرنظامی اسرائیلی، با مسلسلی که به شانههایش آویخته است. این نوع آمادهباش آشکار در محله یهودینشین، مثل آبادیهای یهودینشین کرانه غربی، کاملاً آزادانه اعمال میشود. این افراد غیرنظامی همراه گشتیهای ارتش اسرائیل سمبل آشکار اشغال هستند.
ولی در پشت صحنه این نمایش قدرت، اسرائیلیها یک استراتژی وسیعتری در قبال اعمال کنترل خود بر نواحی اصلی اقتصاد بیتالمقدس و زیربنای آن دارند. آنها در پی تغییر بافت جمعیتی شهر و کسب کنترل مؤسسات فلسطین هستند. بخصوص در این شهر قدیمی آنها گروههای مذهبی و اجتماعی را اشغال نمودهاند.
تفرقهبینداز و حکومتکن
اعراب شهر قدیم در ظلم و تحمل رنجهای ناشی از اشغالگری با سایر فلسطینیها شریک هستند. اما تاریخ آن به زندگی شهر دیوارها، رنگی خاص داده است. تقسیمبندی تاریخی این شهر به محلههای مختلف که براساس مذهب بوده است (مسلمان، مسیحی و یهودی) جامعه را جهت پیدایش روح فرقهگرایی و رقابتهای ناشی از آن مساعد نموده است.
ولی هیچیک از این محلهها بطور یکدست یک فرقه خالص سکونت نداشته است آمار سال 1983 اسرائیل نشان میدهد که در بخش مسیحینشین حدود 14 درصد جمعیت مسلمان وجود داشت در بخش ارمنینشین 15 درصد مسلمان و 23 درصد یهودی و در بخش مسلماننشین نه درصد مسیحی بودند. امروزه این تقسیمبندیها مایه بحث و جدل شده است براساس سخنان سامان خوری، روزنامهنگاری که در شهر قدیم بزرگ شده است، هم اکنون فرقهگرایی حقیقتاً تنها در تقسیمبندیهای مذهبی دیده میشود و ربطی به جوامع ندارد. اغلب احساسات نسبت به مردمی که از جای دیگر مثلاً مردمی که از هبرون آمدهاند، بسیار شدیدتر است.
اسقف «لاهام» یک کاتولیک یونانی اشاره میکند که در میان مسیحیان «خطا متوجه درجهبندی کلیسایی است مردم برای زندگی عموماً باید با یکدیگر بسر برند». یک زندانی قدیمی سیاسی که اخیرا آزاد شده و در بخش مسلماننشین پرورش یافته است میگوید وقتی پس از 17 سال غیبت به شهر بازگشت از تغییر رفتار جوانان شهر قدیم بسیار تعجب کرد. او دریافت که آنها سیاسی شدهاند.
این امر که به رشد آگاهی ملی در میان جوانان فلسطینی تحت اشغال اسرائیل باز میگردد با وجود این اغلب فلسطینیها در اینکه اسرائیلیها سعی دارند از این تقسیمبندی فرقهای تاریخی و کشمکشهای ناشی از آن در شهر قدیم بهره بجویند، و آنها را به وسیله مذاکره جداگانه با رهبران مذهبی تشویق میکنند اتفاقنظر دارند. ابراهیم وقاق، رئیس انجمن تفکر عربی از سیاست وحدت «تدی کولک» (TEDDY KOLLEK) میگوید: «وی هیچگاه توجهای به وحدت در بیتالمقدس نداشت و هرگز نیز قصد آنرا نداشت. در حقیقت، وی طالب فرقهگرایی بود».
زمانهای قدیم
خصوصیات اجتماعی شهر کهن از سال 1948 به بعد بطوری کاملا تاسفآور تغییر یافت. تغییرات اجتماعی اقتصادی و جنبشها، بعنوان نتیجهای از جنگ، بکلی بر بیتالمقدس اثر گذارد و این اثر بخصوص در سال 1967 زمانیکه اسرائیل این شهر را ضمیمه خود کرده موثر بود. در سال 1948، غیر از 6 هزار ارمنی که خود را در محلههای خود حبس کردند، قسمت اعظم جمعیت شهر کهن از جنگ گریختند ولی پس از جنگ این شهر دیوارها با ازدحام آوارگان نواحی مجاور و بیتالمقدس غربی مواجه شد. بقول «تونی باکرجین» مردم همه سوراخ سنبههای قابل رویت را اشغال کردند، «تونی باکرجین» بعدا بعنوان یک افسر با آژانس کار و امور خیریه سازمان ملل برای آوارگان فلسطینی بیتالمقدس کار کرد. بخش یهودینشین به یک اردوگاه رسمی این سازمان تبدیل شد و در بین سالهای 50 -1949، حدود 8500 نفر را اسکان داد
باکرجین میگوید: در سالهای دهه 1950 زندگی در شهر کهن بسیار سرد و سخت بود - هر آن حادثهای در مرز، اقتصاد وابسته به توریست را به لرزه در میآورد در اواسط سالهای 1960 آژانس خیریه سازمان ملل حدود 500 خانوار از 850 خانواده آواره در بخش یهودینشین را به یک اردوگاه جدید التاسیس در «شوفت» در کنار شهر منتقل کرد. و آوارگان ناشی از حمله تلافیجویانه اسرائیلیها به سرعت در شهری نزدیک هبرون جای آنها را گرفتند. سپس بعد از اشغال بیتالمقدس، بسیاری از فلسطینیهای مقیم بخش یهودینشین بوسیله اسرائیلیها اخراج شدند.
طی مدت اشغال اسرائیل در سال 1967، بسیاری از ساکنان از شهر گریختند. براساس سخنان باکرجین، اسرائیلیهای مهاجم عملا این مهاجرت را تشویق کردند، آنها در خارج دروازه دمشق دفتر احداث کردند تا اجازه صادر کنند و اتوبوسهایی را مهیا نمودند تا مردم را مجانی به پل (اردن) منتقل کنند.»
کوچکنندهها و کوچنشینها
اوضاع اقتصادی، جنگ و اشغال، تغییراتی را در جمعیت بوجود آورد. از سالهای دهه 1950 یک انتقال جمعیت آشکار از هبرون به بیتالمقدس بوجود آمد، که اصلا بعلت وجود بیکاری در نواحی هبرون بود. ولی بسیاری از آنهایی که هبرون را ترک کردند بازرگانانی بودند که هم اکنون تجارت شهر کهن را در اختیار دارند. بگفته اسحاق حسینی، که از یکی از خانوادههای اریستوکرات بیتالمقدس است اغلب آنها شرکتهایی از تاجران بخش مسیحینشین را خریدند که صاحبانش به خارج مهاجرت کرده بودند.»
مهاجرت از هر اجتماع فلسطینی، بخصوص در میان ارمنیها و سایر مسیحیان در شهر قدیم اساسی بود. آمار اسرائیلی علیرغم میزان تولد بالای جمعیتی ساکن یا در حال سقوط را برای هر بخش ساکن به استثنا بخش یهودینشین، نشان میدهد. به قول یک ارمنی: بسیاری از جوانان جامعه ما مایل نیستند در اینجا بمانند.
تنها در بخش یهودینشین، طی چند سال اخیر رشد جمعیتی بسیار سریع و حدود 4 هزار نفر بوده است مختصات جمعیتی نسبت به مختصات جمعیتی سالهای قبل از 1948 بخش یهودینشین کاملا متفاوت شده است تنها 5 الی 10 درصد از ساکنان فعلی از خانوادههایی هستند که از قبل از 1948 در آنجا زندگی میکردند «اموس انگر» از کمپانی بازسازی و توسعه بخش یهودینشین میگوید: «اکثریت یا غنی هستند یا از طبقه متوسط». یک آپارتمان خوب چهار خوابه حدود 150 هزار دلار قیمت دارد، ولی تا دو برابر هم میتواند بالا برود.» براساس سخنان اونگر، هدف اصلی ایجاد توازن بین مردم مذهبی و غیرمذهبی، یهودیان اشکنازی و سفاردیک بود». ولی عملا میزان پول موثر افتاد. «در حال حاضر «حدود 25 درصد غیرمذهبی، 40 درصد مذهبی میانهرو و 35 درصد مذهبی افراطی بافت فعلی را تشکیل میدهند.»
صاحبخانهها و مستاجرها
در میان فلسطینهایی که در دهه 1920 از خانوادههای برجسته شهر قدیم بیتالمقدس مهاجرت کرده بودند، تمایل درازمدت دیگری نیز وجود داشت. اسحاق حسینی در یکی از خانههای وقفی بزرگ شد از زمانیکه خانوادهها برای ساختن خانههای بزرگتر بر روی زمینهایی که متعلق به خود آنها بود به خارج از دیوارهای شهر رفتند، همه این خانههای وقفی اجاره داده شدند. خانه سابق حسینی اکنون تحت اجاره حدود هشت خانواده است که بطور متوسط هر خانواده دو اتاق دارد. در شهر کهن معمولاً خانوادهها پرجمعیت هستند. بر طبق آمار اسرائیلیها ازدحام جمعیتی بطور متوسط 8/35 درصد در هر مربع است که در مقایسه با بخش بیتالمقدس شرقی «شیخ جاره» 5 نفر در همان مساحت و در «تامون»، همسایه فقیر یهودیالاصل بیتالمقدس غربی 9/10 نفر است که 50 درصد خانوادههای مسلمان و 28 درصد خانوادههای مسیحی مایل هستند تعداد خانواده خود را به شش یا بیشتر برسانند.
بیشترین ساکنان شهر کهن ملکها را بخصوص از مالکان ثروتمند اجاره میکنند: مقامات اوقاف مقادیر عظیمی از دارائیهای وقف اسلامی به خانوادههای اصلی بیتالمقدس و مالکین دارائیهای وقف خانواده و هم چنین کلیساهای مختلف مسیحی را بر عهده دارند. این سیستم در زمانهای «اوتامان» ایجاد شد از خانوادههای مستاجر سال 1967 به بعد نوعی حمایت در مقابل افزایش اجارهها بعمل میآمد و معمولاً میزان اجاره آنها تا ماهی 4 دلار افزایش نیافته است ولی برای آندسته از خانوادهها که پس از سال 1967 خانه اجاره کردهاند اجارهبها تا ماهیانه 40 دلار نیز افزایش یافته و مصونیت در مقابل افزایش اجارهبها تنها یکسال میباشد و دیگر خیلی عادی است اگر مقدار زیادی پول جهت اجاره یک خانه پرداخت شود.
مالکان شکایت میکنند که مستاجران نسبت به ملک اجارهای خود بیتوجه هستند ولی مستاجر این بخصوص جائیکه افزایش اجارهبها متوقف شده است این ادعا را قبول ندارند. آنها برعکس میگویند که مالکان این ملکها بعلت پائین بودن نسبی اجارهبها مایل به تعمیر خانههای کهنه و مخروبه نیستند. در برخی موارد نیز آنها خواستار افزایش اجارهبها با پرداخت صورتحساب تعمیرات هستند.
کمبود خانه
مشکلات مربوط به شهر کهن تنها به آن دسته از مردم تعلق دارد که: توان خرید مکفی ندارند و یا دلیل خاصی برای باقی ماندن در این شهر دارند. ولی با این حال یک حالت کمبود مسکن مزمن نیز در بیتالمقدس وجود دارد زیرا اسرائیل در صدور پروانه ساختمان محدودیت قائل است و گرفتن پروانه معمولا پنج الی شش سال بطول میانجامد. برعکس در دور تا دور بیتالمقدس خانههای دولتی برای اسرائیلیها ساخته شده است.
دلیل امر اینجاست که هر کس توان ساختن خانه را دارد در شهرکهای حومه ساحل غربی میسازد. ولی حتی در اینجا خانههایی برای افراد کم درآمد نیز هست. کلیسای کاتولیک یونانی نزدیک بیت حانیا برای 36 خانواده که عمدتا در شهر کهن در اوضاعی ناگوار بسر میبرند، یک پروژه خانهسازی را اجرا کرد. اسقف لاهام اظهار میدارد که «خانهسازی مشکل شماره یک است. اگر ما بخواهیم مردم را در اینجا نگاه داریم، باید به آنها کمک کنند تا آپارتمان داشته باشند» یک برنامه خانهسازی دیگر شامل ساخت 42 دستگاه آپارتمان بوسیله یک نفر و 250 آپارتمان بوسیله یکنفر دیگر، هر دو در بیت حانیا میشود که سال گذشته به اتمام رسید. در حالیکه اسرائیلیها واقعا نیازهای مسکن اعراب را نادیده میانگارند و سد راه اجرایی برنامههای مربوط به خانهسازی در شهرکها میشوند، در عین حال سعی دارند کنترل سرویسها و موسسات فلسطینی را بدست آورند تا آنها را تعطیل نمایند.
برای مثال، در نخستین سالهای اشغال خود شهرداری به بیتالمقدس غربی انتقال یافت. شرکت برق بیتالمقدس شرقی، که امتیاز تامین برق تمامی بیتالمقدس شرقی (از جمله آبادیهای یهودینشین) را بعهده دارد، از سوی مقامات اسرائیلی تحت فشار است و قصد دارند آنرا به شبکه اسرائیلی متصل کنند تا سرویسرسانی را اصلاح و «منطقی» نمایند. این امر شدیداً مورد مقاومت کمپانی و کارکنان آن قرار گرفت. آخرین اقدام اسرائیلیها تعطیل تنها بیمارستان دولتی شهر کهن بود.
فلسطینیها به این امر به منزله یک اقدام سیاسی مینگرند که آنها را از کنترل بر سرویسهای اصلی و تماس با مردم باز میدارد و استراتژی اسرائیل را در اداره شهر قویتر میکند.
پیران و بیماران
برنامههای توسعه اسرائیلی در شهر کهن محدود به برنامههای زیربنایی شده است. کمپانی توسعه بیتالمقدس شرقی بر پمپهای فاضل آب کار کرد و یک تعدادی پمپ آب اصلی جدید که شهر کهن را به سیستم آبرسانی اسرائیل از طریق بخش یهودینشین متصل میکند کار گذارد. عدنان حسینی که در کار املاک اوقاف است میگوید: «اینها تاسیسات خوبی هستند اما بدبختانه آنها توجه کافی به این ساختمانها نمیکنند این پمپها در زمستان کار میکنند تا آب به درون تاسیسات نفوذ کند اما در نتیجه بدکار کردن دو ساختمان در باب الحدید و نقبتالسرایا فرو ریخت.
سرویسهای عمومی نیز در شهر کهن وضع بهتری ندارند. با وجود این سرویسها در بیتالمقدس عموما بهتر از سرویسهای مناطق اشغالی هستند، فقرا، بیماران، معلولان همچون بیماران کهنه و مزمن با مشکلات روبرو هستند.
بگفته یک کارگر عمومی فلسطینی در بخش رفاه اجتماعی شهرداری، مشکل بزرگ آن است که اکثر مردم بخصوص در شهر کهن بیمه نیستند. این افراد عادت داشتند به بیمارستان هاسپیس بروند حالا پس از تعطیل این بیمارستان این افراد به مقسید (بیمارستان غیرانتفاعی فلسطینی) میروند که برای افراد فقیر ارزان حساب میکند. رفتن به بیمارستان «هاداسا» (بزرگترین بیمارستان اسرائیلی در بیتالمقدس) روزانه 128 شکل (86 دلار) خرج دارد.
به افراد مسن که بخصوص در شهر کهن توجهای نمیشود. همین کارگر میگوید «در شهر کهن و شرق بیتالمقدس مؤسسهای برای سالمندان وجود ندارد. اگر چنانچه این افراد به خارج از منطقه خود بروند آن بیمه احتمالی خود را نیز از دست خواهند داد.»
سرویسهای بهداری و رفاه اجتماعی شدیدا بر دوش بخش خصوصی، کلینیکها، مؤسسات رفاه اجتماعی و کلوپهای عمومی، بخصوص در شهر کهن است که بر مبنای مذهبی بنا شدهاند در یکی از کلینیکها، «نوراکرد» رئیس پلیکلینیک عمومی اورتدکس میگوید اکنون اثر تعطیل شدن بیمارستان هاسپیس مشهود است.
پلیکلینیک اکنون به واحد اشعه ایکس و بخش دندانپزشکی مجهز شده است. پزشکی در کلینیک مادران و فرزندان کاتولیک یونانی میگوید که اگرچه شهر کهن (برعکس بخشهای کرانه غربی) برق و آب تمیز دارد، شرایط زندگی خانوادههای پرجمعیت و نم ساختمانهای قدیمی بخصوص در زمستان موجب ناراحتی شدید آنها میشود و درد سینه در کودکان بسیار شایع است.
شاغلان به کارهای عمومی در شهر کهن مشکلات خاصی در میان جوانان مییابند، در میان نوجوانان مذکر تعداد زیادی از مدرسه اخراج میشوند و استخدام جوانان زیر 16 سال نیز امری غیرمعمول نیست. شهر کهن همچنین تله توریست است که در آن جوانان براحتی قربانی انواع و اقسام صحنههای جنایات رقتانگیز میشوند - جیبزنی، خرید و فروش و استعمال مواد مخدر، ایجاد مزاحمت برای زنان خارجی.
برخی از افراد مسن معتقدند که «نسل جوان از کنترل خارج شدهاند ولی نگرانی بیشتر در اینجاست که اسرائیلیها از این مسائل اجتماعی بهرهبرداری کنند و جوانان را از این طریق از سیاسیت دور سازند. یک ناظر عادی میگوید پلیس اغلب در مقابل اینچنین تخلفات چشم خود را میبندد و این امر به بدنامی فلسطینیها در میان آنهائیکه شاهد هستند تمام میشود».
تجارت توریست هنوز کلید اقتصاد شهر کهن است. در نتیجه، در بیتالمقدس عربی بطور کلی چه تحت حاکمیت اردنیها یا اسرائیلیهای اشغالگر و سرویستهای سلطهگر، صنعت نقش کوچکی در اقتصاد دارد در حالیکه برخی از تاجران عقیقه در کار خود بسیار کامیاب هستند. تجارت در خصوص اجناس مربوط به توریستها به اوج خود رسیده است.
کشمکش برای کار
یکی از مشکلات، تغییر جغرافیای شهر کهن طی سالها و برتری برخی محلهها نسبت به کسادی برخی دیگر از محلههاست. مثلاً بقول یکارمنی، رستورانداران نزدیک دروازه «جافا» که اکنون یکی از نواحی شلوغ تجاری است، در حقیقت در دوران حکومت اردنیها اجازه کسب خود را به هیچ بدست آوردند ولی پیشرفتهای اخیر در بخش یهودینشین موجب جلب توریست به همان منطقه و تبدیل آن به ناحیهای تجاری و در نتیجه رونق کسب آنان شده است.
با دیدی وسیعتر، هتلها و آژانسها در رابطه با تجارت توریست نیز متعلق به اسرائیلهاست. آمار سال 1985 اسرائیلی نشان میدهد که تعداد رزروجا در هتل بیتالمقدس غربی از 1975 به اینطرف دو برابر شدت است ولی در میزان رزروجا در هتلهای بیتالمقدس شرقی تغییری حاصل نشده است. یکی از دلایل محدودیت تجارت در بیتالمقدس عربی آن است که تعداد زیادی از مردم ساکن شهر قدیم برای کار به خارج از دیوارهای خود میروند و حتی برای شرکتهای اسرائیلی کار میکنند: در هتلها، جادهها، رستورانها و کافههای اسرائیلی مشغول بکار هستند.
بنابراین همچون کارگران کرانه غربی، بسیاری از ساکنان شهر کهن هر صبح راهی به اصطلاح «بازار برده» در خارج از دروازه دمشق میشوند تا کار روز خود را بیابند.
اگرچه زندگی در شهر کهن هنوز خارج از لطف نیست. زد و خورد بین فلسطینیها و اسرائیلیها بافت اقتصادی، فیزیکی و سیاسی شهر را از میان برده است. اگرچه امکان دارد اوضاع زندگی در آنجا بدتر از سرزمینهای اشغالی باشد، گشتیهای خیابان تظاهرات و سایر درگیریها داستان زندگی داخل دیوارهای آن شده است. مردم بیتالمقدس نمیتوانند در کشمکشی که برای کنترل شهر و زندگی آنها میشود دخالتی نداشته باشد.
ترجمه سرویس خارجی کیهان
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
