اسلام ناب محمدی و اسلام آمریکایی(بخش سی و ششم)

احمد آذری قمی
بسم‌الله‌الرحمن‌الرحیم
در قسمت آغازین مقالۀ گذشته از برنامه‌ریزی و سیاست‌گزاری دولت اسلامی سخن گفته شد، و در قسمت پایانی آن اشاره نمودیم که حکومت اسلامی، در درجۀ نخست با قانون و سیاست و برنامه، و در درجۀ بعد با حقوق مقرّره رفع استضعاف می‌کند و عدالت اجتماعی را برقرار می‌سازد. ضمناً روایتی را نقل کردیم که امام صادق(ع) در جواب ابابصیر فرمود‌ند که اگر کسی درآمدش کم باشد، می‌توانید از طریق زکات زندگی او را توسعه ببخشید. اینک دنبالۀ مطلب را در توضیح حدیث ادامه می‌دهیم.
در حدیث مزبور گفته شد که ابوبصیر در مورد مردی که خانه و زن و زندگی و خدمتکار و شترآبکش و درآمد روزانۀ چهار درهم داشت از حضرت صادق(ع) سئوال کرد که می‌توان به او زکات داد و زندگی او را توسعه بخشید، حضرت فرمود بلی، چون نمی‌توان گفت که خانه خود را بفروشد و خدمتکار خود را اخراج کند و شتر خود را بفروش برساند.
معنی این فرموده اینست که اگر کسی امروز خانه‌ای دارد که مثلاً 5/1 میلیون تومان ارزش دارد و ماشینی برای حمل بار دارد تا هزینۀ زندگی خود را تأمین نماید، خدمتکاری هم دارد که به زن و فرزند او کمک می‌کند و آنها هم مخارجی دارند و خلاصه درآمدش جوابگوی نیاز او نیست، آیا دولت اسلامی می‌تواند به او کمک کند و به زندگی وی توسعه بیشتری بدهد، حق بیمه درمان و بازنشستگی و از کارافتادگی او را بپردازد، وسیلۀ آموزش و پرورش و آموزش عالی خود و فرزندانش را فراهم کند، استراحت و مرخصی سالانه برای او تأمین کند، هزینۀ زمان استراحت و مرخصی و احیاناً مسافرت لازم او را فراهم کند، وسایل ورزشی و تفریح برای او فراهم کند، آب لوله‌کشی بهداشتی و برق و تلفن برای او تهیّه نماید.
در تسهیل عمره و حجّ و زیارت مدینۀ منوّره و عتبات عالیات و مشهد مقدّس برای او بکوشد، سوادآموزی و ارشاد او را توسط سخنرانی، کتاب، مجلّه، روزنامه تهیّه نماید و تعلیم شنا، رانندگی و دیگر تعلیمات لازم را برای او فراهم کند. تیراندازی و دیگر نیازمندیهای مادی و معنوی او را متناسب با زمان البتّه با الگوی مصرف اسلامی نه اروپایی و نه شرقی و غربی، برای او تأمین نماید، بهداشت و درمان او را تأمین کند و اگر احیاناً معالجه، مداوای در خارج برای او لازم باشد ارز در اختیار او بگذارد و زمینۀ امکانات تحقیقات را برای او فراهم کند و آنچه را که خداوند برای بندگانش خلق کرده تا از آن بهره‌مند شوند و در راه رشد و تکامل خود بکار گیرند برای او فراهم کند، جواب همۀ اینها طبق فرمودۀ گذشتۀ امام صادق(ع) آری است، حال اگر از راه بخش‌های اقتصادی فراهم شد، فبها والّا دولت اسلامی و مسلمین برای او تأمین خواهند کرد.
بعضی تصوّر می‌کردند و اکنون هم ممکن است این تصوّر را داشته باشند که فقیر تنها کسی است که برای مخارج امروز خود لنگ باشد مثلاً نان خالی و یا خیلی ترقی کند نان و پنیری بیش نداشته باشد. نه! این یک تنگ‌نظری است که ائمه علیهم‌السلام حتی اظهار آن و سئوال و تردید دربارۀ آن را به شدت محکوم کرده‌اند و حتی چنین سنتی را به خداوند متعال و طبعاً به حکومت اسلامی که جانشین خدا در روی زمین است اهانت به ذات اقدس کبریایی او دانسته‌اند.
سماعه می‌گوید: حضرت صادق علیه‌السلام فرمود: فقیری که زکات گرفته است مثل مال خود او است در هر جا بخواهد می‌تواند مصرف کند، البتّه بدون اسراف و حرام.
ابوبصیر می‌‌گوید یکی از پیرمردهای اصحاب از عیسی بن‌اعین برای رفع احتیاج خود درخواستی داشت، عیسی به او گفت من بتو زکات نمی‌‌دهم، گفت چرا؟ گفت برای اینکه خودم دیدم که گوشت و خرما خریدی! گفت یک درهم درآمد داشتم، قسمتی از آن را گوشت و قسمتی دیگر خرما خریدم و یک سوم دیگر آن را هم برای نیاز دیگر نگهداشتم، گفت چرا خرما و گوشت خریدی، می‌خواستی به نام خالی قناعت کنی! البتّه بعداً این قضیّه را شنیدند تا جائی که دست مبارکشان را روی پیشانی نهادند و به شدت ناراحت و متأثّر بودند. و این معنی می‌رساند که کسی تصور نکند که فقیر یعنی کسی که معطّل و بلاخرج باشد.
پس همانطور که گفته شد اگر کسی فقیر کامل نیست ولی کم‌درآمد است می‌توان به او آنچنان داد که تمام حوائجش برآورده شود. خوراک، آشامیدنی، لباس خود و خانواده‌اش، مخارج ازدواج، مهریه، جهیزیۀ دختر و پسرش را بطور متفاوت و بدون اسراف و زیاده‌روی، اطعام، مهمانی، صدقه، قربانی، خدمات درمانی، آموزشی و دیگر نیازهای او را تأمین کند.
راوی از حضرت ابی‌الحسن می‌پرسد تا چند درهم می‌توان به مؤمن فقیر و کم‌درآمد داد، فرمود تا ده هزار درهم (یک میلیون تومان امروز) البتّه از بعضی از روایات هم استفاده می‌شود که هفتصد درهم که در آنروزها مال زیادی بوده است که حضرت فرمود گاهی برای صاحب هفتصد درهم، هم زکات حلال است ولی گاهی برای کسی هم که پنجاه درهم داشته حرام فرموده است.
از این روایات و آیات و روایات دیگر استفاده می‌شود که خداوند متعال برای همه کس چه نیروی کار داشته و بکار اشتغال ورزند ولی نتوانسته تأمین همۀ حوائج خود را بنماید و چه کاری پیدا نکرده و دولت هم نتوانسته وام سرمایه به او بدهد و یا نیروی کار نداشته و از زندگی بی‌تنگنا محروم مانده باشد، همۀ اینها تحت حمایت مسلمین و دولت اسلامی قرار می‌گیرند و از مواهب زندگی نسبتاً خوب برخوردار می‌شوند.          ادامه دارد...