توانمندی هستهای پاکستان (بخش سوم)
به گزارش خبرنگار سیاست خارجی خبرگزاری فارس مقاله بررسی توانمندی هستهای پاکستان پیش از این در سه شماره از نظر خوانندگان گذشته است که شماره چهارم آن امروز منتشر شده و شمارههای دیگر این مقاله تا شماره سیزدهم در آینده منتشر خواهند شد.
ب) مراکز تحقیقاتی
همانطور که بیان شد ساخت مراکز تحقیقاتی با امکانات گسترده از جمله برنامههای اصلی شورای انرژی اتمی پاستان بود. به دنبال اعزام متناوب دانشجویان و محققان به خارج از کشور، ساخت و تجهیز پنج مرکز تحقیقاتی در پاکستان برای ایجاد زمینه تحقیقات هستهای پیشرفته در داخل مد نظر قرار گرفت. چهار مرکز از این مراکز در پاکستان غربی (پاکستان کنونی) و یک مرکز در پاکستان شرقی (بنگلادش کنونی) قرار داشت. این مراکز عبارتند از:
1- موسسه علوم و تکنولوژی
بزگترین موسسه تحقیقاتی که شورای انرژی اتمی پاکستان به تاسیس آن اقدام کرد، بیتردید موسسه علوم و تکنولوژی هستهای پاکستان است که در 20 کیلومتری جنوب شرقی اسلام آباد نزدیک دهکده کوچکی به نام نیلور قرار داد، این مرکز در اجرای فاز اول خود در ابتدا دارای یک راکتور تحقیقاتی MW5 (موسوم به 1-PARR) از نوع استخری بود که کار ساخت آن از سال 1963 شروع و در 21 دسامبر 1965 بحرانی شد و فعالیتهای تحقیقاتی خود را آغاز کرد. در اجرای فاز دوم، این انستیتو مجهز به آزمایشگاههای مدرن برای تحقیقات در مهندسی هستهای، فیزیک هستهای، الکترونیک، رادیو شیمی و شیمی هستهای، رادیو بیولوژی، فیزیک تئوری و ریاضیات کاربردی شد.
در طراحی اولیه پیشبینی شد که حدود 1000 دانشمند، مهندس و تکنیسین قادر باشند. در این موسسه فعالیت کرده و به حال معضلات هستهای پاکستان اقدام کنند، کلیه عملیات ساخت و تجهیز فاز دوم این موسسه در سال 1974 کامل شد و در سال 1992 توان راکتور تحقیقاتی آن از MW5 به MW9 و در سال 1995 به 10 مگاوات افزایش یافت.
2- مرکز انرژی اتمی لاهور:
شورای انرژی اتمی پاکستان، مرکز انرژی اتمی لاهور را به عنوان اولین موسسه تحقیقاتی در زمینه تکنولوژی هستهای در این کشور بنا کرد، این مرکز که در سال 1961 تکمیل و در اکتبر همان سال به وسیله رئیس جمهور پاکستان افتتاح شد، حاوی امکاناتی برای آموزش و تحقیقات در زمینه کاربرد و استفاده از رادیو ایزوتوپها و چشمههای رادیو اکتیو در حوزههای مختلف تحقیقات انرژی اتمی است. بدین جهت این مرکز دارای آزمایشگاههای پیشرفتهای در زمینه آزمایشهای تستهای غیر مخرب (NDT) است. امکانات مهم این مرکز که در دهه 1960 مورد استفاده تحقیقاتی قرار گرفتهاند عبارتست از: ژنراتور نوترون Mev41، چشمه کبالت 13000 کوری، یک مجموعه زیر بحرانی با استفاده از اورانیوم طبیعی با خنک کننده آب سبک و تجهیزات کامپیوتری.
3- مرکز انرژی اتمی داکا (در بنگلادش کنونی)
این مرکز که یکی از موسسات مهم و چند منظوره پاکستان است در قلب شهر داکا در پاکستان شرقی (بنگلادش کنونی) قرار دارد. این مرکز در سال 1964 تکمیل شد و مجهز به یک شتابدهنده واندوگراف MEV3، یک کامیپوتر IBM 1620 و یک چشمه کبالت 500 کوری بود، همچنین این مرکز دارای آزمایشگاههای تخصصی برای تحقیقات کشاورزی با اطاقهای ویژه با کنترل دما و رطوبت است.
4 - مرکز تحقیقات کشاورزی هستهای تند و جم
برای حل مشکلات کشاورزی ایالت سند در پاکستان، شورای انرژی اتمی پاکستان یک مرکز تحقیقات کشاورزی مدرن را داخل کالج کشاورزی تند و جم ایجاد کرد. این مرکز که رسماً در نوامبر 1963 کار خود را آغاز کرد دارای آزمایشگاههای مجهز مربوط به فیزیولوژی گیاهان، ژنتیک، پاتولوژی، میکروبیولوژی، حشره شناسی و علوم خاک است.
یک چشمه کبالت 250 کوری نیز برای مطالعه روی کنترل آفت و تکامل و رشد گونههای بهتر محصولات کشاورزی مختلف در این مرکز قرار داشت.
5- مراکز پزشکی هستهای
از مهمترین و مفیدترین فعالیتهای شورای انرژی اتمی پاکستان، تشکیل مراکز مختلف پزشکی هستهای در دهه 1960 است. اولین مرکز رادیوایزوتوپ پزشکی در دسامبر 1960 در مرکز پزشکی تخصصی جناح در کراچی ایجاد شد، این مرکز که برای آموزش، پژوهش و خدمات پزشکی تجهیز شده بود تحقیقات مهمی را در زمینه پزشکی هستهای دیگری در سراسر پاکستان ایجاد شد که مهمترین آنها عبارتند از: مرکز رادیو ایزوتوپ پزشکی لاهور، مرکز رادیو ایزوتوپ پزشکی مولتان و جامشور و مرکز رادیو ایزوتوپ پزشکی چیتاگونگ.
ج) نیروگاههای هستهای
همانگونه که بیان شد یکی از دلایل رویکرد پاکستان به انرژی هستهای وجود معضل انرژی در کشور بود و همچنانکه اشاره شد دکتر محمد یوسف که از مسئولین ایجاد نیروگاه اتمی در پاکستان است، این مساله را نشانه و عامل عدم روند توسعه در پاکستان میدانست. بدین لحاظ PAEC از همان اول تاسیس خود مساله بر پایی نیروگاه اتمی در کشور را در صدر برنامه های خود قرار داده بود. لذا از ابتدای دهه 60 میلادی این کمیسیون با همکاری WAPDA تحقیقات مختلفی را در زمینه انرژی در پاکستان و جایگزینی انرژی هستهای به عنوان یک منبع انرژی تجاری در سیستم انرژی کشور انجام داد. نکته مهم در این زمینه آن است که مساله جایگزینی انرژی هستهای در هر کشور باید با دقت و آینده نگری خاصی صورت گیرد و این امر دور از چشم سیاستمداران هستهای پاکستان نبوده است. اظهارات دکتر محمد یوسف از مدیران پروژه نیروگاه اتمی پاکستان در این مورد جالب توجه است:
«قبل از آنکه نیروگاه هستهای به یک کشور وارد شود، همه مزایا و معایب انتخاب این چنین برنامهای باید با دقت مورد مطالعه قرار گیرد. چنین مطالعهای در مورد یک کشوری مانند پاکستان که تقریباً همه انواع منابع (انرژی) در محدودیت واقع شدهاند و باید به طور خردمندانهای استفاده شوند مهمتر است.
در هر کشور کمتر توسعه یافتهای که نیروگاه هستهای برای اولین بار وارد میشود، دیدگاههایی مثل برنامه بلندمدت آن کشور، لزوم نیروگاه در دو تا سه دهه آینده آن کشور، کل ساختار اقتصادی، استاندارد توسعه تکنولوژی و علمی آن و موارد دیگر باید مد نظر قرار گیرند. در کنار این موارد، درخواستهای همکاریهای بین المللی بازرسی تاسیسات هستهای به وسیله برخی آژانسهای بینالمللی در صورتی که سوخت آن از خارج تامین شود، ایمنی پرسنل، خطرات بالقوه و امکان انحراف سوخت هستهای از مصارف صلح آمیز آن باید مورد نظر واقع شود. تنها بعد از اهتمام این چنین مطالعاتی است که میتوان برنامه یک نیروگاه هستهای را اجرا کرد.»
مطالعات مذکور در پاکستان انجام گرفت و حتی تمامی منابع انرژی مثل نفت، گاز، آب و ... به دقت مورد بررسی و هزینهها و قیمت هر کیلووات ساعت انرژی بدست آمده از نیروگاههای برق هستهای در مکانهای مختلف پاکستان غربی و شرقی مورد محاسبه قرار گرفتند. نتیجه این بررسیها PAEC را به این نتیجه رهنمون کرد که به برپایی دو نیروگاه هستهای در کراچی (در پاکستان غربی) و در روپار (در پاکستان شرقی - بنگلادش) اقدام کند. برنامهریزی هر دو این نیروگاهها در نیمه اول دهه 60 میلادی انجام گرفت و ساخت آنها در نیمه دوم همان دهه آغاز شد.
1) نیروگاه هستهای کراچی
این نیروگاه که دارای توان تولید Mw13 است در 15 مایلی غرب شهر کراچی احداث شد، عملیات ساخت آن از سال 1966 آغاز شد و در سال 1972 کارکرد تجاری خود را شروع کرد.
2) نیروگاه هستهای روپار
از آنجایی که نیمه غربی پاکستان شرقی (بنگلادش کنونی) فاقد هرگونه منابع انرژی متداوال طبیعی مثل آب، زغال سنگ، نفت و گاز است لذا در اکتبر 1965، شورای انرژی اتمی پاکستان پس از دو سال بررسی گسترده مصمم شد که یک نیروگاه هستهای با ظرفیت 140MW در روپار برپا کند. طبق برنامه این نیروگاه باید در سال 1971 کارکرد تجاری خود را آغاز میکرد اما به دلیل مشکلات مالی خصوصاً جنگ 1971 هند و پاکستان و جدا شدن پاکستان شرقی (بنگلادش) از پاکستان غربی (پاکستان کنونی) تکمیل این نیروگاه را به تاخیر انداخت و هنوز هم کامل نشده است.
آنچه بیان شد خلاصهای از اهم فعالیتهای شورای انرژی اتمی پاکستان (PAEC) در زمینه تامین منابع انسانی، تاسیس مراکز تحقیقاتی و ایجاد نیروگاههای هستهای بود. در طول یک دهه فعالیت (PAEC) یعنی از سال 1956 تا 1965 تمامی برنامههای این کمیسیون با دقت انجام شده و عملاً با پتانسیل خوبی که در نتیجه اجرای این برنامهها ایجاد شده، این کشور توانسته است با اطمینان به پژوهشگران خود، راه خود را در مسیر توسعه تکنولوژی هستهای پیدا کند.
در کنار فعالیتهای فوق الذکر، PAEC اقدام به تاسیس بخشهایی کرد که بتوانند در اجرای هر چه بهتر برنامهریزیها و تامین مواد لازم و موارد مهم دیگر کمک کند. یکی از مهمترین آنها را میتوان بخش مواد رادیو اکتیو دانست. با گسترش و پایهریزی کاربرد انرژی اتمی در پاکستان ضرورت اقدام برای کشف، استخراج و بهرهبرداری از مواد هستهای به ویژه اورانیوم مورد تاکید قرار گرفت لذا بعد از تشکیل شورای انرژی اتمی در سال 1965 کوششهای پراکندهای در جهت کشف ذخایر اورانیوم در پاکستان به عمل آمد اما به نظر میرسد که این فعالیتها تا اوایل دهه 1960دست آورد قابل توجهی نداشتهاند لذا با توجه به اهمیت موضوع، بخش ارتباط نزدیکی با اداره زمین شناسی پاکستان داشت و از همکاری قابل ملاحظه اداره زمین شناسی انگلستان نیز برخوردار بوده است. پس از این چندی یک مدیریت مخصوص تحت عنوان مدیریت مواد هستهای در شهر لاهور که مسئولیت تحقیقات در این زمینه را به عهده داشت تاسیس شد. ادامه دارد...
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
