در بغداد، این شهر جاوید... نشانههای زیادی از جنگ به چشم نمیخورد، ولی آنچه که به چشم میخورد خیلی آشکار و عمیق است و تمام زمینههای زندگی را شامل میشود. جنگ تاثیر خود را بر هر چه که میبینی و میشنوی گذاشته است.
در وحله اول حس میکنی که زندگی در شهر تقریبا عادی است، به ویژه وقتی در شب چراغهای روشن، و شلوغی رفت و آمد مردم را مشاهده میکنی، ولی بزودی متوجه میشوی مردمی که در خیابانهای بغداد رفت و آمد میکنند عراقی نیستند! بله اتباع کشورهای مختلف از عرب و غیر عرب میباشند.
آرامش ظاهری شهر، بحران شدید اقتصادی ناشی از جنگ را در پشت خود دارد.
البته این یک امر طبیعی است که در کشوری از کشورهای جهان سوم که سه سال جنگ منجر به بسته شدن تمام منابع درآمد آن شده چنین وضعی حاکم باشد. تولید نفت عراق که پیش از جنگ به سه و نیم میلیون بشکه در روز میرسید اینک از 650 هزار بشکه در روز تجاوز نمیکند.
فعالیت در تمام کارخانههای جدیدالاحداث، بعلت گسیل دسته جمعی جوانان به جبهههای جنگ، به طور کلی یا جزئی متوقف شده است.
«طارق عزیز» وزیر خارجه عراق اعلام کرده بود مجبور شده است کار بسیاری از طرحهای برنامه عمرانی پنج ساله از جمله مترو که در درجه دوم اهمیت قرار دارد را متوقف سازد ولی ظاهرا بحران از اینها هم گذشته و ادامه کار طرحهای عمرانی درجه اول مهم نیز به حال تعطیل درآمده است زیرا عراق نتوانسته به تعهدات خود در قبال شرکتهای اروپائی و عربی عمل کند. منابع آلمان غربی در بغداد میگویند: عراق از ماه ژانویه تاکنون هیچ پرداختی به شرکتهای آلمانی نکرده است و آخرین بار که این شرکتها از عراق پول دریافت کردهاند ماه سپتامبر سال گذشته بوده، از این رو شرکتهای مذکور ناگزیر شدند کار تکمیل طرحهای خود را متوقف سازند.
شرکت «فلیپ هولزمان» بزرگترین شرکت مقاطعهکاری آلمانی تهدید کرده است چنانچه تا ماه ژوئیه از سوی عراق برنامهای برای پرداخت دیون معوقه خود گذاشته نشود، بکار خود خاتمه خواهد داد.
مدیر اجرائی شرکت «هولزمان» در ماه گذشته اظهار داشت عراق اقساط خود را که بین 13 تا 15 میلیون دلار بالغ میشود هنوز نپرداخته است.
یکی از مسئولان صنایع ساختمانی آلمان غربی گفت: شرکتهای ساختمانی آلمانی در عراق دارای طرحهای ساختمانی به مبلغ 5/1 میلیارد الی 9/1 میلیارد دلار میباشند که طرحهای مذکور هنوز کامل نشده و بعید بنظر میرسد در شرایط حاضر کامل شوند.
مقاطعهکاران فرانسوی نیز با وضع مشابهی روبرو هستند. این مقاطعهکاران اخیرا به دولت فرانسه شکایت کرده و گفتند از بابت دیرکرد پرداخت بدهیهای عراق مبالغ هنگفتی ضرر متوجه آنها شده است.
همچنین گزارش رسیده مقاطعهکاران کویتی که طرحهای مهمی را در عراق بمورد اجرا گذاشتهاند، نتوانستند تمام پول خود را دریافت کنند و این امر حکومت کویت را ناگزیر ساخت تا بقیه طلب آنان را خود پرداخت نماید.
بدهیهای خارجی عراق
منابع آگاه میگویند: میزان بدهی خارجی عراق، غیر از هزینههای نظامی به 16 میلیارد دلار میرسد و جنگ هر ماه بیش از یک میلیارد دلار هزینه روی دست عراق میگذارد.
در بغداد پایتخت عراق کمبود مواد غذائی بوضوح دیده میشود، مثلا «کره» حتی در رستورانها و هتلهای درجه یک پیدا نمیشود.
بعضی گزارشها حاکی است: یک کشتی نیوزیلند حامل کره برای عراق به علت عدم پرداخت بهای محموله آن در خلیج عقبه (اردن) بیش از یک ماه و نیم متوقف شده است.
گرانی را بخوبی میتوان از بالا بودن کرایه تاکسی لمس کرد. چه کرایه تاکسی در داخل بغداد به دو دینار چهار دینار (100 تومان) میرسد.
به ندرت جائی را پیدا میکنی که سیگار تولید داخل را عرضه کند. مثلا در شهر کوفه بیش از 3 مغازه برای فروش سیگار داخلی وجود ندارد.
اجناس لوکس و خارجی خیلی کم در بازار یافت میشود.
در شهرها گداهای سمج و کودکان ژندهپوش به فروش کیسههای نایلونی و واکس زدن کفشها مشغولند، این منظره در شهرهای جنوبی عراق بیشتر به چشم میخورد. هتلها و موسسات دولتی پر از شعارهائی است که مردم را دعوت به صرفهجوئی در نیرو میکنند، صفهای طولانی اتومبیل برای دریافت بنزین جلوی تمام پمپهای بنزین مشاهده میشود.
هنگام گردش در شهر خود را در عراق حس نمیکنی، زیرا اکثریت افرادی که میبینی عراقی نیستند. آنان در درجه اول مصری و یا تایلندی از نژاد زرد یا هندی از قبیله سیکها میباشند.
اگر با اطلاعات فرودگاه تلفنی تماس بگیری یک نفر به زبان عربی با لهجه مصری یا تایلندی پاسخ شما را خواهد داد و چون علت را جویا شوی، میگویند بیشتر جوانان عراق در جبهه جنگ بسر میبرند.
طارق عزیز ادعا کرده بود عده ارتش عراق و نیروهای «مقاومت ملی»، از یک میلیون نفر تجاوز میکند که این کشوری که 13 میلیون نفر جمعیت دارد خیلی زیاد است.
دولت عراق تمام دانشآموزانی که به سن هیجده سالگی میرسند به نوبت به جبههها اعزام میدارد.
یک راننده تاکسی بمن گفت دو فرزندش در جبهه هستند و برادرش را که بازنشسته شده بود به جبهه فرستادند و با اینکه سه بار تاکنون مجروح شده است هنوز در جبهه سر میبرد.
یک عراقی دیگر بمن گفت هشت نفر از افراد یک خانواده همزمان در جبهه حضور دارند.
بعضی از آمارها نشان میدهد که تعداد مصریهای موجود در عراق از دو میلیون نفر تجاوز کرده و تعداد آسیائیها به مرز یک میلیون نفر رسیده است.
یکی دیگر از پدیدههای جنگ که اثرات آن بر ملت عراق سنگینی میکند اقدام دولت به جمعآوری طلاها و جواهرات مردم به عنوان کمک به جبهههای جنگ میباشد.
با وجود اینکه عراق اعلام نموده که هدف از این کار مشارکت معنوی! مردم در جنگ است، ولی این طلاها توانست درآمد خوبی برای کمک به ادامه جنگ در اختیار دولت عراق بگذارد. زیرا عراق تمام ذخایر طلای خود را برای تامین هزینههای جنگی در معرض فروش قرار داده است.
دعوت مردم به کمک، به دیگر کشورهای عربی نیز رسیده است. روزنامههای عراقی در صفحات اول خود نوشتند یک تاجر کویتی 250 هزار دلار برای تامین هزینههای جنگی به عراق کمک نموده است(!)
علیرغم اینکه دولت اعلام نموده که اجباری برای دادن این کمکها وجود ندارد، ولی ظواهر امر خلاف آن را نشان میدهد.
صدام حسین خود به یک حمله تبلیغاتی آشکار از طریق تلویزیون برای تشویق مردم به جمعآوری کمک دست زد و اشخاصی را که مبلغ کمی داده بودند سرزنش نمود.
وسائل ارتباط جمعی عراق شدیدا مردم را به دادن کمک و طلا تشویق مینمایند.
صدام حسین خود با اشخاصی که طلاهای خود را میدهند در کاخ ریاست جمهوری ملاقات میکند.
گزارشها حاکی است که دادن طلا از سوی مردم با اکراه صورت میگیرد. یکی از ساکنان شهر بصره میگفت: عدهای شبانه به خانههای مردم رجوع میکنند و از آنها میخواهند که طلا و جواهرات خود را برای کمک به جبهه در اختیارشان بگذارند.
اقدامات شدید امنیتی
یکی دیگر از پدیدههای جنگ اتخاذ اقدامات شدید امنیتی به ویژه در بغداد است. مثلا اشخاصی که وارد ادارات و موسسات دولتی، هتلها، یا تاترها میشوند، شدیدا بازرسی بدنی میشوند. گاهی این بازرسیها با وسائل الکترونیک صورت میگیرد. راههای منتهی به ادارات و بانک «الرافدین» و خیابانهای اطراف آن بر روی اتومبیلها بسته شده است. در برابر مراکز دولتی عدهای مامور امنیتی و پلیس با زرهپوشها متمرکز شدهاند. در تمام پمپهای بنزین گشتیهای پلیس بطور دائم مستقر شده است و در هر فاصلهای در خیابانهای بغداد یک واحد بازرسی وجود دارد. میگویند اقدامات امنیتی موجود پس از حملاتی که حزب «الدعوه» طرفدار ایران، علیه عراق انجام داد اتخاذ شده است.
در روی بام بعضی از موسسات دولتی توپهای ضد هوائی و سنگرهای سربازان دیده میشود.
از پدیدههای خیلی بارز در بغداد و سایر شهرهای عراق، عکسهای صدام حسین است. این عکسها و تصاویر به شکل مبالغهآمیزی در همه جا، در خیابانها، پارکها، دانشگاهها، مدارس، روی شیشه اتومبیلها و حتی در عتبات مقدسه، نجف، کربلا، کوفه دیده میشود، ولی چیزی که جلب توجه میکند آنکه دیگر کسی از «پیروزی» حرفی بمیان نمیآورد و همه خواهان رسیدن به صلح هستند.
یک زن عراقی در حالی که ضریح امام حسین(ع) را در کربلا چسبیده و به شدت میگریست میگفت: «خدایا آتش این جنگ را که جوانان ما طعمه آن شده خاموش فرما».