اما و اگرهای شورای نظامی مصر

* از مصر اخبار هیجان انگیزی می رسد. از همان ابتدا معلوم بود که چون ساختار کل جامعه آن کشور با ارتش و نظامیان در هم آمیخته است، اخراج موفقیت آمیز حسنی مبارک از قدرت تنها گام اول تغییراتی است که انقلابیون مصر خواستار اجرای آن در تقلای دشوار خود هستند. حالا این سئوال مطرح است که این توده های سازمان نیافته متعدد آیا می توانند اقداماتشان را طوری با هم هماهنگ کنند، و اراده شان را طوری یکدست و قوی نگاه دارند که همچنان به پیش بروند و اطمینان حاصل کنند که تغییراتی که چند ماه قبل در خواست کردند هنوز انجام می شود. دیدن اخباری که از مصر می رسد جالب است و اینکه آدم ببیند که این تحولات به کدام سمت و سو می رود.
به نظر می رسد تا حدودی حسنی مبارک و خانواده اش را مسئول جرایم حکومت وی در مصر قرار داده اند. هر چند یکی دو دادگاه نمایشی در آن کشور برگزار شده که در آنها ماموران پلیسی که قبل از سرنگونی مبارک به تظاهر کنندگان حمله کردند محاکمه شده اند. اما به نظرم از همه جالب تر ماهیت سیاست خارجی مصر است و نحوه برخورد حکومت جدید این کشور با مسائل فلسطین است. روابط تازه آنها با ایران هم از موضوعات جالب سیاست خارجی جدید مصر است. می دانید؟ امیدوار بودم که شما نه تنها در راستای این مسائل نکاتی به ما و شنوندگانمان بیاموزید بلکه خواهش دارم توضیح بدهید که نماد غلبه اراده مردم مصر بر اراده ژنرالهای ارتش آن کشور چیست که تا امروز جامعه مصر را اداره کرده اند؟
** بله. قطعا همین طور است. اخراج مبارک از قدرت فقط گام اول یک فرایند بسیار بسیار طولانی و بسیار بسیار دشوار و پر از موانع برای انتقال به دموکراسی است. چون مبارک از قدرت اخراج نشد، بلکه اختیارات خود را به یک شورای نظامی در مصر منتقل کرد که بر اساسی موقت اداره امور آن کشور را در دست گرفته. می گویند دوره ای موقت یعنی تا انتخابات بعدی ریاست جمهوری و پارلمانی در مصر. این انتخابات هم قرار است که ظرف یک سال آینده برگزار گردد. نمی دانم که شما و شنوندگان تان اطلاع دارید یا نه که یکی دو روز قبل (روز سی ام ماه مه) مردم مصر دوباره در میدان التحریر قاهره جمع شدند و درخواستهای خود را تکرار کردند. این تجمع هم انقلاب دوم نام گرفته است.
دلمشغولی مردم مصر در حال حاضر دو چیز است. اول خلاء امنیتی. که نتیجه غیرقابل اجتناب کنار رفتن دستگاه پلیس از صحنه است. یعنی بعد از آنکه ارتش کنترل مصر را در دست گرفت. نکته دیگر که مردم مصر خواهان آن هستند، پاسخگو قرار گرفتن مسئولان است. مردم مصر احساس نمی کنند که برای تعقیب دانه درشتهای رژیم قبلی این کشور کار کافی صورت گرفته باشد. در روزها و هفته های اخیر احکامی علیه برخی پرسنل دون پایه دستگاه امنیتی مصر صادر شده که به شدت در باره اش هم تبلیغ شده اما مردم این کشور می دانند که مقامات رده بالای این دستگاه هنوز تحت پیگرد قرار نگرفته اند.
* من از جامعه مصر اطلاع چندانی ندارم. بفرمایید که اکنون چه نوع اختیارات محلی در شهرهای مصر وجود دارد. اصولا مردم مصر اکنون چه فشارهایی را تحمیل می کنند که ممکن است آن را به سوی مقامات اصلی حکومت این کشور سوق بدهند؟
** تحت حکومت مبارک حکومت مصر یک حکومت دیکتاتوری پلیسی با نمادهای دموکراتیک دروغین بود. می دانید که منظورم چیست. مثل احزاب اپوزیسیون دروغین که در پارلمان هم نماینده داشتند که یعنی در واقع پارلمان تحت سلطه حزب مبارک بود. اما حالا در آن کشور یک نوع حکومت انتقالی وجود دارده که اداره اش در دست 18 نفر است که این شورای نظامی را تشکیل داده اند. عملا می توان گفت که اکنون حکومت مصر دموکراتیک تر از زمان مبارک نیست. چون هنوز حالت فوق العاده برقرار است. مقررات منع آمد و شد بر قرار است.
یکی دیگر از ناراحتی های مردم که در تظاهرات مذکور هم به آن اشاره شد این است که هنوز در این کشور دادگاه های نظامی اجرا می شود. در مصر هنوز غیرنظامیان را در دادگاههای نظامی محاکمه می کنند و این همچنین یکی از بزرگترین شکایاتی بود که در دوران تصدی مبارک مخالفان وی داشتند. هنوز هم مخالفان را بخصوص تظاهر کنندگان را در مصر در دادگاههای نظامی محاکمه می کنند.
* بله یکی از نتایج انقلاب مصر انحلال نیروی انتظامی بوده و همین باعث نبود امنیت شده. احتمال می دهید که این وضعیت تا کی ادامه یابد؟
** سرویس امنیتی دولتی مصر که تحت امر وزارت کشور است عامل اصلی نقض حقوق بشر و این گونه اعمال است. عوامل این سازمان همان کسانی هستند که در جریان قیام 18 روزه مردم مصر به تظاهر کنندگان حمله می کردند. این دستگاه حدود یک ماه قبل توسط دادگاه عالی مصر رسما منحل شد. آنها گفتند که از شرفرد اصلی و افسرانی که در نقض حقوق بشر و جاسوسی از شهروندان نقش مستقیم داشتند خلاص شده اند و از آن زمان قول داده اند که جایش را یک نیروی امنیت ملی خواهد گرفت. که البته تغییری سطحی است. می گویند در هفته ها و ماههای آینده این سازمان امنیتی جدید را تشکیل خواهند داد اما مردم مصر بسیار به این مسئله بدبین هستند و بیم آن دارند که در واقع این دستگاه امنیتی جدید همان دستگاه قدیمی با پوششی جدید باشد.
* پس هنوز در شهرهای مصر دستگاه شهرداری ای که برای خودش نیروی انتظامی و کلانتری داشته باشد وجود ندارد؟
** پارلمان مصر شوراهای شهر در شهرهای مصر را ابقا کرد ولی من نمی دانم که تعداد این شوراها چند تا است اما تعدادشان در سراسر مصر بسیار زیاد است. این شورا ها در سطوح شهری بسیار هم فعال هستند. یکی از خواسته های مردم مصر هم این است که این شوراها کاملا ملغی شود. چرا که این شورا ها همچنان مامن همان حزب ناسیسونالیست ملی حاکم است.
* بهتر است اکنون موضوع بحث را به سیاست خارجی تغییر بدهیم و ببینیم که در این عرصه در مصر چه تغییراتی صورت گرفته است؟
** من هم داشتم به همین موضوع فکر می کردم. قسمت خوب داستان این است که قرار است تغییرات اساسی در سیاست خارجی مصر صورت گیرد هر چند که هنوز هم این امر چندان هم عملی نشده. مثلا در مورد غزه دیدیم که موضع مصر تغییر کرد. طی یکی دو ماهه اخیر سیاست مصر در قبال غزه به شدت تغییر کرد. می بینیم که وزیر خارجه ای که بلافاصله بعد از برکناری حسنی مبارک روی کار آمد، حتی قبل از آنکه به این سمت برگزیده شود در جمع خبرنگاران اعلام کرد که سیاست مصر مبنی بر همراهی با سیاست محاصره غزه باید تغییر کند. و دیدیم که بعد از انتصاب وی به این سمت آن سیاست تغییر کرد. و گذرگاه رفح بازگشایی شد.
* منظور از این بازگشایی آیا بازگشایی کامل است یا بازگشایی محدود؟
** بله مصری ها در خصوص بازگشایی این گذرگاه بسیار تبلیغات کردند ولی اکنون باید صبر کرد و دید که این بازگشایی چگونه و در چه حد خواهد بود. چون تا این لحظه که من دارم با شما صحبت می کنم تعدادی از فلسطینیانی که نیاز به خدمات بهداشتی و درمانی داشتند و همچنین دانشجویان فلسطینی که می خواستند برای ادامه تحصیل به دانشگاه بروند، توانستند از غزه خارج شوند اما هنوز مواد و کالاهای مورد نیاز مردم آن منطقه به صورت انبوه از رفح برایشان وارد نشده است. یعنی این نطقه مرزی هنوز در حد یک نقطه مرزی بین المللی به فعالیت نیفتاده است.
* شورای نظامیان مصر حتما عکس العمل اسراییلی ها نسبت به بازگشایی گذرگاه رفح را هم مد نظر قرار داده اند. اینکه اسراییل آنها را به خاطر این کار مورد حمله قرار خواهد داد.
** یکی از موضوعاتی که هنوز معلوم نیست این است که مقاصد این شورای نظامی واقعا چیست. ماهیت خود همین شورای نظامی حاکم بر مصر هنوز مشخص نیست. واقعا کسی نمی داند که این افراد واقعا چه کسانی هستند. مردم عادی مصر اصلا نمی دانند که چه کسانی شورای نظامی را تشکیل داده اند. میان ارتشهای مصر و آمریکا هم که روابط بسیار نزدیک و گسترده ای وجود دارد. آمریکا هر ساله مقادیر زیادی پول و تجهیزات به ارتش مصر می دهد. همچنین موارد بسیاری از آموزشها و تعلیمات نظامی است که ارتش آمریکا برای ارتش مصر فراهم می کند. این روابط دهها سال سابقه دارد.
پس اینکه شورای نظامی مصر می خواهد تا چه حد سیاستهایی را در پیش بگیرد که با سیاستهای دلخواه اسراییل و آمریکا مغایرت داشته باشد، باید بگویم که من نمی دانم. من نمی دانم که چطور خواهد شد. این بازگشایی گذرگاه رفح هم می تواند یک مانور تبلیغاتی برای مصارف داخلی باشد. که بخواهند با این کار عامه مردم را خوشنود ساخته و از فشارها بکاهند. بازگشایی رفح یکی از خواسته های مخالفان حکومت مبارک در مصر بوده اما اینکه حالا این گذرگاه کاملا باز شود یا نه هنوز معلوم نیست چون شورای حاکم بر مصر نمی خواهد مورد این اتهام قرار بگیرد که به تسلیح گروه حماس کمک کرده اند.
* یادتان می آید دفعه قبل مصری ها به اشتباه به جای جنبش فتح، جنبش حماس را مسلح کردند؟ مصری ها داشتند به اجرای برنامه سازمان سیا کمک می کردند تا نتایج انتخابات تحمیلی آمریکا و اسراییل به مردم فلسطین در سال 2006 تغییر کند، اما در اثر یک اشتباه اسلحه و تدارکاتی که باید به دست فتح می رسید به جنبش حماس رسید.
** بله این موضوع را به یاد دارم.
* نقش مصر در آشتی حماس و فتح چه بود؟
** مصر هنوز هم خودش را یک رهبر منطقه ای می داند. از آنجا که غزه در آستانه مصر قرار دارد خود را ملزم دید بین این دو جنبش صلح برقرار کند. اما مشکل اینجا بود که در زمان مبارک، چون او از حامیان سیاستهای صهیونیستها و تابع اوامر آمریکا بود، مصر به شدت از جنبش فتح جانبداری می کرد، چرا که فتح خودش واسطه سیاسی آمریکا است. این گروه از آمریکا مقدار زیادی پول و پشتیبانی دریافت کرده است. این مذاکرات آشتی سالها تحت نظارت سازمان اطلاعات مصر ادامه داشت. آنها راجع به نظامی اسیر اسراییلی راجع به تبادل اسرا و مسائل مختلف دیگر صحبت کردند.
اما اینکه مصر ناظر این مذاکرات بود یعنی اصلا قرار بوده که مذاکرات آشتی میان این دو گروه به شکست بینجامد چون حکام این کشور به شدت از فتح جانبداری می کردند. مصری ها به فتح خط می دادند که در مذاکرات مسائلی را مطرح کند که می دانستند حماس نخواهد پذیرفت و به همین خاطر آن مذاکرات راه به جایی نمی برد. اما می بینیم که به محض رفتن مبارک نمایندگان حماس به قاهره می روند و تقریبا بلافاصله مذاکرات آشتی شان با حماس نتیجه می دهد. که مورد علاقه آمریکا و اسراییل نیست.
* با تمام این اوصاف آیا شما به آینده گذرگاه رفح خوشبین هستید؟ یعنی آیا مصر حاضر خواهد بود طبق قرارهایی که با دولت حماس می گذارد در خصوص رفح رفتار کند یا در راستای توافقاتی که قاهره با تل آویو داشته؟
** من به آینده این باز گشایی گذرگاه رفح بسیار خوشبین و امیدوار هستم. چون این موضوع در قلب جنبش انقلابی مردم مصر قرار دارد. لازم به ذکر است که تا کنون سخن زیادی در خصوص تغییر در سیاست خارجی مصر در میان نبوده است. در حال حاضر عمده مباحثات در مصر به مسائل امنیتی داخلی معطوف بوده است. که قابل درک هم هست چون این کشور در چنین وضعیت دارای عدم قطعیت به سر می برد. در همین تازگی ها بود که توجه عمومی قدری به مسائل سیاست خارجی هم معطوف گردید. که قطعا موضوع غزه موضوع درجه یک در این میان بود.
* با تشکر از وقتی که در اختیار ما گذاشتید، حیف که در این مصاحبه وقت نشد در خصوص تغییر در روابط میان مصر و ایران صحبت کنیم. امیدوارم در مصاحبه بعدی بتوانیم راجع به این موضوع صحبت کنیم.
** من هم امیدوارم بتوانیم راجع به این موضوع صحبت کنیم.