دعوت به مذاکره جدی باشد، می‌پذیریم

مجتبی فتحی
شرق، وزیر امورخارجه عربستان سعودی ضمن اعلام دعوت از همتای ایرانی‌اش به منظور سفر به ریاض، از پیشنهاد علی‌اکبر صالحی، وزیر امور خارجه ایران برای برگزاری نشست سه‌جانبه در کویت خبر داد و تاکید کرد: کشورش برای گفت‌وگو با جمهوری اسلامی ایران در صورت جدیت تهران به منظور رفع سوءتفاهمات آماده است.
رابطه ایران و عربستان، دو کشور مهم و صاحب نفوذ منطقه خاورمیانه در طول سال‌های گذشته مثل «نه تاب دوری هم را دارند نه تحمل دیدار» را می‌ماند، چراکه دو کشور به همان نسبت که از نفوذ یکدیگر در منطقه خاورمیانه نگرانند و طرف مقابل را به دخالت در امور سایر کشورهای منطقه متهم می‌کنند، تنش طولانی‌مدت در روابط خود را به صلاح نمی‌دانند. بر همین اساس دو کشور هر از گاهی گام‌هایی را به سوی یکدیگر برمی‌دارند اما هر بار برخی موانع و همچنین بی‌اعتمادی ناشی از سال‌ها عدم ثبات در روابط، این تلاش‌ها را بی‌سرانجام می‌گذارد.
سوءتفاهمات تهران و ریاض اگرچه ریشه‌دار و قدیمی است، اما همزمان با «بهارعربی» اوج و شدت دوباره گرفت. آغاز موج اعتراضات آزادی‌خواهانه مردم کشورهای شمال آفریقا و خاورمیانه که یکی پس از دیگری این کشورها را درنوردید بر روابط ایران و عربستان تاثیر‌گذار شد. بر همین اساس از یک سو نقش عربستان در سرکوب اعتراضات مردمی به منظور حفظ وضع موجود در منطقه محکوم شد و از سوی دیگر ریاض، ایران را به دخالت در امور داخلی کشورها و تشدید اعتراضات مردمی به منظور تغییر در معادلات قدرت خاورمیانه متهم کرد.
ادعای عربستان که نشات‌گرفته از توهم تلاش تهران برای گسترش هلال شیعی در خاورمیانه بود با همراه شدن برخی کشورها، به ایجاد جبهه تازه ضد ایرانی به سرکردگی ریاض منجر شد. با این حال این جبهه با سفر دوره‌ای علی‌اکبر صالحی، وزیر امور خارجه ایران به چند کشور عرب حاشیه خلیج‌فارس با هدف تنش‌زدایی و ایجاد مانعی در برابر صف‌بندی‌ها علیه ایران، شکنندگی خود را نمایان کرد. گو اینکه در این میان علی‌اکبر صالحی، وزیر امورخارجه ایران که بهبود روابط با کشورهای منطقه و در راس آن عربستان را جزو برنامه‌های اصولی خود در دستگاه سیاست خارجی ایران معرفی کرده بود در دو نوبت عزم سفر به عربستان را کرد که از این تصمیم منصرف شد. به گفته نمایندگان مجلس شورای اسلامی، تحولات کنونی منطقه و سرکوب مردم بحرین توسط نظامیان آل‌سعود از جمله دلایلی بود که سفر وزیر امور خارجه ایران به عربستان را توجیه‌ناپذیر کرد. با این حال در هر دو بار از سوی وزارت امور خارجه برنامه سفر صالحی به عربستان تکذیب شد.
این در حالی است که سعود الفیصل، وزیر امور خارجه عربستان با رد موضع‌گیری وزارت امور خارجه، پیش‌بینی نمایندگان مجلس در مورد سفر صالحی به عربستان را تایید کرد و گفت: اخیرا علی‌اکبر صالحی، وزیر امور خارجه فعلی ایران با من تماس گرفت و تقاضای نشستی را مشروط بر برگزاری آن در کویت کرد. از او پرسیدم چرا کویت را در بافت یک گفت‌وگوی دو جانبه انتخاب می‌کند در حالی‌که قرار بر این بود ما در عربستان سعودی ملاقات کنیم. فیصل، با تاکید بر ادامه مذاکره با ایران گفت: من در تهران با منوچهر متکی، وزیر امور خارجه‌ پیشین ایران دیدار کردم و قرار بود نشست‌های بعدی در ریاض انجام شود. در هر حال آنها برخی شروطی را گذاشتند که ما با آن موافقت نکردیم. با وجود انتقاد مجلس علیه وزارت خارجه برای تلاش‌ها به منظور بهبود روابط با ریاض سبب نشد که صالحی از برنامه اصولی خود دست بکشد و از این رو اوایل تیرماه سال‌جاری بود که او در حاشیه کنفرانس بین‌المللی مبارزه جهانی علیه تروریسم در پاسخ به پرسش خبرنگار وال‌استریت ژورنال درباره روابط ایران و عربستان تاکید کرد: «ایران و عربستان به صورت دوجانبه هیچ‌گونه مشکل و مساله‌ای با هم ندارند. من به مقامات عربستان سعودی اعلام کرده‌ام با مقامات ایرانی بر سر یک میز بنشینند و تلاش کنند تا سوء‌تفاهم‌ها را برطرف کنند.»
وزیر امور خارجه اعلام کرد: «فکر می‌کنم تفاوت دیدگاه‌های ما در مورد مسایل به روابط دوجانبه‌مان هیچ ارتباطی ندارد؛ بنابراین مسایل منطقه و مشکلات به تحولات منطقه‌ای مربوط می‌شود و اینکه ما دیدگاه‌های متفاوتی در رابطه با آنها داریم. معتقدیم موقعیتی برای مقامات دو کشور به وجود خواهد آمد تا در کنار یکدیگر بنشینند و فکر می‌کنیم، می‌توانند این سوءتفاهم‌ها را حل کنند.» در کمتر از دو هفته پس از اظهارنظر وزیر امور خارجه ایران، همتای عربستانی‌اش از آمادگی کشورش برای گفت‌وگو با جمهوری اسلامی ایران در صورتی که چنین قصدی داشته باشد، خبر داد. به گزارش مهر به نقل از شبکه العربیه، سعودالفیصل در کنفرانس خبری مشترک با ویلیام هیگ، وزیر امور خارجه انگلیس که به عربستان سفر کرده است، درباره رابطه با جمهوری اسلامی ایران گفت: ایران همسایه ما و کشور بزرگی در منطقه است. وی در عین حال مدعی شد: نقش ایران در منطقه باید چارچوب داشته باشد و این چارچوب باید منافع کشورهای همسایه را در نظر بگیرد. اگر ایران می‌خواهد نقش پیشگامانه داشته باشد، باید منافع کشورهای منطقه را در نظر بگیرد. سعودالفیصل افزود: در صورتی که ایرانی‌ها تصمیمی برای گفت‌وگو داشته باشند، عربستان از آن استقبال می‌کند. وزیر امور خارجه عربستان سعودی همچنین در گفت‌وگو با روزنامه عکاظ گفت: ما از وزیر امور خارجه ایران برای سفر به عربستان دعوت کردیم. وی افزود: اگر ایران تمایل به انجام مذاکرات ثمربخش و مفید دارد، ما از آن استقبال می‌کنیم و اگر ایران بپذیرد، مذاکرات آغاز خواهد شد.
وی ارایه هر گونه ابتکاری در این خصوص از سوی عربستان به ایران را تکذیب کرد و در عین حال مدعی شد: اظهارات متناقضی از سوی طرف ایرانی در این زمینه مطرح شده است. وی درباره پیشنهاد ایران برای برگزاری نشست سه‌جانبه در کویت گفت: عربستان خواستار برگزاری این نشست در عربستان شد نه در کویت. چرا کویت را وارد این مساله کنیم، ما از گفت‌وگو با تهران درصورت که قصدی برای این کار داشته باشد، استقبال می‌کنیم.