دولت «حذف 4 صفر از پول ملی» را تصویب کرد

حسام مهدوی - محمدحسین مهرزاد
چندماهی هست که زمزمه حذف چند صفر از پول ملی در کلام مدیران و نخبگان اقتصادی شنیده می‌شود. نیمه‌های سال 84 بود که مدیران عامل بانک‌ها این چراغ را روشن کردند و یکیشان از حذف یک صفر و دیگری از ضرورت حذف دوصفر گفت.
در تمام این مدت اما هر از چندگاهی به تناوب سخنی با این مضمون به میان می‌آمد تا آنکه وزارت اقتصاد و بانک مرکزی، پا را فراتر از این مرزها گذاردند و حرف‌هایی از لزوم حذف 3 یا 4 صفر پیش کشیدند. روز یکشنبه اما این گمانه‌ها و شایعه‌ها تمام شد و سرانجام و بعد از مدت‌ها کش وقوس هیات دولت تصویب کرد که 4 صفر از واحد پول ملی حذف شود: «طرح پیشنهادی بانک مرکزی را برای حذف 4 صفر از پول ملی در هیات دولت مطرح کردیم که اعضای هیات دولت با کلیات آن موافقت کردند»؛ این را محمود بهمنی، رییس کل بانک مرکزی گفت و تاکید کرد که «براین اساس قرار شد آن بخش از جزییات طرح که شامل نام واحد پول ملی جدید و جزو اعشار آن است بزودی از طریق سایت بانک مرکزی به نظرخواهی عمومی گذاشته شود».
به گفته وی، بنابر پیش‌بینی‌های ما حداقل سه سال لازم است تا تمهیدات لازم برای جایگزینی پول ملی جدید تکمیل و به انجام برسد. اینکه دولت در انجام این طرح تا چه اندازه کار کارشناسی انجام داده و از نظرات کارشناسان استفاده کرده موضوعی قابل بحث است چرا که اکثر کارشناسان و صاحب نظران بر این اعتقاد هستند که ضرر‌های این طرح بیشتر از مزایای آن است اجرای شتابزده یک طرح و بدون بررسی‌های کارشناسی امری است که در نهایت به شکست منتهی می‌شود.
بانکداری الکترونیک موثرتر است
در میان گذاردن خبر این مصوبه دولت با اقتصاددانی که از رییس دولت حکم گرفته است، کافی بود تا مشخص شود که این طرح مورد اجماع همه دولتی‌ها نیست: «نه تنها تورم را کم نمی‌کند، مشکلات را هم بیشتر می‌کند». جمشید پژویان، رییس شورای رقابت در گفت‌وگو با « ملت ما »می‌گوید: این طرح باعث سر در گمی مردم می‌شود و بروز مشکلات را در پی خواهد داشت و هیچ تاثیری بر متغیر‌های واقعی اقتصادی نخواهد داشت. وی در ادامه می‌گوید اگر کسی ادعا می‌کند با انجام این طرح تورم کاهش می‌یابد ادعای بزرگی کرده که مبنای علمی ندارد.
پژویان با اشاره به هزینه بالای حذف 4 صفرازپول ملی معتقد است اجرای این طرح زمان بر است و در مناطق دور افتاده مشکلات بیشتری را ایجاد می‌کند چرا که جا افتادن این موضوع در مناطق مختلف و بعضا دور افتاده کار مشکلی است که مسلما علاوه بر صرف زمان زیاد هزینه بالایی نیز می‌طلبد. وی همچنان می‌گوید: اگر این طرح 50 سال پیش اجرا می‌شد، حصول به موفقیت بیشتری داشت چرا که در آن زمان مبادلات بیشتر در قالب مسکوکات انجام می‌شد و اجرای این طرح شرایط بهتری داشت. این اقتصاد دان بر این باور است که اگر به سمت اجرای بهتر بانکداری الکترونیک پیش برویم درصد عظیمی از این مشکلات حل خواهد شد و نیازی به حذف صفر از پول ملی نخواهیم داشت.
زمان اجرای نامناسب
شرایط نامناسب زمانی اجرای این طرح یکی دیگر از موارد مورد بحث در این طرح است محمد ستاری فر رییس اسبق سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی در گفت‌وگو با ملت ما ضمن اشاره به این موضوع خاطرنشان می‌کند: تقدم و تاخر اصلاحات اقتصلادی موضوع مهمی است که در اکثرا در تصویب و اجرای طرح‌های اقتصادی نادیده گرفته می‌شود وقتی تمام بازارها اعم از کالا‌ها خدمات و مشکلات مربوط به اشتغال و... رفع شد می‌توان نسبت به اجرای طرح‌های بزرگ‌تر اقدام کرد اما در شرایط حاضر که اوضاع اقتصادی ملتهب است و قیمت‌ها از تعادل و آرامس نسبی بر خوردارنیستند و علاوه بر آن اجرای طرح هدفمندی یارانه‌ها نیز توان و انرژی زیادی از دولت صرف می‌کند حذف 4 صفر از پول ملی چندان به صلاح نیست. این اقتصاد دان و استاد دانشگاه معتقد است: اگر اجرای این طرح در حال حاضر انجام شود ممکن است در آینده شاهد تورم بیشتری باشیم که منجر به بازگشت صفر‌های حذف شده به پول ملی خواهد شد.
کاهش ارزش پول ملی
در حال حاضر ارزش واحد پول ملی ایران در رده‌های آخرین جدول ارزهای جهانی است به گونه‌یی که یک واحد از پول ملی ایران (ریال)، تقریباً یک یازده هزارم دلار (که مبنای عرفی مقایسه ارزهاست) ارزش دارد. به عبارت دیگر، یک واحد دلار با 11 هزار واحد ریال برابر است که از نظر حیثیتی در جهان، به هیچ روی زیبنده ایران نیست. با حذف صفرها، یک ریال، ارزشی برابر یک دلار خواهد داشت که دستکم از نظر شکلی و ظاهری، آبروی پول ملی حفظ می‌شود. البته باید تاکید کرد که بالا بردن ارزش واقعی پول ملی، با حذف صفرها محقق نمی‌شود و آنچه در این مقال می‌گنجد صرفاً ناظر به مسائل شکلی ماجراست و گرنه افزایش ذاتی و حقیقی ارزش پول ملی، صرفاً با تقویت اقتصاد ملی و ارتقای جایگاه جهانی آن امکان پذیر است. پول ملی ایران «ریال» است اما در همین ایران خودمان، با یک ریال، هیچ چیز نمی‌توان خرید. یعنی پول پایه ایران که همان «یک ریال» باشد، در بازار هیچ گونه ارزش و ما به ازای خارجی ندارد.
این در حالی است که در سایر اقتصادها، یک واحد پول ملی، آنقدر ارزش دارد که بتوان با آن چیزی خرید، مانند دلار و درهم و یورو و پوند و لیر و... اما کاهش ارزش ذاتی ریال باعث شده که اکثر ما، سالیان درازی است که حتی سکه یک ریالی هم ندیده‌ایم و اگر یک فرد خارجی از ما بخواهد کوچک‌ترین پول ملی مان - یک ریال - را به او نشان دهیم، عاجز خواهیم ماند!
سکه‌های یک ریالی، هر چند از نظر قانونی هنوز اعتبار دارند و پول ملی‌اند، اما اینک به جای آنکه در معاملات روزمره استفاده شوند، خود به عنوان یک کالای عتیقه و یادگاری، مورد خرید و فروش قرار می‌گیرند که در دنیا بی‌نظیر است!
تغییر واحد پول ملی
طبق اعلام رییس کل بانک مرکزی، واحد پول ملی ایران، ریال باقی می‌ماند و پول خردمان نیز دینار خواهد بود در حال حاضر، هر چند واحد پول ملی مان ریال است ولی آنچه در عرف جا افتاده و عملاً مورد استفاده قرار می‌گیرد، «تومان» است. به عنوان مثال هیچ فروشنده‌یی نمی‌گوید یک بطری شیر هشت هزار و پانصد ریال، بلکه به ذکر 850 بسنده می‌کند و مخاطب نیز می‌فهمد که منظورش تومان بوده است. به نظر می‌رسد اگر قرار است تغییراتی در این باره شکل گیرد، بهتر است همراستا با مردم و عرف عمومی، واحد پول ایران تومان باشد و ریال، جزء تشکیل‌دهنده آن، کما اینکه به عنوان مثال، دلار واحد پول و سنت جزء تشکیل‌دهنده آن در برخی کشورهاست. با این تدبیر، دو گانگی فعلی از بین می‌رود و بسیاری از مشکلات - که گاه ابعاد حقوقی و مالی بزرگی به خود می‌گیرند، مانند اشتباه در ریال و تومان در اسناد رسمی و بانکی - خود به خود حل می‌شود.
حذف 4 صفر تاثیری بر کاهش تورم ندارد
درباره آثار تورمی حذف صفرها و اینکه آیا اساساً در این باره موثر است (کاهنده یا افزاینده) یا تاثیری ندارد، سخن فراوان است اما بسیاری از کارشناسان معتقدند اجرای این طرح تاثیری بر کاهش تورم ندارد. محمد جهرمی مدیرعامل بانک صادرات چندی پیش در این خصوص گفته بود اجرای این طرح هیچ تاثیری بر کاهش تورم ندارد و حذف صفر از پول ملی فقط نیاز کشور به پول درشت را از بین می‌برد و تاثیری روی تورم ندارد. محمود بهمنی رییس کل بانک مرکزی نیز حدود 2 ماه قبل ضمن اشاره به همین موضوع تاثیر اجرای این طرح بر کاهش تورم را رد کرده و آن را غیر ممکن خوانده بود
بررسی‌های دقیق‌تر لازم است
غلامرضا مصباحی‌مقدم نماینده مردم تهران و رییس کمیسیون ویژه بررسی طرح تحول اقتصادی دولت در مجلس چندی پیش دراین خصوص اینچنین می‌گوید: باید مطالعه دقیق‌تری در رابطه با حذف چند صفر از واحد پولی کشور انجام شود و اگر مقصود عنوان واحد پولی باشد، معتقدم که این امر باید با حذف 4 صفر از واحد پولی صورت گیرد؛ یعنی «ریال » را به «تومان» تبدیل کنیم یا چیز دیگری، چرا که در زبان کشور ما نیز «ریال» خیلی کاربردی ندارد و مردم در محاوراتشان از تومان استفاده می‌کنند. وی همچنین معتقد است: اما باید گفت که حذف چند صفر از واحد پول ملی، نه راهکاری برای مبارزه با تورم است نه این کار موجب ایجاد یا افزایش تورم می‌شود.
این نماینده مجلس با بیان اینکه مبارزه با تورم راهکارهای دیگری دارد، متذکر شد: بنده پیشنهاد دادم ابتدا صفرهای اضافی را کم‌رنگ‌تر از سمت راست در اسکناس‌های کشور بزنیم و یک ممیز قرار دهیم و صفرهایی را که می‌خواهیم نگه داریم، درشت‌تر در اسکناس‌ها منظور کنیم و اگر ظرف یکی دو سال این پول جریان یابد، مردم خودشان متوجه می‌شوند که این صفرها اضافی است و باید حذف شود و هیچ اثر روانی ‌منفی هم روی رفتار آنها نخواهد داشت.