بزرگان نظام در کمیسیون ملی انتخابات

‌ عباس پازوکی

abaspazooki@yahoo.com

در کشور ما بازنشستگی سیاستمداران به دلیل ساختار پیچیده سیاسی چندان ممکن نیست. چرا که بازنشسته شدن سیاستمداران با تجربه برابر است با حاکم شدن رویه آزمون و خطا در اداره کشور. از این رو همواره کسانی که ریاست دولتها و مجالس پس از انقلاب را برعهده داشته‌اند به دلیل نگرانی از آینده کشور و حقوق مردم نتوانسته‌اند، ایام پس از ریاست را به استراحت و حاشیه‌نشینی بپردازند.

حتی در بسیاری از موارد پس از چند سال کناره‌گیری آنان از قدرت به دلیل احتیاج مبرم جامعه به تجربیات آنان، مجدداً دعوت شده‌اند تا به پست گذشته خود بازگردند. دعوت از سیدمحمد خاتمی برای نامزدی در دوره آتی ریاست جمهوری و دعوت از هاشمی رفسنجانی برای دوره پیشین ریاست جمهوری در همین راستا قابل ارزیابی است. در همین زمینه باید توجه داشت که اصرار گروه‌های سیاسی برای بازگشت بزرگان چند دلیل عمده دارد که عبارتند از:

1ـ کشور ما فاقد احزاب قوی، منسجم و با برنامه است. لذا به جای اینکه مردم به برنامه‌ها رأی دهند به افراد رأی می‌دهند. لذا دعوت از چهره‌های محبوب هر جناح امری طبیعی تلقی می‌شود.

2ـ این طبیعی است که جناح‌های سیاسی برای کسب آرای مردم نیازمند نامزدی چهره‌هایی باشند که مشهور و محبوب باشند. اما ساختار سیاسی ایران به گونه‌ای است که تریبون‌های رسمی و فراگیر به ویژه صدا و سیما بیشتر در اختیار کسانی قرار دارد که سمت مهمی دارند. لذا امکان چهره شدن افراد جدید بسیار اندک است. اهمیت دادن صدا و سیما به سمت افراد تا حدی است که دیدگاه، شخصیت و تفکر آنان نادیده گرفته می‌شود. مثلاً خاتمی تا وقتی رئیس‌جمهور بود، هر از گاهی سخنرانی‌های او و دیدارهای خارجی‌اش از این رسانه پخش می‌شد.

اما به محض این که از ریاست جمهوری کنار رفت و هیچ سمت حکومتی را قبول نکرد، هیچ‌گاه به سخنرانی‌ها و دیدارهای او پوشش مناسبی داده نشد. حتی سفرهای خارجی وی که بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های جهان داشت در صدا و سیمای جمهوری اسلامی به اندازه چند دقیقه هم بازتاب نداشت.

3ـ ساختار انتخابات در ایران به گونه‌ای است که تأیید صلاحیت افراد با عنایت به دیدگاه‌های سیاسی دفاتر نظارتی بر مبنای سلیقه افراد صورت می‌گیرد و هر بار ملاکی بر ملاک‌های نهادهای نظارتی برای تأیید صلاحیت‌ها ایجاد می‌شود. لذا گاهی گروه‌های سیاسی برغم اینکه چهره‌های مشهور و محبوب هم دارند نمی‌توانند نامزد خود را از فیلتر شورای نگهبان عبور دهند و در نتیجه چاره‌ای جز بازگشت به همان چهره‌های سابق که یقیناً تأیید صلاحیت می‌شوند ندارند.

4ـ مشکل دیگر این است که در نظام ما جایگاهی مشخص و قابل اعتناء برای استفاده از تجربیات ارزشمند روسای قوا و چهره‌های با سابقه وجود ندارد. لذا می‌بینیم که گاهی یک فرد پس از 16 سال وزارت و یا هشت سال ریاست جمهوری یا چهار سال ریاست مجلس، خانه‌نشین می‌شود و هیچگاه از تجربیات این افراد استفاده نمی‌شود.

با توجه به مجموعه شرایط فوق به نظر می‌رسد که تنها راه تحول در این زمینه، تحول در نگاه‌ها و تغییر رفتار با بزرگان است. اساساً نه شرایط کشور ما ایجاب می‌کند که بزرگان نظام پس از سالها مدیریت در حوزه‌های اجرایی، قضایی و تقنینی حاشیه‌نشین شوند و نه صحیح است. حتی به نظر می‌رسد باید از تجربیات گرانبهایی که حاصل سالها مدیریت کلان کشور است در جهت تأمین منافع مردم و نظام به بهترین نحو ممکن استفاده کرد. اما آیا راه صحیح استفاده از تجربه بزرگان بازگشت مجدد آنها به سمت‌های سابقشان هست؟ در این زمینه به نظر می‌رسد که باید به دو نکته توجه کرد:

اول اینکه باید زمینه‌ای فراهم شود تا هر شهروند شایسته، متفکر و با برنامه‌ای بتواند تبدیل به یک چهره ملی شود و حق نامزدی در هر انتخاباتی از جمله ریاست جمهوری را نیز داشته باشد.

دوم اینکه، بهترین راه برای کمک گرفتن از بزرگان نظام، سپردن امر نظارت بر انتخابات به شورایی متشکل از آنان است. به عنوان مثال می‌توان با تصویب قوانین جدید و حتی هماهنگی شورای نگهبان نظارت بر انتخابات مجلس، ریاست جمهوری و خبرگان را به شورایی مرکب از آقایان هاشمی رفسنجانی، سیدمحمد خاتمی، مهدی کروبی، میرحسین موسوی، مهدوی کنی، علی‌اکبر ناطق نوری و روسای سابق دستگاه قضایی سپرد.

این امر هم اعتماد مردم را برای برگزاری انتخاباتی آزاد، عادلانه و رقابتی جلب می‌کند و هم مجموعه حاکمیت می‌تواند اعتماد کند که با تجربه‌ترین و مورد وثوق‌ترین چهره‌های نظام بر امر بررسی صلاحیت‌ها و برگزاری انتخابات نظارت می‌کنند. ضمن اینکه به دلیل آسودگی خیال مردم و حکومت‌گران از گردش صحیح قدرت در میان نخبگان جامعه، نیازی به بازگشت مجدد بزرگان به عرصه‌های مدیریتی کلان نیست.

در واقع این شورای نظارتی جدید مرکب از افرادی است که هم‌ زمانی عالی‌ترین مقام امنیتی، اجرایی، قضایی و تقنینی کشور بوده‌اند و لذا مصالح نظام و قوانین را به خوبی می‌شناسند و مورد تأیید رهبری نظام هستند. هم در انتخابات ادوار گذشته مجلس و ریاست جمهوری مورد حمایت قاطع مردم قرار گرفته‌اند.