مجسمه اختلاف

سیدکاظم رضایی، کارشناس مسائل روسیه

اقدام دولت استونی در برداشتن مجسمه «سرباز ناجی شوروی» در شهر تالین، پایتخت این کشور باعث ایجاد درگیری و اعتراض روس تبارهای استونی شده است.

استونیایی تباران، این مجسمه را نشانه‌ای از تسلط شوروی بر کشور خود دانسته و از اقدام دولت تالین حمایت کرده‌اند.

در پی این اقدام، دولت روسیه با اعتراض به برداشته شدن این مجسمه، تالین را به فشارهای سیاسی و اقتصادی تهدید کرده است.

سیدکاظم رضایی، کارشناس مسائل روسیه در گفت‌و‌گو با «تهران امروز» بر این باور است که بحران در روابط مسکو ـ تالین ممکن است به چالش در روابط مسکو با اتحادیه اروپا تبدیل شود.

* تنش اخیر در روابط روسیه و استونی را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

** تنش روزهای اخیر در روابط روسیه و استونی به دلیل اقدام دولت استونی در برداشتن مجسمه «سرباز ناجی شوروی» صورت گرفت. این مجسمه به احترام سربازان اتحاد جماهیر شوروی سابق در شهر تالین پایتخت استونی گذاشته شده بود که به اشغال استونی توسط آلمان نازی پایان دادند، اما از نگاه بسیاری از مردم استونی این مجسمه نماد نیروهای متجاوز ارتش شوروی است. این اقدام دولت استونی که در روز جمعه 27 آوریل انجام شد، باعث اعتراض روس تبارهای استونی شد که به درگیری بین پلیس استونی و مردم منجر شد که در جریان این اعتراض‌ها بیش از 900 نفر بازداشت و نزدیک به 153 نفر دیگر نیز زخمی شدند. به دنبال این واقعه ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهوری روسیه ابراز نگرانی کرده و چند نفر از نمایندگان مجلس علیای این کشور خواستار قطع روابط مسکو- تالین شده‌اند.

برداشته شدن این مجسمه به ایجاد حساسیت‌های تازه‌ای در میان جامعه روس تبار استونی دامن زده، جامعه‌ای که از قبل نیز احساس می‌کرده، مورد تبعیض قرار گرفته است.

اقلیت روس زبان استونی هشدار داده بودند که برداشتن مجسمه مذکور از پایتخت باعث ناخرسندی روسیه خواهد شد و می‌تواند روابط دو کشور را تیره کند. استونیایی‌تباران این مجسمه را نشانه‌ای از تسلط روسیه به کشور خود دانسته و از تصمیم برداشتن آن حمایت می‌کردند.

در همین راستا دولت استونی، مقامات روسیه را به دامن زدن به ناآرامی‌های اخیر متهم کرده است.

دولت روسیه در پی اقدام مقامات استونی در برداشتن مجسمه «سرباز ناجی شوروی» تالین را به اعمال فشارهای دیپلماتیک و اقتصادی تهدید کرده است.

* به نظر جنابعالی جنگ لفظی مقامات روسیه و استونی چه تاثیری بر روابط مسکو با آمریکا و اروپا خواهد داشت؟

** روابط روسیه و استونی از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی با تشنج همراه بوده است. اعتراض مداوم تالین به دوران اشغال استونی توسط نیروهای شوروی و نارضایتی مسکو از همگرایی استونی با غرب، به ویژه عضویت این کشور در ناتو، از جمله دلایل تیره شدن روابط دو کشور پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی بوده است. تالین بارها از مسکو خواسته است، به دلیل اشغال استونی توسط ارتش شوروی عذرخواهی کند و در مقابل مسکو نیز همواره از تبدیل شدن استونی به پایگاه آمریکا و ناتو بیم داشته و به آن اعتراض کرده است. از سوی دیگر مسکو دولت استونی را به اعمال تبعیض علیه روس تبارهای این کشور متهم می‌کند. بی‌تردید درگیری دولت استونی با روس تبارها که حساسیت تازه‌ای در روابط مسکو- تالین به وجود آورده می‌تواند در استونی آشوب سیاسی را به همراه داشته باشد. تهدید مسکو به اعمال فشارهای سیاسی و اقتصادی علیه تالین با توجه به وابستگی استونی به واردات انرژی از روسیه، حائز اهمیت است. بحران در روابط روسیه و استونی ممکن است به چالش در روابط مسکو و اتحادیه اروپا تبدیل شود که استونی در سال 2004 به این اتحادیه پیوست.

در همین ارتباط، آلمان رئیس دوره‌ای اتحادیه اروپا، روسیه و استونی را به خویشتنداری و پرهیز از خشونت دعوت کرده است.

به نظر می‌رسد با توجه به اختلافات روسیه و اروپا در موضوع انرژی، اروپایی‌ها می‌توانند در قضیه اخیر در استونی، دولت مسکو را به دخالت در امور داخل تالین و نادیده گرفتن استقلال و حاکمیت ملی استونی متهم کنند و از این طریق به روسیه فشار آورند.