آلمان و سیاست تامین انرژی

دکتر گیدو وستروله وزیر امور خارجه آلمان
آلمان تا سال 2022 از نیروی اتم برای تامین انرژی کشور بطور کامل خداحافظی کرده و در این فاصله نیز سرمایه‌گذاری لازم برای ایجاد تغییرات اساسی در تامین انرژی کشور خواهد نمود. بدین ترتیب آلمان شتاب بیشتری به چالش در پیش رو، جهت رفتن به مسیر تامین مستمر انرژی با بهره گیری از منابع انرژی‌های احیا شونده می‌بخشد.
این مصوبه، ماموریت ما جهت تلاش بلند پروازانه برای تامین انرژی کشور محسوب می‌شود. ما بر آنیم که همین امروز زمینه لازم برای تامین بلند مدت و غیرقابل بازگشت انرژی پاک، مناسب و مطمئن برای کشور را فراهم آوریم. مسیر رسیدن به این هدف از طریق سرمایه‌گذاری در شاخه‌هائی از صنعت و اقتصاد است، که به هر حال آینده از آن او است.
خیل عظیم از آحاد جامعه آلمان از این مصوبه حمایت و طرفداری می‌کند. بحث درباره استفاده صلح آمیز از انرژی هسته‌ای سالهای متمادی است که جامعه ما را از اعماق به حرکت در آورده است. امروز این توافق نظر دموکراتیک در جامعه ما تحصیل گردیده که تغییر جهت گیری در تامین انرژی کشور هم در حوزه تکنولوژی و هم از نظر اقتصادی و اصولی ممکن است. تراژدی فوکوشیما باعث شد تا ارزیابی نوین از خطرات ناشی از استفاده از انرژی هسته‌ای مورد بازبینی مجدد قرار گرفته و نقطه عطفی در مسیر تامین انرژی کشور ترسیم گردد و روند استفاده از انرژی‌های جایگزین شتاب بیشتری پیدا کند. اما تصمیم اصولی آلمان برای تغییر مسیر بسوی استفاده از انرژی‌های احیاء شونده و پایان دادن به استفاده از انرژی هسته‌ای از قبل اتخاذ شده بود. این مهم در همخوانی سیاست ما برای حفاظت از آب و هوای محیط قرار دارد.
اکنون اهداف ترسیم شده در سال 2010 توسط دولت جمهوری فدرال آلمان برای توسعه صنایع برای استفاده از منابع انرژی احیاء شونده با سرعت بیشتری محقق خواهد شد.
همسایگان و شرکای آلمان با دقت زیاد و بعضاً با دیدگاه انتقادی تسریع روند خروج از انرژی هسته‌ای در آلمان را دنبال می‌کنند.
در این راستا یک نکته مسلم است: آلمان پس از بحث و ارزیابی دقیق کلیه مولفه‌ها، اهداف بلند پروازانه اما واقع گرایانه را برای آینده کشور ترسیم نموده است. در مسیر تحقق این اهداف تلاش خواهیم کرد تا با برخوردی مسئولانه با کلیه عناصر متشکله آن مانند اطمینان از دسترسی مطمئن، هزینه قابل قبول و همخوانی با محیط زیست و آب و هوا، بطور یکسان عمل کنیم. تا ماه مارس سال 2011 هفده نیروگاه هسته‌ای آلمان جمعاً 22% از انرژی برق کشور را تأمین می‌کردند. پس از اینکه در ماه مارس سال جاری تعداد هشت نیروگاه هسته‌ای از شبکه تولید نیروی برق کشور خارج گردید، سهم نه نیروگاه هسته‌ای باقیمانده در شبکه به حدود 15% کاهش یافت. بدین ترتیب پس از خارج کردن این هشت نیروگاه قدیمی هسته‌ای از شبکه تولید برق کشور، هنوز هم ظرفیت نصب شده انرژی برق تولیدی بیشتر از بیشترین مصرف برق آلمان در شبانه روز که تاکنون در آلمان اندازه‌گیری شده است، می‌باشد.
امروز ظرفیت‌های تازه ایجاد شده از منابع انرژی‌های احیاء شونده، سیستمهای نوین مدیریتی و بهبود بهره وری توانسته بخوبی کمبود ناشی از خارج کردن نیروگاه‌های قدیمی هسته‌ای از مدار را جبران نماید. در آینده منابع انرژی‌های احیاء شونده و نیروگاه‌های گازی با اکسید کربن اندک بصورت پله‌ای جایگزین نیروگاه‌های هسته‌ای خواهند شد. نیروگاه‌ها با سوخت فسیلی بعنوان تکنولوژی موقت در مدت گذار مورد نیاز خواهد بود. اهداف ما در رابطه با آب و هوا مانند گذشته به قوت خویش باقی است. اهداف ما شامل، اهداف تعریف شده در اتحادیه اروپا، یعنی کاهش گاز اکسید دو کربن تا سال 2020 به حداقل میزان بیست درصد و همچنین محدودیت‌های ملی آلمان یعنی کاهش چهل درصدی گازهای زیان بار می‌باشد.
آلمان در سال 2010 هفده درصد از انرژی برق خود را از منابع انرژی‌های احیاء شونده تامین نمود. این سهم قرار است تا سال 2020 به میزان سی و پنج درصد و تا سال 2030 به میزان پنجاه درصد افزایش یابد. بدین ترتیب آلمان با استفاده بیشتر از منابع انرژی تجدید شونده وابستگی خود به کشورهای دیگر را افزایش نخواهد داد. دولت جمهوری فدرال آلمان برای تأمین انرژی برق کشور سرمایه‌گذاری خود را معطوف سه حوزه اصلی خواهد نمود: توسعه شبکه خطوط انتقال نیرو، توسعه استفاده از منابع انرژی‌های تجدید شونده و افزایش بهره وری از انرژی.
هر کشور خود تعیین میکند که ترکیب منابع تولید انرژی را به چه شکل ترسیم کند. این مهم برای کشورهای عضو اتحادیه اروپا نیز صدق می‌نماید. خطرات عمده ناشی از آن اما در مرز کشورهای عضو اتحادیه اروپا توقف نخواهد نمود. از این رو اهمیت دارد که با انجام آزمون مقاومت نیروگاه‌های هسته‌ای اروپا، امنیت این تاسیسات بگونه قابل اطمینان و در مقایسه با تاسیسات مشابه مورد بررسی قرار گیرد. درعین حال باید در مجامع بین‌المللی مانند آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای نیز تلاش همگان معطوف دستیابی به این هدف گردد که با رسیدن به بالاترین استانداردها، بیشترین امنیت برای تاسیسات هسته‌ای را تامین نماید. حوادث فاجعه بار مانند جزیره‌تری مایل، چرنوبیل یا فوکو شیما نباید بار دیگر تکرار شوند.
برای دسیتابی به اهداف در حوزه انرژی لازم است که بازار داخلی اروپا در این زمینه نیز محقق گردد. از جمله مولفه‌های عمده آن میتوان از بهره وری بهینه از انرژی، توسعه بازار داخلی انرژی، رقابت در جهت منافع مصرف کننده، امنیت تامین انرژی، ایجاد زیرساختهای بهتر، تنوع منابع تامین انرژی و خطوط انتقال آن به شمار می‌رود. توان بالقوه صرفه جوئی در مصرف انرژی باید به بهترین وجهی مورد استفاده قرار گیرد. صرفه جوئی در مصرف بعنوان یک منبع انرژی تعیین کننده است.
آلمان خود را بطور کامل موظف به تلاش در راه رسیدن به این اهداف میداند. تلاش‌های اتحادیه اروپا و سیاست‌های ملی تامین انرژی کشورهای عضو باید مکمل یکدیگر باشند. در سیاست تامین انرژی نیز باید این سرمشق حاکم باشد: هرچه بیشتر تعامل اروپائی، نه کمتر.
اینجانب بعنوان وزیر امور خارجه آلمان تلاش خواهم نمود که بطور مشترک از امکانات بالقوه و شانس موجود جهانی در جهت استفاده از انرژی‌های تجدید شونده در سراسر جهان استفاده نمائیم. ما از تحقق پروتکل بهره وری از صحراها که در نظر دارد با استفاده از نیروگاه‌های انرژی حرارتی خورشید، تاسیسات استفاده از نیروی باد یا فتو ولتاژ، برق پاک در مناطق کویری تولید کرده و آن را به کشورهای صنعتی در سراسر جهان انتقال دهد. راه حل‌هائی که در گذشته بنظر تخیلی آمده و یا پرهزینه بودند امروزه به لحاظ فنی و اقتصادی ممکن و قابل دستیابی می‌باشند. امروز در آلمان حوزه استفاده از انرژی‌های تجدید شونده امکان اشتغال برای بسیاری را فراهم کرده است. کشورهای رو به رشد و یا آستانه نیز قادر خواهند بود به بهره گیری از تکنولوژیهای نوین، شکوفائی اقتصادی خود را بگونه‌ای ماندگار تحقق بخشند.
آلمان بعنوان یکی از کشورهای پیشرو صنعتی جهان با سرعت هرچه بیشتر رویکرد جدید انرژی خود را که به لحاظ فنی و برنامه‌ای مدت مدیدی است شروع نموده است، با جدیت ادامه خواهد داد. تغییر رویکرد ایجاد انرژی از منابع تجدید شونده در آلمان به بهای از دست رفتن توانائی صنایع و تکنولوژی این کشور، آسیب به محیط زیست و یا زیان به همسایگان ما نخواهد بود، بلکه راهی خواهد گشود بسوی بهره وری بهینه، ماندگار، اقتصادی و مطمئن از صنایع تولید انرژی در قرن بیست و یکم. ما از کلیه کشورهای دوست، متحد و هم پیمان دعوت می‌نمائیم که با تعامل سازنده از امکانات در پیش رو به بهترین شکلی بهره گیرند.
نگاهی به " تصمیم آلمان برای معماری ساختار جدید تأمین انرژی کشور"
دکتررضا امراللهی رئیس دانشکده مهندسی هسته‌ای و فیزیک
مقدمه
اگر قبول داشته باشیم که بر اساس آمارهای جهانی، امروز منابع مولد انرژی در اشکال مختلف آن بطور مستقیم یا غیرمستقیم بیش از 50 درصد درآمد مردم کشورهای توسعه‌یافته را می‌بلعد به نسبتی در همین حدود هم عوارض و بلایای آن دارد کشورهای کم‌توسعه‌یافته و یا در حال توسعه را دچار می‌کند.
به طور خلاصه، مصرف بهینه انرژی در کشوری مثل آلمان مشکلاتی را برای کشورهای در حال توسعه و یاکمتر توسعه‌یافته به ارمغان می‌آورد که در لابلای مواضع جدید تولید و مصرف انرژی کشور آلمان که با عنوان " تصمیم آلمان برای معماری ساختار جدید تأمین انرژی کشور" منتشر شده است خودنمایی می‌کند که به گوشه‌هایی از آن پرداخته می‌شود.
البته نکات مثبتی نیز در این " تصمیم‌نامه " به چشم می‌خورد که نویدبخش است و اهم آن عبارتست از:
1-توسعه شبکه خطوط انتقال.
2-توسعه استفاده از منابع تجدید پذیر.
3-افزایش بهره‌وری از انرژی.
در خصوص این‌که در این تصمیم‌نامه گفته‌اید آلمان تا سال 2022 از نیروی اتم برای تأمین انرژی خداحافظی می‌کند.
همانطور که قبلاً نیز نوشته بودم در آن سال تمام نیروگاه‌های اتمی شما کارکردی بیش از 45 سال خواهند داشت یعنی بر اساس استانداردهای موجود باید هم بسته شوند، بنابراین روغن ریخته را نذر امام‌زاده نکنید.
به علاوه برای امثال من که عمر خود را در صنعت انرژی سپری کرده‌اند، این سئوال پیش‌می‌آید زمانی‌که تراژدی نیروگاه اتمی TMI (تری‌مایل‌ایلند) در پنسیلوانیا در امریکا در سال 1979 به وقوع پیوست و دولت شما با 5000 نفر در نیروگاه اتمی بوشهر مشغول کار بود آیا هیچ‌گاه به دنبال دلیل فنی آن سانحه بوده‌اید؟
اگر آن روز ایران می‌توانست نیروگاه اتمی آلمانی داشته باشد، چرا سال بعد از آن با پیروزی انقلاب اسلامی از این صنعت محروم شد؟
چرا در آن روزها سعی می‌شد ابعاد مختلف حادثه تری‌مایل آیلند را حتی امثال من که دانشجوی همین رشته در امریکا بودم نیز ندانند.
بعلاوه کشور شما همسایه فرانسه و اسپانیا و... است که همه پر از نیروگاه‌های اتمی هستند. یا با کشورهایی مثل لتونی که 90 درصد انرژی خود را از اتم می‌گیرند یا فرانسه که بیش از 80 درصد انرژی آن از اتم است چه کار خواهید کرد.
در صفحة یک پاراگراف دوم از بیانیه شما آمده است.
... اما تصمیم اصولی آلمان برای تغییر مسیر به سوی استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر (احیاشونده) "... و پایان دادن به استفاده از انرژی هسته‌ای از قبل اتخاذ شده بود...."
پس چرا کاسه و کوزه را بر سر سانحه فوکوشیما می‌شکنید. و تصمیمی که به گفته خودتان در سالهای قبل (2010) اتخاذ شده بود را به حادثه‌ای که آنهم تقصیر صنعت هسته‌ای ژاپن نیست و تازه یکسال بعد هم اتفاق افتاده (2011) و دلیل آن‌هم " سونامی" بوده است می‌چسبانید (1) و (2).
به علاوه، سازنده و طراح نیروگاه فوکوشیما هم همان طراح تری‌مایل‌ایلند (امریکا) بوده است.
اگر اشکالی داشتید چرا در فاصله 30 سال که از سانحه تری‌مایل‌ایلند تا سانحه فوکوشیما طول کشیده است یک‌بار این موضوع را بیان نکردید؟
برای اینجانب خوشحال‌کننده است که شما نیز امروز صحبت از " تنوع منابع انرژی " در سیاست خود می‌کنید. همکاران شما فراموش نکرده‌اند که از سی سال پیش تاکنون ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همیشه شعار " تنوع منابع انرژی " را تکرار کرده است. اگر این سیاست را قبول دارید که درست هم هست، چرا از ایران دفاع نکردید چرا حتی نیروگاه اتمی در حال اتمام بوشهر را رها کرده و رفتید.
اگر تنوع منابع انرژی را قبول دارید چرا ایران را وادار می‌کنید که تمام گاز و نفت خود را برای تولید برق بسوزاند. در حالیکه شما عمده نفت خود را صرف تهیه مواد پتروشیمی می‌کنید. چرا ایران نباید حق داشته باشد که نیروگاه اتمی داشته باشد. مگر از نیروگاه اتمی چه استفاده غیرصلح جویانه‌ای می‌توان کرد که شما حتی پروژه بوشهر را که با نام و نشان آلمان در کشور ما گره خورده است را نیمه کاره گذاشتید و رفتید.
آیا امروز هم که به بهانه تحریم ما را از دسترسی به انرژی‌های پاک و کم آلاینده محروم می‌کنید، همان سیاست قبلی شما که برخورد دوگانه است، نمی‌باشد. در یک کلام اگر تنوع منابع انرژی خوب است باید برای همه خوب باشد و اگر هم خوب نیست، چرا شما به فکر استفاده از آن افتاده اید.
اگر واقعاً به این سیاست اعتقاد دارید و تبعیضی در کار نیست اجازه بدهید بخش خصوصی دو کشور با هم شریک شده در کویر ایران که با انرژی لایزال خورشید قدرت تولید بیش از 000/20 مگاوات برق را از فتوولتائیک دارد تاسیسات لازم را ایجاد نمایند و بهانه " تحریم " را که مغایر سیاست‌های بالاست پیش نکشید. شما اگر به تنوع منابع انرژی اعتقاد دارید به هر بهانه‌ای دنبال تعطیل کردن تأسیسات هسته‌ای ایران که جز استفاده صلح جویانه کاربردی ندارند نباشید. در حالیکه نیروگاه بوشهر فقط می‌تواند 2 درصد برق مصرفی ایران را تآمین نماید. و تا امروز 22 درصد برق کشور شما از نیروی هسته‌ای است.
آیا این تبعیض نیست؟
شما حتی از فروش نیروگاه‌های بادی هم به کشور ما به بهانه تحریم جلوگیری کرده اید آیا این مغایر با سیاست‌ها و تصمیماتی که از جانب آلمان اعلام می‌شود نیست؟ آیا این امر مغایر با آنچه که گفته اید یعنی:
" رقابت در جهت منافع مصرف کننده، امنیت تأمین انرژی..." باید فقط برای آلمان، کشورهای پیشرفته و یا بقیه کشورها هم باشد در حال حاضر آنچه در این بخش از تصمیم نامه دولت آلمان آمده است مغایر منافع مصرف‌کننده ایرانی است، چرا که در اثر " تحریم" شما عملاً حق استفاده از انرژی‌های کم آلاینده مثل فتوولتائیک، باد، و.... را از ایران سلب نموده اید.
جمع‌بندی و خلاصه
چند روز پیش هم در جمع بندی کنفرانس انرژی وین نظرات دولت آلمان توسط جناب آقای دراگر مطرح شد. همه شاهد دفاع از صنعت هسته‌ای توسط رئیس انرژی اتمی هند بودند که کم و بیش نظرات کشورهای در حال توسعه بود.
همزمان و در همین نشست متأسفانه از سوی کشورهایی مثل آلمان این پیام به همه دنیا رسید که:
از لحاظ مصرف انرژی پاک یا کم آلاینده هم در سالهای آینده کشورها به دو دسته پیشرفته و یا در حال توسعه تقسیم می‌شوند که معلوم نیست چه سرنوشتی در انتظارشان خواهد بود (گرچه به صراحت گفته نشد ولی برای عاقل یک اشاره کافی است و وزیر انرژی افریقای جنوبی این نکته را خوب متوجه شده بود)
به عنوان شاهد مدعا: ایران بیش از 000/80 کیلومتر مربع (به اندازه مساحت سه کشور کوچک اروپایی) کویر پرتابش با انرژی فراوان خورشید دارد ولی به دلیل تحریم قطعات، نمی‌تواند از تولیدکنندگان بزرگ منابع مولد انرژی‌ها تجدیدپذیر باشد. آیا این سیاست دوگانه نیست؟
در انتها برای ملت آلمان بهروزی آرزو دارد و به امید روزی که بیش از این شاهد تبعیض نباشیم. و آپارتاید صنعتی برای همیشه از دنیا رخت بربندد، اشاره میکنم.
مردم افریقای جنوبی، مردم ایران، مردم اندونزی و... و مردم سایر ملل حق دارند و حق طبیعی آنهاست که نوع منبع مولد انرژی خود را با توجه به شرایط اقلیم خود و در چهارچوب اصل تغییرناپذیر " تنوع منابع انرژی " انتخاب نمایند. به امید آن روز