تمرکز راهبردی غرب بر آسیای مرکزی (بخش اول)

غرب به سرپرستی آمریکا در تلاش است با تأکید بر سه عنصر اسلام‎ستیزی، گسترش افراط‌گرایی و استفاده از نخبگان جدید، تحولات جدیدی را در منطقه آسیای مرکزی به‌نفع خود رقم بزند.
غرب و آمریکا در تلاشند با همردیف دانستن افراط‌گرایی و اسلام‌خواهی با یکدیگر، از یک سو و تلاش برای تأمین منافع ژئوپلتیک خود از سوی دیگر، علاوه بر ترساندن حکومت‌های آسیای مرکزی، قدرت‌های منطقه‌ای روسیه، چین و ایران را نیز تحت فشار قرار دهند.
کارشناسان روس در میزگردی که چندی پیش در رابطه با تحولات خاورمیانه و شمال آفریقا و تأثیر آن بر منطقه آسیای مرکزی در مسکو برگزار شد، با تاکید بر احتمال تکرار این تحولات در آسیای مرکزی، به عوامل حاضر در این خصوص اشاره کردند.
 منافع ژئوپلتیک غرب و تحولات آسیای مرکزی
«سرگی میخی‌اف» مدیرکل موسسه همکاری‌های دریای‌خزر با اشاره به این که رقابت میان گروه‌های نخبه کشورهای آسیای مرکزی، بیش از وضع وخیم اقتصادی و اجتماعی می‌تواند زمینه اغتشاشات سیاسی در این منطقه را فراهم کند، خاطرنشان کرد که قدرت‌های خارجی می‌توانند رقابت گروه‌های نخبه هر یک از کشورهای منطقه را در مسیر منافع خود قرار داده و به ایجاد بی ثباتی بپردازند.
«یوری سالازوب‌اف»، مدیر پروژه‌های بین‌المللی موسسه استراتژی ملی روسیه نیز با اشاره به اینکه آمریکا و غرب از سال 2004 با تلاش برای ایجاد خاورمیانه بزرگ به دنبال فراهم کردن زمینه بی‌ثباتی در منطقه هستند، تصریح کرد که آنان برنامه مشابهی با نام «آسیای مرکزی بزرگ» را نیز پیگیری می‌کنند.
وی دامن زدن به اغتشاشات در آسیای مرکزی را در راستای تقویت جایگاه آمریکا در امر مقابله با منافع روسیه، چین و ایران در منطقه دانست.
 نخستین گزینه بی‌ثباتی
«اژدر کورت‌اف» سردبیر مجله «مسائل استراتژی ملی» وابسته به مرکز مطالعات استراتژیک روسیه، درباره احتمال وقوع تحولات جدی سیاسی در آسیای مرکزی، تاجیکستان را نامزد شماره اول در منطقه عنوان کرد و افزود: برخلاف تحولات کشورهای عربی که در آن مردم نقش فعال دارند، در تاجیکستان مبتکر اقدامات جدی، گروه‌های نخبه خواهند بود.
این کارشناس روس همچنین حل و فصل نشدن مشکلات اقتصادی و اجتماعی در قرقیزستان را در تکرار حوادث سال گذشته این کشور مؤثر دانست و خاطرنشان کرد که به‌هم خوردن تناسب وضع دموگرافی و ذخایر طبیعی در ازبکستان نیز عملاً امکان ایجاد رفاه در این کشور به خصوص در مناطق روستایی را غیرممکن کرده است.
«کورت اف» معتقد است که در مرحله انتقال قدرت در ازبکستان، احتمال خارج شدن اوضاع از کنترل بعید نخواهد بود.
با این وجود، کارشناسان روس با اشاره به وجود تهدیدهایی برای ثبات و امنیت قزاقستان و ترکمنستان، ایجاد تحولات جدی در این دو کشور را در آینده نزدیک غیرمحتمل عنوان کردند.
نکته جالب این که بیشتر کارشناسان روسی، وقتی به مسائل آسیای مرکزی می‌پردازند، نسبت به معضلات منطقه و ارائه راه‌‌حل‌های مناسب به حدی بی‌تفاوتی نشان می‌دهند که گویی اصلاً این منطقه هیچگاه مشارکت استراتژی با مسکو نداشته و تحولات آتی آن نیز، تأثیری بر روسیه نخواهد داشت.
دراوایل ماه مه سال جاری و نیز یک‌سال پیش، وزارت امور خارجه آمریکا به دلیل احتمال بروز قیام‌های مردمی و اقدامات تروریستی، اتباع خود را از سفر به ازبکستان برحذر داشت.
آن موقع این هشدار واشنگتن به سبب درگیری‌های قومی در مناطق جنوبی قرقیزستان، تا جایی قابل درک بود، اما اکنون چه چیزی موجب نگرانی واشنگتن شده است؟
کارشناسان از یک‌سو معتقدند که آمریکا احتمال می‌دهد اعضای حرکت اسلامی ازبکستان تا آخر تابستان امکان یابند که از طریق مسیرهای کوهستانی اقدام به ورود از افغانستان به ازبکستان کنند.
این کارشناسان با اشاره به بازداشت یک عضو حرکت اسلامی ازبکستان توسط آمریکا که چند هفته پیش در شمال افغانستان اتفاق افتاد، استناد می‌کنند که احتمالا در بازجویی از وی اطلاعاتی مربوط به برنامه و اقدامات آتی این حرکت در ازبکستان به دست آمده و اتباع خود را از سفر به این کشور برحذر داشته‌اند. از سوی دیگر، آنان بر این اعتقادند که تلاش واشنگتن با تأکید بر احتمال وقوع بی ثباتی‌ در ازبکستان، برای اعمال فشار سیاسی و روانی بر «اسلام کریم‌اف» رئیس‌جمهوری ازبکستان صورت می‌گیرد.        ادامه دارد...