رقابت راهبردی ایران و آمریکا

چین و روسیه دو کشور مهم در معادلات سیاسی جهان هستند که با ایران کم و بیش روابط مناسبی دارند. آمریکا می‌کوشد تا در راستای رقابت استراتژیک با ایران دست کم روسیه را به سمت غرب متمایل کند.
به گزارش خبرنگار دیپلماسی و جنگ نرم خبرگزاری فارس، "مرکز مطالعات راهبردی و بین‌الملل " در گزارشی به قلم "دی براندون فایت " به تحلیل رقابت جاری میان ایران و آمریکا در زمینه جلب حمایت چین و روسیه پرداخته است. این گزارش تصریح می‌کند از آن جا که چین مستقیماً به ایران وابسته است، آمریکا تلاش می‌کند تا دست کم روسیه را به ایجاد رابطه با غرب تشویق کند.
خلاصه این گزارش و نتیجه پایانی آن به صورت کامل به شرح زیر است:
چین و روسیه دو کشور محوری در رقابت میان ایران و آمریکا هستند
چین و روسیه دو کشور محوری در رقابت میان ایران و آمریکا هستند؛ چین مایل به رابطه با ایران است و روسیه، اندک اندک، به سوی غرب متمایل می‌شود. چین و روسیه به عنوان قدرت‌های جهانی و اعضای دائم "شورای امنیت سازمان ملل متحد "، هر دو در جلوگیری و یا حمایت از برنامه‌های هسته‌ای و منطقه‌ای ایران نقش مهمی ایفا می‌کنند.
چین و روسیه در پی ایجاد تعادل در روابط با ایران و آمریکا
نه چین و نه روسیه کاملاً سر سپرده یکی از دو کشور آمریکا یا ایران نیستند؛ بلکه هر دو تلاش می‌کنند تا به تعادلی پیچیده دست یابند: حمایت از یکی از دو طرف برای بهبود بخشیدن به موقعیت خود و در عین حال به حداقل رساندن پیامدهای دیپلماتیک سیاست‌های دوگانه‌شان. این دو رقیب استراتژیک برای کسب حمایت چین و روسیه بر ارزش ایجاد رابطه میان آن‌ها و خود و از طرفی هزینه رابطه آن‌ها با کشور رقیب تأکید می‌کنند.
ایران از چین می‌خواهد تا مستقل از غرب نظامی جدید را برای خود تشکیل دهد
رقابت ایران و آمریکا بر سر چین با محوریت امنیت انرژی انجام می‌شود؛ اما در چارچوب تفاوت در دیدگاه‌های جهانی دو کشور رقیب مطرح می‌شود. آمریکا تلاش می‌کند تا چین را وارد نظام بین‌المللی کنونی کند در حالی که ایران وضعیت کنونی را رد می‌کند و از چین می‌خواهد تا به عنوان یک قدرت غیر غربی نظام جدیدی را مستقل از غرب برای خود ایجاد نماید. مسائلی که رقابت بین ایران و آمریکا خود را در قالب آن‌ها نشان می‌دهد عبارتند از: گسترش سلاح [های هسته‌ای]، تحریم‌های اقتصادی، سرمایه‌گذاری‌ها در زمینه تجارت و انرژی و خرید و فروش اسلحه. لازم به ذکر است که ایران تلاش می‌کند تا خود را به عنوان منبعی قابل اتکا و متعهد، برای یک قرن تأمین انرژی مورد نیاز جمعیت رو به افزایش چین، معرفی و از این راه حمایت این کشور را جلب کند.
تلاش چین برای بهره بردن از رقابت میان ایران و آمریکا
چین تا کنون توانسته است با حمایت گزینشی از ایران و آمریکا، با هر دو کشور روابطی مثبت، هر چند گاهی به اجبار، برقرار کند. چین به عنوان هم حامی و هم مخالف برنامه هسته‌ای ایران، از طرفی به عنوان عضو دائم "شورای امنیت " از این برنامه حمایت می‌کند و از طرف دیگر از تحریم‌های گسترده بین‌المللی علیه برنامه هسته‌ای ایران پشتیبانی می‌نماید. چین می‌خواهد از رقابت میان ایران و آمریکا به عنوان فرصتی استفاده کند تا در نظام جدید جهانی به رهبری آمریکا نفوذ نموده و آن را محک بزند. چین تلاش می‌کند تا از فواید رقابت ایران و آمریکا بهره ببرد و پیامدهای منفی حمایت از هر دو طرف را نیز کاهش دهد.
دیدگاه روسیه نسبت به ایران گسترده‌تر و انعطاف‌پذیرتر از دیدگاه چین نسبت به این کشور است
دلیل اصلی علاقه چین به ایران امنیت انرژی است؛ اما روسیه منافع متعددی دارد که هیچ کدام نسبت به بقیه اولویت قطعی ندارند. بنا بر این دیدگاه روسیه نسبت به ایران گسترده‌تر و انعطاف‌پذیرتر از دیدگاه چین است و ایران و آمریکا بر سر روسیه رقابتی مورد به مورد دارند. عرصه‌های اصلی در این رقابت عبارتند از: گسترش سلاح [های هسته‌ای] و تحریم‌های اقتصادی، مبادلات تجاری و انرژی، فناوری هسته‌ای و مبادلات در زمینه زیرساخت‌ها، خرید و فروش اسلحه و همچنین نفوذ در منطقه خلیج و خاورمیانه.
کمک روسیه به ایران در زمینه زیرساخت‌های هسته‌ای و سلاح‌های متعارف نشان از همکاری تاریخی دو کشور دارد
با نگاهی به تاریخ در می‌یابیم که روسیه تا کنون در زمینه زیرساخت‌های هسته‌ای و سلاح‌های متعارف به ایران کمک کرده است؛ اما شدت گرفتن رقابت میان ایران و آمریکا و گرم‌تر شدن روابط روسیه با آمریکا پس از استراتژی "دکمه ریست " دولت اوباما، روابط میان ایران و روسیه را تحت تأثیر قرار داده است. روسیه همکاری با آمریکا را به شکلی منطقی آغاز کرده است؛ با این وجود آمریکا نباید فاصله گرفتن مسکو از تهران را به منزله تغییری عمده در سیاست‌های روسیه تلقی کند.
فشارهای خارجی بر چین و روسیه، هنوز نتوانسته‌اند فواید رابطه این دو کشور با ایران را تحت شعاع قرار دهند
روسیه می‌خواهد با ایجاد رابطه همزمان با ایران و آمریکا خود را به عنوان یک قدرت واسطه معرفی نماید. این کشور با همکاری محدود با غرب و در عین حال حمایت از رویکردی متعادل‌تر نسبت به ایران، از منافع همکاری گزینشی بهره‌مند می‌شود و هزینه‌های تعهد کامل به یکی از دو طرف را نیز نمی‌پردازد. آنچه رابطه میان چین و روسیه با ایران را به وجود می‌آورد، بررسی هزینه‌ها و منافع همکاری میان آن‌ها است. مقامات مسکو و پکن در اصل نگران امنیت و توسعه کشور خود هستند و روابط بین‌المللی خود را نیز با توجه به این موضوع تنظیم می‌کنند. فشارهای خارجی بر این دو کشور هنوز به حدی نیستند تا فواید همکاری آن‌ها با تهران را تحت شعاع قرار دهند. اگر آمریکا می‌خواهد با قطع رابطه قوی میان این قدرت‌ها ایران را به انزوا بکشد باید تلاش کند تا محاسبات کنونی هزینه و سود را در این روابط به هم بزند.
چین در موفقیت یا عدم موفقیت تلاش‌های آمریکا برای منزوی کردن ایران نقشی بسیار مهم ایفا
ـ نقش چین
چین در موفقیت یا عدم موفقیت تلاش‌های آمریکا برای منزوی کردن ایران نقشی بسیار مهم ایفا می‌کند و در رقابت بین ایران و آمریکا اهمیت بسیار بالایی دارد. رقابت بر سر جلب حمایت چین خود را در موضوعاتی نظیر گسترش سلاح [های هسته‌ای] و تحریم‌های اقتصادی، سرمایه‌گذاری‌ها در زمینه تجارت و انرژی و همچنین خرید و فروش اسلحه. علی‌رغم آن که آمریکا دائماً فشارهای دیپلماتیک اعمال می‌کند، ایران باز هم تلاش می‌کند تا با معرفی خود به عنوان منبعی قابل اعتماد و متعهد برای انرژی چین، حمایت این کشور را جلب کند. ایران همچنین به شدت تلاش می‌کند تا روابط دیپلماتیک خود را نیز با چین عمیق‌تر کند تا پیوندهای خود با این کشور را مستحکم‌تر کند. چین تا کنون توانسته است با حمایت دیپلماتیک از تحریم‌های هسته‌ای و نظامی علیه ایران از یک سو و شکستن این تحریم‌ها در عمل، با هر دو کشور ایران و آمریکا رابطه‌ای مثبت، هر چند گاه به اجبار، برقرار کند.
ـ نقش روسیه
ایران و آمریکا برای جلب حمایت روسیه موضوع به موضوع رقابت می‌کنند. روسیه ایران را یک تهدید امنیتی نمی‌داند و به منابع انرژی این کشور نیز وابسته نیست؛ بلکه ایران را به عنوان یک رقیب تلقی می‌کند. چین یک نیاز عمده به ایران دارد. این در حالی است که روسیه منافع متعددی را در ایران می‌بیند که هیچ کدام نسبت به دیگری اولویت قطعی ندارند و همه آن‌ها تا حدی قابل مذاکره هستند. نقش روسیه در رقابت بین ایران و آمریکا در گسترش سلاح [های هسته‌ای] و تحریم‌های اقتصادی، مبادلات تجاری و انرژی، فناوری هسته‌ای و مبادلات در زمینه زیرساخت‌ها، خرید و فروش اسلحه و همچنین نفوذ در منطقه خلیج و خاورمیانه خود را نشان می‌دهد.
روسیه در زمان مناسب خود مدام تلاش کرده است تا خود را به عنوان قدرتی واسطه معرفی کند تا بهترین موقعیت را در رقابت جاری میان ایران و آمریکا از آن خود نماید و در تمام مدت کوشیده است تا از فواید همکاری گزینشی با هر دو طرف بهره ببرد. چین و روسیه دو کشور محوری در رقابت میان ایران و آمریکا هستند؛ چین مایل به رابطه با ایران است و روسیه، اندک اندک، به سوی غرب متمایل می‌شود.
آمریکا علاقه شدیدی به دور کردن روسیه از ایران و کشاندن این کشور به سوی ائتلاف غربی‌ خود دارد
- پیشنهاداتی برای سیاست‌های آمریکا
آمریکا علاقه شدیدی به دور کردن روسیه از ایران و کشاندن این کشور به سوی ائتلاف غربی‌ خود دارد. ایران بدون حمایت روسیه نه تنها یک حامی دیپلماتیک را از دست می‌دهد، بلکه دسترسی این کشور به سلاح‌های مختلف و حمایت فنی در مورد زیرساخت‌های کنونی هسته‌ای خود نیز قطع می‌شود. روابط ایران و روسیه بر پایه منافع دو طرف بنا شده است. آمریکا باید بر فواید مادی و دیپلماتیک همکاری به غرب تأکید نماید و از طرف دیگر هزینه‌های رابطه روسیه با ایران را افزایش دهد.
آمریکا باید از روابط رو به گسترش روسیه با اسرائیل حمایت می‌نماید
آمریکا باید:
- از روابط رو به گسترش روسیه با اسرائیل حمایت نماید. افزایش داد و ستد روسیه با اسرائیل موجب نشد تا این کشور اقدام خود را در تأمین سوریه از نظر فناوری موشکی متوقف کند؛ اما گسترش این داد و ستدها در لغو قرارداد این کشور با سوریه مبنی بر تأمین موشک‌های "اس-300 " نقش داشت. اسرائیل فروش هواپیماهای بدون سرنشین به روسیه را آغاز کرده است؛ فناوری که به جهت حفظ امنیت خطوط لوله در روسیه از اولویت بالایی برخوردار است. با گسترش مبادلات تجاری میان روسیه و اسرائیل، احتمالاً مقامات روسی در فروش فناوری‌های پیشرفته تسلیحاتی به ایران بیشتر تردید خواهند کرد؛ زیرا این کار موجب می‌شود تا شریک تجاری ارزشمند روسیه از این کشور فاصله بگیرد. فشارهای دو جانبه مسلماً موجب نمی‌شود تا روسیه فروش اسلحه به ایران را متوقف کند؛ اما ممکن است بر کیفیت و کمیت قراردادهای آتی بین دو کشور تأثیر زیادی داشته باشد.
آمریکا با نزدیک‌تر کردن روسیه به خود، ایران را منزوی کند
- با نزدیک‌تر کردن روسیه به خود، ایران را منزوی کند. ایران مایل است تا روسیه کشورهای جهان را به دو دسته کشورهای غربی و غیر غربی تقسیم کند. آمریکا باید با ادامه حمایت از توافق‌نامه‌ها و سازمان‌های دو جانبه‌ای که پس از "ریست دیپلماتیک " سال 2009 ایجاد شدند، ایران را منزوی و روسیه را وارد نظام کنونی جهان کند.
آمریکا باید در رقابت روسیه و ایران در تأمین انرژی اروپا، از روسیه طرفداری کند
- در رقابت روسیه و ایران در تأمین انرژی اروپا، از روسیه طرفداری کند. ایران و روسیه بر سر تأمین انرژی اروپا و کنترل منابع غنی موجود در دریای خزر با هم رقابت می‌کنند. آمریکا و اروپا باید از این رقابت استفاده کنند و در ازای کمک روسیه به منزوی کردن ایران، از منابع روسی طرفداری نمایند. روسیه سیاست‌های خود را دنبال می‌کند و افزایش رقابت این کشور با غرب را نباید به پای تغییر عمومی در دیدگاه جهانی روسیه گذاشت. با وجود آن چه گفته شد، روسیه دلایل خود را دارد تا با ایران هسته‌ای و اگر این کشور ثبات جریان نفت خلیج و اقتصاد جهان را تهدید کند مقابله کند. روسیه بر خلاف چین به ایران به عنوان یک منبع مستقیم انرژی نیاز کمتری دارد. این موضوع فرصتی را برای همکاری و نزدیکی بیشتر این کشور با غرب فراهم می‌کند.