آمریکا و روسیه گام به گام به سوی بحران هسته‌ای

گروه سیاسی: دبیر شورای امنیت ملی روسیه اواخر مردادماه به تهران سفر می‌کند. نیکلای پاتروشف به دعوت سعید جلیلی دبیر شورای امنیت ملی کشورمان قصد سفر به تهران را دارد. وی در این سفر با مقامات کشورمان از جمله محمود احمد‌ی‌نژاد رئیس‌جمهور و سعید جلیلی دبیر شورایعالی امنیت ملی دیدار و گفت‌وگو خواهد داشت. گفته می‌شود علت سفر پاتروشف به تهران، رایزنی درباره پیشنهاد لاوروف موسوم به طرح گام به گام است. این سفر در حالی صورت می‌گیرد که علی اکبر صالحی وزیر امور خارجه کشورمان نیز قرار است 26 مرداد به مسکو سفر کند. صالحی در این سفر که نخستین سفرش به روسیه بعد از تصدی پست وزارت امور خارجه است علاوه بر دیدار با لاوروف با مقامات ارشد و بلند پایه روسیه نیز دیدار و تبادل نظر خواهد کرد. پیش‌تر سخنگوی وزارت امورخارجه ایران درباره دعوت وزیر خارجه روسیه از صالحی عنوان کرده بود: دعوت لاوروف در ادامه رایزنی مقامات 2 کشور ایران و روسیه است. وی با اشاره به سفر گذشته نماینده ویژه وزیر خارجه روسیه به تهران تصریح کرد: در همان مذاکرات توافق شد که رایزنی‌ها ادامه یابد و یکی از محورهای گفت‌وگو بین 2 کشور بررسی تحولات منطقه و پیشنهاد اخیر روس‌ها است.
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه، زمانی که روز 20 تیر برای شرکت در اجلاس چهارجانبه صلح خاورمیانه (کوارتت) به واشنگتن رفته بود طرحی را شامل «رویکرد گام به گام» نسبت به پرونده اتمی ایران مطرح کرد که بر اساس آن، دولت ایران طبق یک جدول زمانی مشخص به سوال‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی درباره برنامه هسته‌ای‌اش پاسخ خواهد داد، منتها این سوال و جواب‌ها مرحله به مرحله خواهد بود و از سوال‌های آسان شروع و در آخر هم سوال‌های سخت‌تر مطرح خواهد شد. در هر مرحله اگر دولت ایران پاسخش قانع‌کننده تشخیص داده شود یکسری از تحریم‌هایی که علیه ایران وضع شده یا برطرف می‌شود یا اینکه کاهش داده خواهد شد. به عبارت دیگر این طرح از جامعه‌ بین‌المللی می‌خواهد امتیازاتی محدود نظیر متوقف کردن برخی تحریم‌ها را برای هر گامی که ایران در جهت برآوردن درخواست‌ها مبنی بر توضیح نیات هسته‌ای‌اش برمی‌دارد، برای این کشور لحاظ کند.
«گام به گام»‌، نشانه اختلاف عمیق آمریکا و روسیه
«طرح گام به گام» پس از آن به صورت جدی مورد توجه قرار گرفت که رئیس‌جمهور کشورمان در سخنانی از غرب خواست برای اجرایی شدن این طرح اولین گام خود یعنی «تدوین مدالیته» را بردارد. دکتر محمود احمدی‌نژاد در مراسم ثبت جهانی «باغ شاهزاده ماهان» کرمان گفته بود: بحث طرح گام به گام را مطرح کردند، بسیار خب! ما گام خود را برداشته‌ایم و با آژانس همکاری کرده‌ایم، شما نیز گامتان را بردارید و یک برنامه‌ریزی کنید و یک قدم شما بردارید و یک قدم ما. با این حال‌، آمریکا در برابر ابتکار روسیه تاکنون بی‌تفاوت بوده است‌. هر چند کلینتون اعلام کرد برای بررسی طرح لاوروف یک گروه کارشناسی را به مسکو می‌فرستد اما تاکنون مقامات آمریکایی هیچ گونه اظهارنظری درباره این طرح نداشته‌اند. کارشناسان معتقدند بی تفاوتی آمریکا به طرح روسیه، منعکس کننده شکاف رو به گسترش بین مسکو و واشنگتن است که با یکدیگر درباره امنیت، حقوق بشر در روسیه، حوادث لیبی و برخی دیگر از مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی مخالفند. بنیاد آمریکایی هریتیج نیز به این موضوع اشاره کرده و در تحلیلی ارائه طرح گام به گام روسیه درباره برنامه هسته‌ای ایران را ناشی از «اختلاف عمیق منافع 2 کشور در ایران» دانسته است. این بنیاد آمریکایی که یکی از معدود تحلیل‌های موجود درباره طرح گام به گام پیشنهادی لاوروف درباره برنامه هسته‌ای ایران را منتشر کرده، تاکید می‌کند این طرح نشان‌دهنده آن است که موضوع ایران به یک منبع جدید تنش بین 2 کشور تبدیل شده است. به گزارش ایران هسته‌ای‌، رابرت نیکلسون در این مقاله عنوان کرده است‌: «تنظیم سیاست در‌باره ایران تبدیل به یک منبع تنش دیگر – علاوه بر موضوع سپر دفاع موشکی و حقوق بشر- در روابط آمریکا و روسیه تبدیل شده است».
وی ادامه می‌دهد: «سرگئی لاوروف روز 11 ژوئیه یک طرح گام به گام ارائه کرد که ایران را از طریق «تعدیل تدریجی تحریم‌ها» تشویق به رفع نگرانی‌های جامعه بین‌المللی درباره برنامه هسته‌ای‌اش می‌کند». نیکلسون سپس تاکید می‌کند: «همانطور که اریل کوهن تحلیلگر بنیاد هریتیج سال گذشته در تحلیلی نشان داد سیاست روسیه درباره ایران یک تهدید واقعی برای آمریکا خواهد بود بویژه زمانی که منافع روسیه در ایران تا حد زیادی با منافع آمریکا اختلاف دارد». تحلیلگر هریتیج ادامه می‌دهد: «اوباما باید درک کند در شرایطی که روسیه منافع زیادی در ایران دارد کمک‌های اندکی به آمریکا برای حل مشکل ایران خواهد کرد». نیکلسون در پایان می‌نویسد: «این طرح نشان می‌دهد روسیه پس از رای به تحریم ایران در شورای امنیت اکنون درصدد کاهش دادن این تحریم‌هاست». اختلاف روسیه و آمریکا که پس از ارائه طرح «گام به گام» وارد مرحله جدیدی شده به گونه‌ای است که روزنامه روسی کامسمامولتس از شکل‌گیری بحران واقعی در روابط مسکو و واشنگتن در آینده‌ای نزدیک خبر داده است. روزنامه «ماسکوفسکی کامسمامولتس» چاپ روسیه روز یکشنبه در مقاله‌ای به قلم «میخائیل راستوفسکی» خاطرنشان کرد که ‌روند ‌نوسازی ‌روابط ‌‌روسیه ‌و ‌آمریکا ‌که از یک‌ سال پیش توسط روسای جمهوری 2 کشور اعلام شده است، جای ‌خود ‌را ‌به ‌جنگ روادید میان ‌مسکو ‌و ‌واشنگتن داده است.
روزنامه روسی با بیان اینکه وزارت خارجه روسیه و آمریکا به تبادل تهدید برضد کشور مقابل پرداخته‌اند نوشت، آمریکا ‌در ‌رابطه ‌با ‌پرونده ‌«سرگئی ‌ماگنیتسکی» سفر شماری از مقام‌های ‌روسیه را به آن کشور ‌منع کرد و مسکو هم اعلام کرده است که به این اقدام واشنگتن پاسخ مناسب می‌دهد. نویسنده مقاله همچنین نوشت ‌با توجه به شواهد موجود در موضوعات مورد چالش بین روسیه و آمریکا به ‌نظر ‌می‌رسد ‌بزودی ‌شاهد ‌بحران ‌واقعی ‌در ‌روابط ‌بین ‌2 ‌کشور ‌خواهیم ‌بود. در پایان این مقاله همچنین آمده است که تنش در روابط روسیه و آمریکا تا اوایل سال ۲۰۱۳ یعنی تا روی کار آمدن رئیس‌جمهوری جدید در آمریکا همچنان ادامه خواهد داشت و در این مدت نمی‌توان انتظار بهبودی روابط میان 2 کشور را داشت.
ریشه طرح گام به گام لاوروف چیست؟
روزنامه آسیا تایمز در تحلیلی به ریشه‌های طرح گام به گام روسیه اشاره کرده است. در بخشی از این مقاله آمده است: ابتکار لاوروف باعث گمانه‌زنی‌هایی در تهران درباره انگیزه‌های واقعی مسکو شده است و برخی تحلیلگران آن را به نیت روسیه برای ربودن مشعل دیپلماسی منطقه‌ای از ترکیه و ایفای نقشی جدی‌تر در حل بحران‌های منطقه‌ای نسبت داده‌اند. برخی از تحلیلگران ایرانی ظنین هستند که این خدعه دیگری از جانب روسیه برای چانه‌زنی با آمریکا بر سر ایران باشد همان طور که در گذشته رخ داده است. به عنوان مثال تغییر نظر مسکو درباره فروش سیستم‌های پیشرفته دفاع موشکی 300 S به ایران که همچنان عاملی برای ناخرسندی از کرملین است. در بخش دیگری از این مقاله آمده است: واشنگتن امیدوار است که بتواند روسیه و چین را برای آینده‌ای قابل پیش‌بینی وارد جبهه تحریم‌ها کند اما با توجه به تلاش‌های کنونی مسکو برای دمیدن نفس تازه به گفت‌وگوهای ایران و 6 کشور (آمریکا، فرانسه،‌ انگلیس،آلمان، روسیه و چین) که نشان‌دهنده‌ بی‌اعتمادی عمیق این کشور به سیاست کلی آمریکا در قبال ایران است، ممکن است اینها خیالی خام باشد.
به علاوه با دیپلماسی مناسب ایران، طرح لاوروف می‌تواند شکاف جدیدی را میان آمریکا و متحدان غربی‌اش از یک سو و روسیه و چین از سوی دیگر باعث شود. در ادامه این مقاله در بیان علت دیگر طرح «گام به گام» آمده است: چین و روسیه نگران تشدید تهدیدها علیه ایران هستند، متحد مهم منطقه‌ای که از موقعیت ناظر در گروه امنیت سازمان همکاری شانگهای برخوردار است و نقشی مهم را در راستای محدود کردن نفوذ رو به گسترش قدرت آمریکا در اوراسیا و فراتر از آن ایفا می‌کند، به همین دلیل می‌کوشند از فشار تحریم‌ها برایران بکاهند.