منابع تسلیحاتی ارتش عراق

ترجمه: محمدکاظم موسایی
سلاحهای غیرروسی ارتش عراق
گرایش به متنوع کردن منابع تسلیحاتی نیروهای عراقی در نیمه مردم دهه هفتاد آغاز شد. این وضع، در پی مرحله‌ای که طی آن شوروی منبع اولیه و اساس سلاحهای عراق در طول اواخر دهه شصت تا نیمه دهه هفتاد بود، پدید آمد. پیش از این مرحله تسلیحات عراق شامل تجهیزاتی قابل توجه از غرب بویژه از انگلستان بوده است.
تلاشهای عراق به هدف متنوع کردن منابع تسلیحاتی در مراحل نخست (تقریباً رد فاصله سالهای 1975 ـ 1977) جنبه نسبت محدودی داشت و منحصر به انواع فرعی ـ تا حدودی ـ سلاحها و تجهیزات از قبیل هلیکوپتر‌ها و هواپیماهای ابتدائی آموزشی و زرهپوشها و توپهای سبک بود.
این تلاشها همزمان با برنامه‌های متحول ساختن اساسی نیروهای زمینی و هوائ و دریایی که اجرای آنها با همکاری شوروی مورد توافق قرار گرفت و شامل خرید مقادیر عظیمی از سلاحهای پیشرفت اساسی مانند تانک و سیاستهای پدافند هوائی و هواپیماهای جنگنده بمب‌افکن و ناوچه‌های موشک‌انداز و دیگر تجهیزات گوناگون بود، انجام می‌گرفت. منابع غربی می‌گویند عراق در سالهای 1975 ـ 1979 اولین دریافت‌کننده سلاحهای روسی در منطقه خاورمیانه بود. عراق در این مدت قراردادهائی به ارزش چند میلیارد دلار که شامل صدها تانک «تی ـ 62» و «تی ـ 73» و توپهای عملیاتی خود کار و موشکهای زمین به زمین از نوع «سکاد» و موشکهای صد هوائی سام ـ 6 «و سام ـ 9» و بیش 200 فروند جنگنده «میگ ـ 23» و «میگ ـ 25» و «میگ ـ 27» و «سوخوی ـ 20» و 40 هلیکوپتر تهاجمی «میل ـ 24» و 12 فروند هواپیمای سنگین حمل و نقل از نوع «الیوشن ـ 76» و ناوچه‌های موشک‌انداز «اوسا ـ 2» با شوروی امضا کرد.
روابط تسلیحاتی عراق ـ فرانسه:
اما تلاش برای دریافت سلاحهای غربی در آن موقع بطور اساسی روی فرانسه متمرکز شد. در سال 1975 قراردادی برای مجهز کردن نیروهای عراقی به تانکهای «ا.ام.اکس ـ 30» (حدود 200 فروند) و زرهپوشها و نفربرهای «بانهارد» و موشکهای ضدتانک «اس.اس. ـ 11« و «اس.اس 120» و 6 فروند هلیکوپتر سبک «الویت ـ 3» با فرانسه به امضا رسید.
در سال 1977، عراق نخستین قرارداد اساسی تسلیحاتی را با فرانسه امضا کرد که ارزش آن در همان موقع 4/2 میلیارد دلار برآورد شد و شامل دریافت سلاحها و تجهیزات مهمی از قبیل 36 فروند جنگنده «میراژ ـ 1» (نخستین جنگنده‌های غربی سفارش داده شده توسط عراق بعد از دریافت جنگنده‌های انگلیس هوکر هنتر در دهه شصت) و حدود 200 تانک اضافی از نوع «ا.ام.اکس.30) و زرهپوشهای بیشتر مدل «بانهارد» و موشکهای ضدتانک «هوت» و «میلان» و موشکهای ضدهوائی «کروتال» و 40 هلیکوپتر «گازیل» مجهز به موشکهای «هوت» و 12 هلیکوپتر «سوپر فریلون» مجهز به موشکهای ضد کشتی «اگزوست» و موشکهای هوا به هوا از نوع «ماترا ـ 530» برای مسلح کردن جنگنده‌های «میراژ ـ اف ـ 1» بود. در این زمینه توافق شد سلاحهای یاد شده به تدریج از سال 1978 تحویل نیروهای عراقی شود. بجز جنگنده‌های «میراژ ـ اف ـ 1» که قرار شد نیروی هوائی عراق تحویل گرفتن آنها را در سال 1980 (عملا در اواخر همین سال) آغاز کند.
در سال 1979 عراق قرارداد اساسی دومی به ارزش بیش از یک و نیم میلیارد دلار که تتمه قرارداد سال 1977 به حساب آمد، امضا کرد. این قرارداد جدید شامل تجهیز ارتش عراق به 24 جنگنده اضافی از نوع «میراژ ـ اف ـ یک» و تانکهای بیشتر، مدل «ا.ام.اکس ـ 30» و زرهپوشهای «بانهارد» و موشکهای اضافی از نوع «کروتال» و «هوت» و میلان» «و هلیکوپترهای «گازیل» و «سوپر مزیلون» بود. همچنین براساس این قرارداد قرار شد سلاحهایی که خرید آنها قبلا مورد توافق قرار نگرفته بود نیز به تحویل عراق داده شود. از جمله 100 خودرو رزمی پیاده نظام مدل «ا.ام.اکس ـ 10» و 40 هلیکوپتر متوسط مدل «بوما» و هلیکوپترهای «لینکس» و هواپیماهای حمل‌ونقل تاکتیکی از نوع سی «ـ 160 ترانسال» و موشکهای هوابه‌هوا از نوع «ماترا ـ سوپر 530» و «ماتراـ 550 ماژیک». روابط تسلیحاتی عراق ـ فرانسه به اینجا ختم نشد. بلکه در طول سالهای 1980 ـ 1979 مذاکرات به منظور بررسی امکان دستیابی به چارچوبهای بیشتری برای همکاری نظامی فیمابین، ادامه یافت. اندیشه‌های اخیر عراق روی موشکهای ضد هوائی «شاهین» (نوع خودکار و مدرنتر از موشک کاروتال) و هواپیماهای آموزشی و پشتیبانی تاکتیکی «الفا ـ جت» که مشترکا توسط فرانسه و آلمان غربی ساخته می‌شود، متمرکز شد. نیازهای عراق به این نوع هواپیماها بعنوان اولین پارتی، حدود 24 فروند برآورد شد تا بعد و در مجموع به 48 فروند بر سند و جایگزین هواپیماهای آموزشی قدیمی بشوند.
در این میان، تلاشهای تسلیحاتی عراق جنبه رسمی و سیاسی اعلام شده‌ای به خود گرفت و مسئولان عراقی در آغاز سال 1981 بارها اعلام کردند قصد دارند سیاست گونه گونی تسلیحاتی را که ضامن ناچار نشدن عراق به تکیه برتنها یک منبع است، در پیش گیرند. صدام‌حسین نیز بیشتر طی یک مصاحبه مطبوعاتی اعلام کرده بود نیروهایش «بابت کمبود اسلحه شکایتی ندارند». وی این مطلب را در پاسخ به سئوالی پیرامون موضع شوروی نسبت به دادن اسلحه و لوازم یدکی به عراق در پی آغاز جنگ عراق و ایران، اعلام داشت.
رئیس‌جمهوری عراق همچنین فاش کرد که این کشور در حال حاضر می‌کوشد «قراردادهایی به ارزش چندین میلیارد دلار با چند کشور جهان امضا کند «سپهبد عدنان خیرالله وزیر دفاع نیز مدتی بعد اعلام کرد کشور «حاضر است سلاحهای مورد نیاز خود را از تمامی کشورهای جهان بجز اسرائیل به دست آورد».
روابط تسلیحاتی عراق با کشورهای دیگر:
برزیل در حال حاضر یکی از مهمترین کشورهای صادرکننده اسلحه بعراق بشمار می‌رود. عراق قبلا در سال 1979 با دولت برزیل قراردادی امضا کرده بود که براساس آن حدود 2000 خودرو نظامی شامل اتومبیلهای جیپ و کامیون و نفربرهای گوناگون زرهی و زرهپوشهای «کازاویل» و نفربرهای «یوروتو» و شکارکنندگان تانک از نوع «سوکوری» و خودروهای شناسائی مدل «هاراراکا» تحویل ارتش عراق داده شد.
عراق در سال 1979 از ایتالیا نیز چند فروند هلیکوپتر ویژه دریایی و ضد زیر دریائی خریداری کرد. این هواپیماها شامل 6 فروند از نوع «اگوستاسیکورسکی ـ اوسی کینگ» و 8 فروند از نوع «اگوستابل 212» بود که هر دو توسط شرکت «اگوستا» با گرفتن امتیاز از شرکتهای اوحیایی «سیکورسکی» و «بل» ساخته می‌شوند. عراقیها به دریافت شماری از هواپیماهای حمل‌ونقل متوسط تاکتیکی مدل «جی ـ‌ 222» که فعلاً توسط شرکت «ایر ایتالیا» ساخته می‌شود، علاقه نشان دادند.
با اینهمه، تحول برجسته در روابط تسلیحاتی عراق ـ‌ ایتالیا قراردادی بود که در سال 1980 میان طرفین به امضا رسید. ارزش این قرارداد حدود 4/1 میلیارد دلار و شامل 4 ناوچه «لوبو» مجهز به موشکهای ضد کشتی «اتومات» و موشکهای ضد هوائی «سی‌ اسیارو» و 6 فروند کشتی نگهبانی «کورنیت» از ردۀ «وادی» مجهز به موشکهای «اتومات» و یک کشتی پشتیبان لجستیکی از نوع «فیروز فیو» بود.
در رابطه با اسپانیا، گزارشهای سال 1980 حاکی است که عراق، درباره امکان امضای قرارداد تسلیحات مهمی شامل دریافت سلاحها و تجهیزاتی به ارزش حدود یک میلیارد دلار، سرگرم مذاکره با اسپانیا بوده است.
نقش سلاحهای غیرروس در جنگ عراق ـ‌ ایران و نقشهای عملیاتی سلاحهای غربی مورد استفاده ارتش عراق تاکنون (نیمه اول سال 1981) کاملاً آشکار نشده‌ است، چرا که دشوار است مقادیر سلاحهای دریافتی را مشخص کرد و از سوی دیگر معلوم نیست نیروهای عراقی تا چه اندازه اینگونه سلاحها را بعد از دریافت و وارد کردن آنها به یگانهای رزمی جذب و فهم کرده‌اند.
کمی اطلاعات رسمی به دست آمده و تکیه اجباری به منابع خارجی که تاکنون روند جنگ را پیگیری کرده‌اند بر این دشواری می‌افزاید. این منابع متفق‌القولند که نقش سلاحهای غیر روسی در تلاشهای جنگی عراق تاکنون محدود بوده است. چرا که نیروهای عراقی هنگام شروع جنگ به تجهیزات روسی بعنوان تسلیحات اساسی خود تکیه داشته‌اند.
متقابلاً برخی اطلاعات غربی حاکی است که نیروهای عراقی برخی سلاحهای دریافتی از منابع غیر روسی بویژه موشکهای ضد تانک «هوت» و «میلان» و زرهپوشهای برزیلی «کازاویل» و «یوروتو» و زرهپوشهای فرانسوی «بانهارد» را عملاً بکار برده‌اند.
یک گزارش اخیر نیز حاکی است که نیروی هوائی عراق در حال حاضر موشکهای فرانسوی هوا به هوای مدل «ماوریک» را روی جنگند‌ه‌های روسی «میگ ـ 23» و «میگ ـ 21» نصب کرده و فعالانه آنها را بکار می‌برد.
اهمیت سلاحهای غیر روسی در آینده
گرچه برنامه دریافت تمامی سلاحها و تجهیزات خریداری شده توسط عراق باحتمال قوی چندین سال طول خواهد کشید، این امر توانائیهای رزمی عراق را در نهایت بالا خواهد برد. این امر بطور اساسی در نیروی دریائی (مثلاً) آشکار است. چه اجرای مواد توافقنامه با ایتالیا تأثیر فراوانی روی حجم و کارآئی نیروی دریائی عراق خواهد داشت و توان دفاعی و ساحلی این نیرو را به نیروئی تکامل یافته و قادر به انجام مأموریت در دریاهای دور دست، تبدیل خواهد کرد. بویژه هنگامی که با هماهنگی هلیکوپترهای ضد کشتی و ضد زیردریائی مدل «سوپرفریلون» و «اگوستابل ـ 212» و «ا.اس ـ 61 مسی‌کینگ»، بکار گرفته شوند. همچنین ورود 60 فروند جنگنده «میراژ اف ـ یک» به خدمت، سطح رزمی نیروی هوائی عراق را بویژه در مأموریتهای بمباران و حمله به مواضع زمین بالا خواهد برد. اما بکارگیری هلیکوپتر‌های تهاجمی «گازیل» و «لینکس» و «بو ـ 105» بر توانائیهای عراق برای مقاومت در برابر حملات نیروی زرهی طرف مقابل و انهدام آن از هوا، بمقدار مهمی، خواهد افزود ـ در مورد پدافند هوائی نیز، تکمیل سیستم پدافند هوائی عراق بوسیله موشکهای «کروتال» و «شاهین» و موشکهای فرانسوی ـ آلمانی «رولاند» که عراق برای دریافت آنها علاقه نشان داده است، توانایی و کارایی احتمالی این پدافند را بویژه در مقابل هواپیماهائی که در ارتفاع کم و در فواصل کوتاه پرواز می‌کنند، بطور قابل لمسی بالا خواهد برد.          ادامه دارد...