ذخایر ارزی در معرض تهدید

* طی چند روز گذشته اخباری مبنی بر کاهش بی سابقه شاخص بورس امریکا داشتیم. این موضوع چقدر متاثر از بدهی های دولت امریکا بوده و فکر می کنید تنها همین یک عامل باعث کاهش شاخص بورس امریکا شده است؟
** اولاوضع کسری بودجه امریکا که اخیرا بین احزاب سیاسی این کشور موضوع مورد مناقشه بوده، باعث شد مدتی تصمیم گیری درباره آن به درازا کشیده شود و نهایتا به این ترتیب این احزاب سیاسی تفاهم کردند که ضمن اینکه سقف این کسری بودجه را افزایش دهند، زمانی را هم در نظر بگیرند که طی یک دوره 10 ساله این کسری بودجه تقلیل یابد. هرچند در ابتدا به نظر می رسد این مساله یک مساله کاملاداخلی است که بین احزاب سیاسی امریکا بوده اما برآیند آن این شد که این تلقی در جهان به وجود آمده که امریکا دیگر قدرت اقتصادی جهان نیست و اکنون اعتبارش از نظر مالی مقداری زیر سوال رفته است. به دنبال همین قضیه بود که بورس های بین المللی مقداری نسبت به این قضیه عکس العمل نشان دادند و خود بورس امریکا هم از خود عکس العملی بروز داد. این واکنش از طریق کاهش قیمت سهام شرکت ها و از طریق کاهش اوراق قرضه یی که امریکا منتشر کرده بوده است.
* با توجه به اینکه اعتبار مالی امریکا زیر سوال رفته، فکر می کنید در این مورد کاهش ارزش دلار هم رخ خواهد داد؟
** اتفاقی که اکنون افتاده این است که این اوراق قرضه یی که امریکا داشته و این را به عنوان جبران کسری خودش منتشر کرده بود و خیلی از کشورها مخصوصا چین آن را خریداری کرده بودند، باعث شد که قیمت اینها در بازارهای بین المللی پایین بیاید و این کاهش قیمت اتفاقات بعدی نیز داشت. عمده این اتفاقات به این شکل است که امریکا از این به بعد ناچار می شود برای اینکه جذابیتی برای اوراق قرضه خودش به وجود آورد، نرخ بهره پرداختی بابت این اوراق را افزایش دهد که این افزایش نرخ بهره اوراق ترجمان دیگرش این است که بدهی های امریکا افزایش خواهد یافت. این در حالی است که قرار بود بدهی های امریکا سالانه مقداری کم شود. از طرف دیگر افزایش نرخ اوراق قرضه باعث می شود نرخ بهره فعالیت های اقتصادی مختلف این کشور افزایش پیدا کند که در نتیجه هزینه های مالی برای شرکت ها و مردم افزایش پیدا خواهد کرد که این دو مورد وقتی دست به دست هم می دهند دورنمای اقتصادی این کشور را مقداری تیره و تار می کند و باعث می شود قیمت های سهام در این کشورها سقوط کند.
همه اینها روی ارزش پول ملی این کشور یا هر کشور دیگری که گرفتار این وضع شود اثر می گذارد و نرخ برابری را به ضرر پول آن کشور رقم می زند و چون حجم زیادی از مبادلات جهان اکنون با دلار انجام می شود و دلار به عنوان پولی که در بسیاری از کشورها ذخیره می شود مورد استفاده قرار می گیرد، بنابراین تقلیل ارزش دلار در اینجا ضربه یی به ذخایر ارزی کشورهایی که وجوه ارزی خودشان را به صورت دلار نگه می دارند وارد می کند. یعنی کشورهایی که دارایی های ارزی خود را به صورت اوراق قرضه امریکایی یا دلار امریکایی نگه داشتند، در اثر این وضع با کاهش ارزشی مواجه خواهند شد که چون حجم آن برای هر کشوری در حد ذخایر آن کشور است جبران آن واقعا مشکل خواهد بود.
* احتمالاایران هم می تواند از این کاهش ارزش دلار متاثر شود. جدا از این، یکی از پیامدهای مطرح دیگر این است که با توجه به افزایش میل به خرید طلا، از سوی دیگر قیمت نفت نیز کاهش می یابد که آن موقع ایران نیز متاثر خواهد شد. فکر می کنید این عوامل چقدر روی اقتصاد ایران تاثیر می گذارد؟
** واقعیتی که وجود دارد این است که اقتصاد ایران مثل اقتصاد کشورهای دیگر با اقتصادهای بین المللی در هم تنیده است پس نمی توان گفت که ما هیچگونه ارتباطی نداریم. به هر حال می توان ارتباط اقتصادی را اینگونه هم تعبیر کرد که وقتی شرایط اقتصادی امریکا و اروپا و شرکت های مختلف تغییر می کند به هر حال این روی وضع اقتصادی ما هم تاثیر خواهد گذاشت. چون اوضاع اقتصادی کشور امریکا روی اوضاع اقتصادی کشورهای اروپایی تاثیر می گذارد و اوضاع اقتصادی کشورهای اروپایی هم روی کشورهای آسیایی اثر می گذارد و به همین ترتیب ممکن است تقاضای کشورهای اروپایی برای نفت، گاز و انرژی کشورهای آسیایی تقلیل یابد یا اینکه اگر شرکت های داخلی ما بخواهند نیازهای خود را از اقتصادهای بین المللی تامین کنند با گرانی کالاها مواجه می شوند.
بنابراین آثار آن به صورت غیرمستقیم در اوضاع اقتصادی ما خودش را نشان می دهد و البته اتفاقی که اکنون دارد رخ می دهد این است که این بی ثباتی اقتصادی که در اقتصاد بین المللی در حال اتفاق افتادن است بخشی از آن برای امریکا و بخشی دیگر برای کشورهای اروپایی اتفاق افتاده که برآیند آن این است که قیمت طلاافزایش پیدا خواهد کرد و این نشانه یی از بی ثباتی بین المللی و اعتماد نداشتن مردم به ثبات وضعیت در آینده است. این شرایط تقاضا برای طلارا نشان می دهد که در این مواقع رابطه یی بین طلا، دلار و نفت وجود دارد که یکی بالامی رود و دیگری پایین می آید. به هرحال بسیاری از کشورهای تولیدکننده نفت قیمت نفت خودشان را در بودجه با قیمت های نسبتا بالایی درنظر گرفتند که اگر تغییراتی در قیمت های نفت به صورت عمده به وجود آورد آثار آن بر کشورهای صادرکننده نفت به نوعی خود را نشان خواهد داد.
* افزایش تقاضا برای طلاطبیعتا از آن طرف می تواند بر بخش های تولیدی و اشتغال کشورها هم اثر بگذارد. این اثر چگونه خواهد بود؟
** این اتفاقات سرمایه گذاری را محدود می کند. یعنی کسانی که وجوهی را در اختیار دارند و این وجوه را می خواهند به نوعی وارد سرمایه گذاری کنند با توجه به بی ثباتی وضعیت، فعالیت های مالی خودشان را متوقف می کنند و به سمت خرید طلامی روند و تا دوباره شرایط آماده شود که بتوانند فعالیت دیگری کنند، ممکن است زمان ببرد. چون وقتی شما طلامی خرید بازده خرید شما از این خرید طلافقط تغییرات قیمت طلااست. یعنی فرض کنید امروز طلارا با قیمت 1670 دلار در هر اونس می خرید و فردا با قیمت 1675 دلار در هر اونس می فروشید. یعنی تغییرات قیمت است که بازدهی را برای شما به وجود می آورد. اما وقتی شما سرمایه گذاری می کنید انتظار کسب سود بیشتری در این مورد دارید ولی چون بی ثباتی هست و نبود اطمینان احساس می شود بنابراین کسانی که وجوهی دارند به سمت طلامی روند و اینها به صورت غیرمستقیم و مستقیم روی حجم تامین منابع مالی و سرمایه گذاری اثر خواهد گذاشت.
* ایران نیز طبق گفته رییس کل بانک مرکزی ذخایر طلای خوبی دارد. در این شرایط کشوری مانند ایران که از ذخایر طلای خوبی برخوردار است چه واکنشی را باید از خود بروز دهد؟ آیا ذخیره کردن طلاباید همچنان ادامه پیدا کند یا این پول را صرف اقدامات دیگری کند؟
** ارزش پول ملی به این نیست که تمام خزانه های ما پر از طلاباشد. البته این یک قوت قلب است. ارزش پول ملی به این است که حجم صادرات ما افزایش یابد، میزان تولیدات ما زیاد شود و میزان ذخایر ارزی ما ناشی از فعالیت های اقتصادی افزون شود که مجموعه اینها دست به دست هم می دهند و پول را باارزش می کنند. اینکه ما طلاداریم تنها حرفی است برای بازار که ای مردم! اگر شما بخواهید سکه بخرید خیالتان راحت باشد که بانک مرکزی سکه عرضه می کند و به شما سکه می دهد. برای مساله ما جهت خروج از شرایط رکودی که اکنون در کشور با آن مواجه هستیم اینکه بگوییم خزانه های ما پر از طلااست، پاسخ نیست.
* به تاثیرات این اتفاقات بر کشورهایی غیراز امریکا اشاره یی داشتید و تاثیر این اتفاقات بر ایران را هم تایید کردید. اما می خواهم بدانم این تاثیرات بر کشورهای توسعه یافته مانند ژاپن بیشتر است یا کشورهای در حال توسعه؟
** اثر مستقیم و فوری آن ابتدا در کشورهای توسعه یافته یی مانند ژاپن و چین است. برای اینکه اینها حجم بزرگی از ذخایر ارزی خود را به صورت اوراق قرضه امریکایی نگه داشته بودند و اکنون که با کاهش عرضه مواجه شدند، بسیار متضرر می شوند. آثار روی کشورهای در حال توسعه با یک تاخیر زمانی همراه خواهد بود و حالادر این فاصله اگر تحولاتی اتفاق بیفتد که نشانه هایی از بهبود یا کوتاه بودن این بحران باشد، بستگی به شرایط بعدی دارد که ظاهرا سران وزرای اقتصادی کشورهای توسعه یافته گروه هفت می خواهند در این مورد مذاکراتی داشته باشند و باید دید شرایط اقتصادی را چگونه بررسی می کنند.
* برآورد شما درباره مدت این دوره بحران اقتصاد امریکا چیست و فکر می کنید تا چه زمانی این بحران ادامه داشته باشد؟
** تجربه یی که ما درباره بحران قبلی داشتیم این بود که در خوش بینانه ترین حالت دو سال و در بدبینانه ترین حالت سه سال طول کشید. اما درباره بحران اخیر، اتفاقاتی که تا امروز افتاده با توجه به اینکه هنوز کشورهای اروپایی در حال دست و پنجه نرم کردن با شرایط بد اقتصادی خودشان هستند و می خواهند ریاضت های اقتصادی را در کشورهای خودشان در پیش بگیرند یا اینکه ناشی از این آثار رتبه جهانی امریکا پایین آمده است، هنوز آمار و شواهدی وجود ندارد که عمق این بحران به اندازه بحران قبلی است یا کمتر.
* در این شرایط رفتار مصرف کنندگان چگونه خواهد بود؟ شما به کاهش سرمایه گذاری و افزایش مصرف مردم امریکا در این شرایط اشاره کردید. جز این دو مورد دیگر شاهد چه رفتارهایی خواهیم بود؟
** این اتفاقات روی مصرف آنها اثر می گذارد. برای اینکه نرخ بهره به این صورت که اشاره کردم افزایش می یابد. به عبارتی اگر نرخ بهره برای خرید کالاهای مصرفی و اتومبیل و خانه افزایش یابد، تاثیر خودش را نشان می دهد. آنچه نشان دهنده بهبود یا تشدید این بحران است میزان مصرف مصرف کننده است که وقتی میزان آن زیاد شود نشان از بهبود دارد و اگر میزان آن کاهش یابد نشان از تشدید شرایط بحرانی دارد. اگر نرخ های بهره برای وام ها افزایش یابد طبیعتا عده زیادی با توجه به تجربه قبلی که از این بازارها داشتند و خانه گرفتند و نتوانستند اقساط را پرداخت کنند و خانه هایشان ضبط شد، باز هم تحت تاثیر این آثار قرار خواهند گرفت. به نظر می رسد اگر اوضاع به همین روال طی شود روی زندگی شهروندان امریکایی هم تاثیر می گذارد.
* در این شرایط می توانیم شاهد خروج سرمایه از کشور امریکا باشیم؟
** اگر شرایط اقتصادی در اروپا به نحوی بود که وضع فعلی نبود ممکن بود به سمت کشورهای اروپایی برود یا اگر که وضع اقتصادی کشورهای خاورمیانه به شکل فعلی نبود، یا کشورهای عربی را ببینید که چه وضعیتی دارند، بنابراین نمی توان حدس زد که این سرمایه ها از امریکا به این سمت ها برود. یا فرض کنید در جنوب شرقی آسیا مانند مالزی یا به سمت ژاپن برود که هنوز وضع آشفته یی دارند و هنوز نتوانسته اند از آن پیامدهای ناشی از سونامی که با آن مواجه شدند خارج شوند. یعنی در یک نگاه کلی می بینید برای اینکه سرمایه ها حرکت کنند و در یک نقطه امنی بنشینند و در آنجا مصرف شوند واقعا الان شرایط بسیار سخت است. از یک طرف این یک فرصت برای خیلی از کشورهاست که زمینه های سرمایه گذاری خودشان را به گونه یی جلوه دهند که زمینه فراهم شود و از طرف دیگر یک اتفاق دیگر برای سرمایه های پراکنده رخ داده که جای امنی برای متمرکز شدن پیدا نمی کنند. بنابراین به نظر می رسد تا این وضع روشن شود، خروج سرمایه از هرجایی که هست: چه اروپا، چه امریکا، چه چین و چه ژاپن بعید است در کوتاه مدت اتفاق بیفتد.
* با این روند فکر می کنید امن ترین نقطه برای سرمایه گذاری کدام منطقه می تواند باشد؟ گویی جای امنی در جهان برای سرمایه گذاری نمانده است.
** نیست یا اینکه حجم سرمایه گذاری در هر جایی هم حد و ظرفیت دارد مثلابرزیل را نگاه کنید که به موفقیت هایی رسیده اما آنجا هرچقدر سرمایه گذاری شده در حد کفایت بوده است. ما اکنون با اروپا این گرفتاری ها را داریم. شاخ آفریقا یعنی کشور مصر را هم که نگاه کنید به مانند لیبی و تونس گرفتار هستند و در جنوب آفریقا هم که بعضا گرفتار مسائل سنگین داخلی هستند. بنابراین قاره آفریقا را نمی توان مناسب دید. کشور چین نیز اکنون خودش مایل است روند رشد را به علل مهار نرخ تورم آهسته کند، بنابراین خود چین هم که منبعی برای سرمایه گذاری است اینگونه مساله دارد. هند هم که به اندازه کافی در آن سرمایه گذاری شده و کارهای آن در حال انجام است. ژاپن و خاورمیانه هم به همین ترتیب با مشکلاتی مواجه هستند.
* با وجود این اتفاقات و عمق این بحران مالی بویژه منظورم در امریکاست، آیا می توان از عبارت فروپاشی اقتصاد امریکا که مدتی قبل وزیر اقتصاد کشورمان به کار برد استفاده کرد؟
** نمی دانم ایشان چه مشخصه یی پیدا کردند که آن را دلیل فروپاشی می دانند اما به هرحال هر اقتصادی گاهی با مشکلاتی مواجه می شود و کامیابی هر کشوری هم در این است که در مواجهه با این مشکلات چه سیاست هایی را برای خروج از این وضع در پیش می گیرد که بتواند از آن خارج شود. حالاباید دید ایشان چه عینکی به چشم زدند که به این جمع بندی رسیدند و ممکن است همین حرف را کشورهای دیگر راجع به کشورهای صادرکننده نفت بزنند اما به هرحال ساده نیست که ما فکر کنیم اقتصاد یک کشوری از هم فرو پاشد.