تحولات بحرین: مواضع و رویکرد بازیگران خارجی

رویکرد کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس
از آنجایی که خیزش مردمی و بحران بحرین، بقای یکی از حکومت‌های شورای همکاری خلیج فارس را در معرض چالش قرار داد، اعضای این شورا به محوریت عربستان سعودی سعی کردند در قالب شورای همکاری خلیج فارس رویکرد یکپارچه و واحد و در عین حال قاطعانه‌ای را در قبال بحران بحرین اتخاذ نمایند. واکنش‌ها و اقدامات شورای همکاری در قبال بحرین بر اقدامات امنیتی و سیاسی متمرکز بود.
در عرصه امنیتی مهم‌ترین اقدام ورود نیروهای شورای همکاری خلیج فارس به بحرین تحت عنوان نیروهای «سپر جزیره» برای حمایت از رژیم آل خلیفه بود. در این راستا، بیش از هزار نیروی سعودی و پانصد نیروی اماراتی به بحرین اعزام شدند و کویت نیز یگان‌های دریایی خود را به آب‌های ساحلی بحرین منتقل کرد، اما کشورهای دیگر مانند قطر و عمان برای حمایت از رژیم آل خلیفه نیرویی به بحرین اعزام نکردند. مقامات شورای همکاری، اعزام نیرو را در قالب نیروهای سپر جزیره عنوان نمودند. ازجمله ترکی بن محمد بن سعود، از مقامات سعودی از اقدام کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در اعزام نیروهای سپر جزیره به بحرین دفاع کرد و مدعی شد حرکت کشورهای شورای همکاری زمانی آغاز شد که خواسته‌های مشروع در بحرین به خواسته‌هایی برای تغییر نظام و تبدیل آن به جمهوری اسلامی مبدل شد. به باور وی، امنیت کشور همسایه یعنی بحرین و ثبات آن، خط قرمز عربستان است و این امر در خصوص کشورهای دیگر خلیج فارس نیز همین‌گونه است.
از سایر رفتارهای امنیتی شورای همکاری خلیج فارس در قبال تحولات و قیام مردم بحرین می‌توان به اقدامات امنیتی کنترلی و محدودکننده‌ای اشاره کرد که در مجموع کشورهای این شورا انجام شده و اغلب به‌عنوان سیاستی پیشگیرانه محسوب می‌شود. طرح اخراج اتباع کشورهای لبنان و سوریه از عربستان سعودی از سوی وزارت کشور عربستان و به‌خصوص تصمیمات کنترلی و امنیتی شورای همکاری که بخش عمده آن به جمهوری اسلامی ایران و اتباع آن معطوف است، در این راستا قابل اشاره می‌باشد. اجلاس شورای همکاری خلیج فارس در ریاض در ماه مارس، تصمیمات مهمی را در این راستا ازجمله تشدید مراقبت‌های کنترلی در مرزها نسبت به تردد افراد به‌خصوص از سوی ج.ا.ایران، کنترل اتباع کشورهایی مانند ایران، لبنان و سوریه و کنترل نهادها و مؤسسات مختلف اتخاذ کرد. علاوه بر این، گزارش‌هایی مبنی بر تصمیم شورای همکاری برای اخراج نیروی کار ایرانی نیز انتشار یافت.
شورای همکاری خلیج فارس همچنین به اقدامات سیاسی و دیپلماتیک گسترده‌ای در واکنش به بحران بحرین دست زد. بخش عمده اقدامات سیاسی و دیپلماتیک شورای همکاری خلیج فارس نیز به جمهوری اسلامی ایران معطوف بوده است. در این خصوص، انتشار بیانیه علیه ایران و تأکید بر ادعای لزوم عدم مداخله ایران در کشورهای عضو و همچنین مطرح شدن شکایت علیه ایران در شورای امنیت، قابل اشاره است. در بیانیه نشست وزارتی شورای همکاری در ریاض، آنها از جامعه جهانی و شورای امنیت سازمان ملل درخواست کردند تا از مداخلات و تحریکات ادعایی ایران در این کشورها جلوگیری کنند. در این بیانیه همچنین از خشونتی که عنوان کرده‌اند علیه دیپلمات‌های سعودی در ایران اعمال شده، به‌شدت انتقاد شده است. همچنین سفرای کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در نامه‌ای به بان کی مون، دبیرکل سازمان ملل متحد و رئیس شورای امنیت، از دخالت ادعایی ایران در امور داخلی خود شکایت کردند.
اخراج دیپلمات‌های ایرانی و فراخوانی‌ها دیپلمات‌ها و همچنین مطرح کردن دوباره اتهام جاسوسی در خصوص ایران در کویت نیز بخش دیگری از اقدامات اعضای شورای همکاری خلیج فارس بوده است. همچنین شورای همکاری خلیج فارس در راستای تلاش‌های سیاسی بین‌المللی خود در بیانیه بیست‌ویکمین نشست شورای مشترک اتحادیه اروپا و شورای همکاری خلیج فارس علیه جمهوری اسلامی ایران موضع‌گیری نمود. در این بیانیه، ایران به ایفای نقش سازنده در منطقه و پایان مداخله در امور داخلی دولت‌های عضو شورای همکاری و سایر کشورهای منطقه ترغیب شد و همچنین از ایران خواسته شد تا به تعهدات خود براساس حقوق بین‌الملل برای حفاظت از هیئت‌های دیپلماتیک در کشور خود عمل کند.
لازم به ذکر است، رفتارها و اقدامات سیاسی عربستان سعودی، بخش مهمی از واکنش‌های اعضای شورای همکاری خلیج فارس بوده است. تهدید ریاض به فراخوانی دیپلمات‌های خود از تهران در صورت عدم حفاظت بیشتر، واکنش نمایندگان مجلس عربستان به بیانیه کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی ایران و تهدیدات سفیر عربستان در مصر علیه ایران، ازجمله این اقدامات بودند. سفیر عربستان سعودی در مصر، عنوان نمود: «وضعیت ما با ایران در منطقه به صورت وحشتناکی است. ما پیام قدرتمندانه و مهمی را به آنها منتقل کرده‌ایم، ما اجازه نقض امنیت کشورهای حاشیه خلیج فارس را نمی‌دهیم. امنیت کشورهای حاشیه خلیج فارس، خط قرمز ما در عربستان سعودی است». وی همچنین افزود امیدواریم ایرانی‌ها قدرت ما را امتحان نکنند و اگر آنها بخواهند کشورهای حاشیه خلیج فارس را بی‌ثبات کنند، ما توانایی مقابله با ایران را داریم.
بعد از اعلام پایان وضعیت فوق‌العاده در بحرین از سوی مقامات این کشور و در آستانه آغاز گفت‌وگوهای دولت بحرین با گروه‌های مخالف در اول ژوئیه، مقامات سعودی اعلام کردند که به‌تدریج نیروهای خود را از بحرین خارج خواهند ساخت. کویت نیز یگان‌های دریایی خود را از آب‌های بحرین خارج کرد و وابسته نظامی سفارت کویت در منامه اعلام نمود که این نیروها در مأموریت خود امنیت مرزهای بحرین را تأمین کردند.
رویکرد ترکیه
ترکیه در جریان بحران بحرین سعی کرده است رویکرد دیپلماتیک فعالانه‌ای داشته باشد و رایزنی‌ها و گفت‌وگوهایی با دو طرف، یعنی ایران و شورای همکاری خلیج فارس داشته است. ترکیه بر لزوم گفت‌وگو و اصلاحات در سطح منطقه و ازجمله در خصوص بحرین تأکید داشته و معتقد است که دولت‌های خاورمیانه باید به درخواست‌های مردم خود برای دموکراسی و اصلاحات توجه کنند و مردم نیز در طرح درخواست‌های خود به خشونت متوسل نشوند، بلکه گروه‌های اپوزیسیون با ابتکارهای مناسب برای گفت‌وگو و اصلاحات اقدام کنند. مقامات ترکیه به هرگونه تشدید تنش‌های فرقه‌ای در سطح منطقه در نتیجه تحولات بحرین هشدار داده‌اند و وزیر امور خارجه ترکیه خواستار آن شده است که حضور نیروهای شورای همکاری در بحرین موقتی باشد و هرگونه تحول سیاسی در این کشور بدون مداخله خارجی صورت گیرد.
 به اعتقاد ترک‌ها، اعزام نیرو به بحرین می‌تواند خشونت‌های شیعی ـ سنی در منطقه را شعله‌ور سازد؛ در همین راستا اردوغان نخست‌وزیر ترکیه، عنوان کرد که ترکیه کربلای جدیدی نمی‌خواهد. هرچند برخی موضع‌گیری‌های مقامات ترکیه و تأکید بر لزوم مصالحه با معترضین، باعث برخی رنجش‌ها در میان مقامات حکومت بحرین شده است؛ با این حال، در مجموع اعضای شورای همکاری خلیج فارس از رویکرد ترکیه در خصوص تحولات بحرین رضایت دارند و شیخ خالد، وزیر امور خارجه بحرین، با سفر به آنکارا از مواضع ترکیه قدردانی نمود.
در هر حال، ترکیه سعی می‌کند در جهت حفظ منافع استراتژیک خود در خلیج فارس، همراهی خود با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس در تحولات بحرین را به‌رغم برخی انتقادات حفظ نماید. بر این اساس، نخست‌وزیر ترکیه عنوان نمود که مداخله شورای همکاری خلیج فارس در بحرین را نمی‌توان به‌عنوان دخالت خارجی قلمداد کرد؛ چراکه نیروهای سپر جزیره به‌عنوان نیرویی منطقه‌ای است که به‌صورت بین‌المللی به رسمیت شناخته شده است. وی اضافه کرد ترکیه در امور دیگران دخالت نخواهد کرد، اما به انتقادات دوستانه و سازنده خود ادامه خواهد داد.
در همین راستا، ارشاد هورموزلو، مشاور عبدالله گل، رئیس‌جمهور ترکیه نیز در گفت‌وگوی خود با شبکه العربیه در تشریح موضع آنکارا درباره مسئله بحرین گفت ترکیه با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس توافقنامه همکاری استراتژیک دارد و در تلاشیم تا تجارت آزاد با این کشورها را راه‌اندازی کنیم و ما در این موقعیت در کنار شورای همکاری هستیم. وی در ادامه اظهاراتش در تشریح مواضع مقامات ترکیه‌ای در قبال تحولات منطقه گفت: مسئله بحرین یک بحث دیگر نیز دارد و دومین مسئله این است که ما در منطقه‌ای هستیم که کشورها دارای حق حاکمیتند و ما با آنها همکاری داریم و هرگونه دخالت در این کشورها ما را آزار می‌دهد.
رویکرد عراق
رویکرد عراق به تحولات بحرین و اقدامات آل خلیفه در قبال معترضین، انتقادی بوده است. با این حال، مواضع متفاوتی از سوی مقامات و گروه‌های مختلف عراقی ابراز شده است.اعضای مجلس عراق به موازات ورود نیرو‌های سعودی به بحرین، اظهارات تندی را علیه مواضع ریاض به زبان آوردند. سیاستمداران اکثریت شیعی عراق ازجمله ابراهیم جعفری، نخست‌وزیر سابق، این اقدام عربستان را به باد انتقاد گرفت و شماری از اعضای سنی، کرد و مسیحی مجلس عراق نیز مداخله ریاض در امور بحرین را محکوم کردند. اما عثامه نجیفی، رئیس مجلس عراق که از اهل تسنن عراق است، پیشنهاد تعطیلی ده روزه مجلس را مطرح کرد. در این بین ایاد علاوی و برخی سیاستمداران دیگر می‌کوشند تا از بروز اختلاف و دو دستگی در مجلس بر سر اوضاع بحرین، جلوگیری کنند. این در حالی است که حیدر ملا، یکی از نمایندگان سنی مجلس عراق، مدعی دخالت ایران در امور داخلی بحرین با هدف دامن زدن به ناآرامی‌ها شده و ادعا کرده است سفارت ایران در عراق باید تعطیل شود.
در همین حال نوری مالکی، نخست‌وزیر عراق نیز با اشاره به اشغال نظامی بحرین توسط عربستان، خواستار حل سریع بحران در بحرین شد. مالکی با هشدار درباره وقوع جنگ قومیتی در منطقه خاورمیانه، خواستار پایان سریع خشونت‌ها در بحرین شد. وی با انتقاد از اعزام نیروهای عربستانی و اماراتی به بحرین، ابراز داشت: اعزام نیرو از کشورهای سنی‌مذهب برای کمک به دولتی سنی، شیعیان را در وضعیتی قرار می‌دهد که در آن سنی‌ها را در مقابل خود می‌بینند. اما ایاد علاوی، رئیس فهرست العراقیه که روابط بسیار نزدیک و حسنه‌ای با رژیم‌های عربی منطقه خلیج فارس به‌ویژه عربستان دارد، از شیوه تعامل دولت منتخب مالکی با حوادث بحرین و همبستگی با مردم بی‌دفاع آن انتقاد کرد.
علاوی در واکنش به درخواست وزیر امور خارجه رژیم بحرین برای لغو نشست سران عرب در بغداد به‌سبب انتقاد دولت عراق از اقدامات سرکوبگرانه این رژیم علیه اکثریت مردم بی‌دفاع بحرین عنوان نمود: شیوه تعامل دولت عراق و برخی طرف‌ها با پرونده بحرین منجر به درخواست‌هایی شد که ممکن است فرصت عراق برای میزبانی نشست سران عرب و استفاده از آن برای تقویت روابط با کشورهای عربی به‌ویژه همسایگان را از بین ببرد.
در مقابل، اعضای حزب سیاسی مقتدی صدر، رهبر جنبش صدر عراق، پیشنهاد بسته شدن سفارت بحرین در عراق را مطرح کرده‌اند. مقتدی صدر در سخنانی در خصوص تحولات بحرین عنوان کرد: «از رژیم بحرین می‌خواهیم که همه محکومین به اعدام و حبس ابد را به جرم شرکت در تظاهرات اخیر این کشور آزاد کند». وی افزود: حل مشکلات به شیوه مسالمت‌آمیز امکان‌پذیر است. صدور حکم اعدام، حکومت بحرین را هرچه بیشتر از مردمش دور می‌کند و بهتر است مقامات بحرینی به خواست مردم خود توجه کنند؛ زیرا این به‌نفع آنهاست. رهبر جریان صدر عراق ضمن هشدار به رژیم آل خلیفه افزود: «ای مردم بحرین، صبر و ایستادگی کنید؛ زیرا گرفتن حق با رنج‌های بی‌شماری همراه است».
مقتدی صدر فعالیت‌های خود در خصوص بحرین را به خارج از عراق نیز توسعه داد و ازجمله در اقدامی داوطلبانه به قطر سفر کرد تا پرونده کشتار شیعیان بحرین و سرکوب انقلابیون این کشور توسط نیروهای رژیم آل خلیفه که از سوی نیروهای اشغالگر آل سعود حمایت و پشتیبانی می‌شوند را پیگیری کند تا شاید بتواند برای حل بحران جاری در بحرین راهکاری مناسب و رضایت‌بخش بیابد. وی در سفر خود به دوحه، پایتخت قطر، علاوه بر اینکه با مقامات ارشد قطری ازجمله پادشاه این کشور دیدار و گفت‌وگو کرد، با مسئولان و دست‌اندرکاران شبکه خبری الجزیره دیدار و از آنان خواست اخبار انقلاب بحرین را نیز مانند دیگر کشورهای عربی پوشش دهند.
رویکرد آمریکا
با آغاز اعتراضات در بحرین، مقامات آمریکا ضمن تأکید بر حمایت از خاندان آل خلیفه و ثبات و امنیت بحرین به‌عنوان کشوری دوست و متحد، خواستار رویکرد مسالمت‌آمیز و اصلاحات سیاسی از سوی حکومت این کشور شدند؛ مسئله‌ای که از نگرانی مقامات آمریکایی از تشدید اعتراضات و برهم‌خوردن ساختار قدرت موجود ناشی می‌شد. با این حال، با گسترش و تداوم اعتراضات و نامعلوم شدن آینده بحرین و ورود نیروهای سعودی به بحرین، آمریکا رویکرد محتاطانه‌تری در پیش گرفت. آمریکا در چند ماه گذشته سعی کرده است نوعی از مواضع را در قبال بحران بحرین اتخاذ نماید که ضمن حمایت از رژیم آل خلیفه به وخیم‌تر شدن بحران نیز منجر نشود و در این راستا، مقامات آمریکایی بر لزوم مصالحه و گفت‌وگو با مخالفین تأکید کرده‌اند. باراک اوباما در سخنرانی خود در خصوص تحولات جهان عرب عنوان کرد: «بحرین یک شریک دیرین است و ما به حفظ امنیت آن متعهدیم.
ما می‌دانیم که ایران سعی داشته از ناآرامی‌ها در این کشور سوءاستفاده کند و تصدیق می‌کنیم که دولت بحرین منافع بر حقی در حاکمیت قانون دارد. با این حال، ما هم به‌طور عمومی و هم خصوصی بر این امر پافشاری کرده‌ایم که بازداشت‌های گروهی و اعمال خشونت با حقوق جهانی شهروندان بحرین در تناقض است و چنین اقداماتی باعث از بین رفتن درخواست‌ها برای اصلاحات نخواهند شد. تنها راه پیشِ رو گفت‌وگو بین دولت و گروه‌های مخالف است و اگر تعدادی از معترضین مسالمت‌آمیز در زندان حبس باشند، شما نمی‌توانید یک گفت‌وگوی واقعی داشته باشید. دولت باید شرایط لازم را برای انجام این گفت‌وگوها فراهم کند و گروه‌های مخالف باید در ایجاد آینده‌ای عادلانه برای تمام مردم بحرین مشارکت کنند».
در سفر ولیعهد بحرین به آمریکا نیز اوباما در دیدار با سلمان بن حمد از برنامه دولت بحرین برای گفت‌وگو با مخالفان حمایت کرد و مدعی شد که هم مخالفان و هم دولت باید مصالحه کنند تا آینده‌ای عادلانه برای تمام مردم بحرین رقم بزنند. در این سفر، کاخ سفید با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد باراک اوباما در دیدار با شیخ سلمان بن حمد حمایت قاطعانه خود را از تلاش‌های ولیعهد برای آغاز گفت‌وگوها در بحرین اعلام کرد. وزیر امور خارجه آمریکا نیز عنوان نمود بحرین شریک بسیار مهمی برای آمریکا محسوب می‌شود و ما حامی گفت‌وگو و تلاش‌های ولیعهد این کشور هستیم. بعد از آغاز گفت‌وگوهای ملی در بحرین نیز رئیس‌جمهور آمریکا از انجام این گفت‌وگوها حمایت کرده است.
رویکرد اتحادیه اروپا
اتحادیه اروپا در آغاز بحران بحرین موضع‌گیری خاصی در این خصوص نداشت، اما با تدوام اعتراضات و رویکرد سرکوب آل خلیفه، واکنش‌هایی در این خصوص صورت گرفت. انتقادی‌ترین موضع‌گیری در مورد بحرین از سوی پارلمان اروپا اتخاذ شد. پارلمان اروپا با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد اقدام رژیم بحرین در شکنجه و کشتن فعالان سیاسی در این کشور محکوم است. جرسی بازک، رئیس پارلمان اروپا، در سخنان خود در خصوص بحرین گفت: کشتن مردم بحرین توسط حکومت این کشور اقدامی غیرقابل قبول است، من عمیقاً نگران وضعیت فعلی و گزارش‌هایی که در مورد نقض حقوق بشر در بحرین منتشر می‌شود هستم. وی در ادامه، ضمن محکومیت اقدامات رژیم بحرین تصریح کرد: این اقدامات بر ضد تظاهرات‌های صلح‌جویانه نباید انجام شود. بازک با بیان اینکه این اقدامات باعث ایجاد بی‌اعتمادی مردم به حکومت می‌شود، ادامه داد: نهادهای حقوق بشر باید تحقیقات جامعی در مورد کشتار مردم بحرین توسط حکومت آل خلیفه انجام دهند.
وزرای خارجه اتحادیه اروپا نیز در نشست خود به‌شدت درباره خطری قریب‌الوقوع در بحرین در صورت اجرای حکم اعدام تظاهرکنندگان، اظهار نگرانی کردند. این اتحادیه از مقامات منامه خواست گفت‌وگوی عملی و سازنده‌ای که خواسته‌های ملت بحرین را برآورده می‌سازد، آغاز کنند. کاترین اشتون، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا نیز درباره آغاز روند تغییر در بحرین و گفت‌وگوی دولت این کشور با مخالفان، اظهار امیدواری کرد. وی در حاشیه نشست وزرای خارجه اتحادیه اروپا گفت: در دیدارهایم با پادشاه بحرین هنگام سفر اخیر به منطقه خلیج فارس اظهار امیدواری کردم که دولت بحرین گفت‌وگو با مخالفان را آغاز کند، و فکر می‌کنم همه می‌دانند در این مرحله چه چیزی مطلوب است.
در میان کشورهای اروپایی، انگلستان به دلیل روابط تاریخی خود با آل خلیفه، سیاست فعالانه و تأثیرگذاری گسترده‌تری در خصوص بحرین دارد. ولیعهد بحرین در سفر به انگلستان با استقبال نخست‌وزیر انگلستان روبه‌رو شد، اما تظاهرات طرفداران حقوق بشر در لندن و اعتراض به سفر ولیعهد بحرین به این کشور باعث شد دیوید کامرون، نخست‌وزیر انگلستان، بیانیه‌ای صادر کند و در آن مدعی شود که دولت انگلیس مراتب نگرانی خود را از سرکوب ملت بحرین به اطلاع ولیعهد این کشور رسانده است.
وزیر امور خارجه انگلستان نیز از بازداشت تعداد زیادی از فعالان سیاسی، پزشکان و پرستاران و اتهامات مطرح‌شده در مورد شکنجه در بحرین، ابراز نگرانی کرد. ویلیام هیگ عنوان نمود من این نگرانی را ماه گذشته و هنگام دیدار با ولیعهد بحرین مطرح کردم و تأکید نمودم که دولت بحرین باید به تعهدات حقوق بشری خود عمل کند. وی ادامه داد من همچنین بر ضرورت یافتن راه‌حل سیاسی بلندمدت و برقراری ارتباط میان جوامع مختلف مذهبی در بحرین تأکید نمودم.
جمع‌بندی و تحلیل
رویکردهای بازیگران منطقه‌ای و قدرت‌های فرامنطقه‌ای در خصوص تحولات بحرین با توجه به اهداف و منافع خاص هریک از آنها در حوزه خلیج فارس متنوع و متفاوت بوده است. با این حال، در مجموع اغلب بازیگران به‌رغم تأکید بر گفت‌وگو و مصالحه بین حکومت آل خلیفه و مخالفان خواستار حفظ ساختار موجود قدرت با برخی اقدامات اصلاحی هستند. کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس به محوریت عربستان سعودی، رویکردی تهاجمی در قبال تحولات بحرین داشته‌اند و با اقدامات مختلف سیاسی و امنیتی، در صدد تضمین بقای آل خلیفه در بحرین هستند. از آنجا که مقامات کشورهای شورای همکاری، تضعیف آل خلیفه در منامه و تحول دموکراتیک در بحرین را تهدیدی برای بقای نظام‌های سیاسی خود و فرصتی برای گسترش نفوذ ج.ا.ایران در این حوزه تلقی می‌کنند، با هرگونه دگرگونی سیاسی جدی به‌شدت مخالفت می‌کنند.
ترکیه رویکردی متوازن در خصوص تحولات بحرین اتخاذ نموده است و با مواضعی متعادل و توصیه به حکومت و مخالفین برای اقدامات مسالمت‌آمیز و گفت‌وگو نمی‌خواهد خود را به‌صورت کامل در کنار حکومت بحرین و شورای همکاری خلیج فارس یا در کنار مخالفین و ایران قرار دهد و به لزوم حفظ روابط و تعاملات خود با هر دو طرف تأکید دارد. با این حال، با توجه به تلاش‌های آنکارا برای داشتن روابطی استراتژیک با کشورهای شورای همکاری خلیج فارس و بهره‌برداری از منافع اقتصادی آن، اولویت ترکیه حفظ وضع گذشته و تداوم بقای آل خلیفه است.
عراق به‌عنوان یکی دیگر از بازیگران منطقه‌ای به دلیل شکاف‌های قومی ـ فرقه‌ای داخلی، مواضع متفاوتی را در این خصوص اتخاذ نموده است. هرچند اغلب مقامات عراقی به سرکوب مخالفان اعتراض کرده‌اند، اما به دلایل و محدودیت‌هایی نظیر نوع روابط عراق با جهان عرب در دوره پس از صدام و تأثیرات منفی مواضع انتقادی بغداد در مورد بحرین بر این روابط، چالش‌ها و اختلافات درونی عراق و همچنین نقش آمریکا در عراق، دولت عراق قادر به رویکرد مخالف قاطعانه‌ای در خصوص بحرین نبوده است.
در میان قدرت‌های فرامنطقه‌ای، آمریکا اصلی‌ترین بازیگر تأثیرگذار در تحولات بحرین محسوب می‌شود. این کشور به دلیل استقرار ناوگان پنجم دریایی خود در بحرین، اهمیت ثبات نظام‌های سیاسی شورای همکاری برای واشنگتن و نگرانی از گسترش نفوذ جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس، خواستار تداوم بقای رژیم آل خلیفه در این کشور است و از حکومت بحرین حمایت می‌کند. با این حال، واشنگتن رویکرد تک‌بعدی مورد حمایت ریاض، یعنی سرکوب گسترده و ممانعت از هرگونه تغییر و اصلاحات را به‌کار نبرده و معتقد است سطحی از اصلاحات و رویکردی متعادل‌تر برای بازگرداندن آرامش به بحرین و مهار بحران لازم است.
اما در نهایت آمریکا نیز خواستار تداوم ساختار قدرت موجود است و با هرگونه تحول دموکراتیک که باعث برتری گروه‌های مخالف شیعی شود مخالف بوده و سیاست بدیلی در این خصوص نیز از منظر آمریکا قابل پیگیری نیست. اتحادیه اروپا بازیگر فرامنطقه‌ای دیگری است که رویکرد آن در قبال تحولات این کشور به‌رغم برخی انتقادات حقوق بشری در مورد اقدامات حکومت در قبال معترضین و تأکید بر اصلاحات و گفت‌وگو در ذیل سیاست‌های آمریکا، قابل تبیین است. در واقع، رویکرد اروپا در خصوص بحرین همانند بخش عمده سیاست‌های آن در خلیج فارس با آمریکا همخوانی بالایی دارد و کشورهای اروپایی منافع استراتژیک خود را در حوزه خلیج فارس در تداوم روابط مستحکم با رژیم‌های عربی شورای همکاری خلیج فارس تعریف می‌کنند.