تجارت در بازار بزرگ اکو

در طول سال گذشته از کل صادرات 26 میلیارد دلاری غیرنفتی کشور فقط حدود 4 میلیارد دلار مربوط به بازار بزرگ کشورهای عضو اکو بوده است که این امر بیانگر غفلت تجاری از بازاری بزرگ است.
به گزارش ایلنا، اکو از جمله سازمان‌های فراملی است که با رویکرد گسترش فعالیت‌های اقتصادی و تجاری در منطقه آسیای غربی شکل گرفت اما باوجود سال‌ها فعالیت و افزایش تعداد اعضا، تاکنون بازخورد مثبتی در خصوص توسعه سطح مناسبات تجاری و تسهیل تجارت میان کشورهای عضو نداشته است.
با وجود آنکه هر ساله گروهی از نمایندگان کشورهای عضو دور هم جمع شده و بر رفع موانع تجاری در منطقه تاکید می‌کنند، اما باید عنوان کرد که اکو بر خلاف سازمان‌های مشابه خود نتوانسته گام موثری در زمینه برداشتن مرزهای تجاری و تحقق تجارت آزاد بردارد.
سهم ایران از تجارت با کشورهای عضو اکو همواره بسیار ناچیز و محدود بوده است، این در حالی است که 9 کشور عضو سازمان از مزیت‌های بالایی برای تجارت برخوردار هستند و این امر یعنی غفلت از بازاری بزرگ و بالقوه.
طبق آمار موجود ارزش کل صادرات کالاهای غیرنفتی ایران به کشورهای عضو اکو در سال 1388 برابر با 3میلیارد و 69 میلیون دلار بوده است. این ارزش در سال گذشته به حدود 4میلیارد و 31 میلیون دلار رسید. براساس این آمار در سال گذشته ایران در قبال صادرات 4میلیارد دلاری چیزی در حدود 3میلیارد و 306 میلیون دلار کالا از کشورهای این منطقه وارد کشور کرده است.
در این میان سال گذشته بیشترین صادرات ایران در حوزه اکو مربوط به کشور افغانستان به ارزش یک میلیارد و 337 میلیون دلار و کمترین صادرات را به قرقیزستان به ارزش 31 میلیون و 733 هزار دلار داشته است.
اما در همین مدت بیشترین واردات صورت گرفته توسط کشورهای عضو اکو به ایران مربوط به ترکیه به ارزش 2میلیارد و 455 میلیون دلار بوده است.
اما نگاهی به عملکرد تجاری کشور در سال گذشته نشان از عملکرد ضعیف ایران در حوزه صادرات و تجارت در منطقه اکو دارد. در سال گذشته ارزش کل صادرات کشور بدون احتساب میعانات گازی به رقم 26 میلیارد و 316 میلیون دلار رسید. در واقع از کل صادرات 26 میلیارد دلاری غیرنفتی کشور در سال گذشته، فقط حدود 4میلیارد دلار آن مربوط به منطقه اکو بوده است.
در اینجا بی‌مناسبت نیست نگاهی داشته باشیم به تجارت شش ماهه اول پارسال ایران به این کشورها که حاصل آن 2میلیارد و 300 میلیون دلار واردات در مقابل 7/1 میلیارد دلار صادرات بوده است.
آمار و ارقام در دسترس نشان می‌دهد محصولات قابل توجه مبادله شده میان این کشورها مرغ و خروس، شکمبه حیوانات، جوجه شترمرغ و آدامس است که در کنار محصولات مهم‌تر دیگری مانند انواع میوه، لبنیات، عسل و پسته میان این کشورها مبادله شده‌اند.
به گزارش ایسنا، میزان واردات ایران از 9 کشور عضو سازمان اکو شامل کشورهای جمهوری آذربایجان، ازبکستان، افغانستان، تاجیکستان، ترکمنستان، ترکیه، قرقیزستان، قزاقستان و پاکستان در نیمه نخست پارسال در حالی به بیش از 2میلیارد و300 میلیون دلار رسید که این رقم در مدت مشابه سال 88 معادل بیش از یک میلیارد و 300 میلیون دلار بوده است.
بر این اساس در میان این 9 کشور، ترکیه عمده مبدا کالاهای وارداتی ایران در میان کشورهای عضو سازمان اکو بوده است که در نیمه نخست پارسال بیش از یک میلیارد و 854 میلیون دلار انواع کالا از کشور ترکیه وارد ایران شده است.
از جمله اقلام وارداتی ایران از کشور ترکیه مرغ و خروس زنده، شیر خشک، زیتون، نخود رسمی، انواع میوه مثل موز، پرتقال، نارنگی، گلابی، زردآلو و هلو بوده است.
پس از ترکیه، کشور پاکستان در جایگاه دوم کشورهای مبدا کالاهای وارداتی ایران از کشورهای اکو قرار دارد که از این کشور در شش ماهه نخست پارسال بیش از 156 میلیون دلار کالا وارد ایران شده است.
از جمله محصولاتی که ایران در این مدت از کشور پاکستان وارد کرده، برنج، پیاز و موسیر، گلابی هندی و انبه، زردچوبه و آویشن بوده است.
سومین کشور مبدا کالاهای وارداتی ایران از کشورهای اکو، قزاقستان بوده که میزان واردات ایران از این کشور در این مدت بیش از 80 میلیون دلار و شامل مواردی مانند گوسفند زنده، لوبیا، گندم، جو و انواع چرم بوده است.
چهارمین کشور، ترکمنستان با بیش از 79 میلیون دلار واردات بوده که ایران از این کشور محصولاتی مانند بنزین، گندم، کنجاله و پنبه وارد کرده است.
پنجمین کشور هم جمهوری آذربایجان بوده است که میزان واردات ایران از این کشور در این مدت بیش از 63 میلیون دلار شامل اقلامی مانند انواع پارچه، گندم، ارزن، دانه آفتابگران و دانه ذرت بوده است.
کشور ازبکستان در جایگاه ششم کشورهای مبدا کالاهای وارداتی ایران از کشورهای اکو قرار دارد که در نیمه نخست پارسال از این کشور به میزان بیش از 59 میلیون دلار و اقلامی مانند گندم، لوبیا قرمز، مویز (انگور خشک کرده)، آلو و زردآلو وارد شده است.
کشور تاجیکستان با بیش از 20 میلیون دلار صادرات انواع کالا از جمله دانه آفتاب‌گردان، لوبیاقرمز، هسته و مغز هسته زردآلو، هلو یا آلوتازه یا خشک کرده و پنبه به ایران در جایگاه هفتم کشورهای اکو صادرکننده کالا به ایران قرار دارد.
همچنین دو کشور قرقیزستان با بیش از 6 میلیون دلار و افغانستان با بیش از 3 میلیون و 800 هزار دلار صادرات به ایران در جایگاه‌های پایانی کشورهای عضو اکو صادرکننده کالا به ایران قرار دارند که از کشور قرقیزستان اقلامی مانند گوسفند زنده، سنگ‌آسیاب، لوبیاقرمز و گوشت گاو و از افغانستان هم اقلامی مانند انواع لوبیا، گاو، شکمبه حیوانات، مویز، آلو و زردآلو وارد ایران شده است.
در مقابل این واردات، ایران به این 9 کشور به میزان بیش از یک میلیارد و 700 میلیون دلار در حالی صادرات داشته است که این رقم در نیمه نخست پارسال یک میلیارد و 300 میلیون دلار بود.
از نظر وزنی هم میزان صادرات ایران به این کشورها در این مدت حدود 3 میلیون تن بوده که نسبت به رقم 2میلیون و 200 هزار تنی مدت مشابه سال 88 رشد داشته است.
از این کشورها بیشترین صادرات ایران به کشور افغانستان به میزان 568 میلیون دلار بوده که اقلامی مانند انواع حیوانات زنده از جمله گاو و مرغ و خروس و جوجه شترمرغ، انواع لبنیات از جمله شیر و خامه و ماست و کره و پنیر، شیرخشک و عسل طبیعی به کشور افغانستان صادر شده است.
بعد از افغانستان، کشور ترکیه با صادرات 362 میلیون دلاری ایران به این کشور در جایگاه دوم کشورهای عضو اکو که مقصد کالاهای صادراتی ایران هستند، قرار دارد.
ایران به این کشور اقلامی مانند انواع ماهی، شکمبه حیوانات، پیاز و موسیر، پسته، خرما و فلفل فرنگی صادر کرده است.
کشور سوم پاکستان است که در نیمه نخست پارسال ایران به این کشور بیش از 270 میلیون دلار انواع کالا از جمله آرد، انواع لبنیات مانند شیر، خامه، ماست و پنیر، شکمبه حیوانات، پسته و آدامس صادر کرده است.
جایگاه‌های چهارم و پنجم کشورهای عضو اکو که مقصد کالاهای صادراتی ایران در نیمه نخست پارسال بوده‌اند، کشورهای ترکمنستان و جمهوری جمهوری آذربایجان بوده‌اند که به این دو کشور به ترتیب 180 میلیون و 159 میلیون دلار کالای ایرانی صادر شده است.
از جمله اقلام صادراتی ایران به ترکمنستان، آدامس، مرغ و خروس زنده، انواع لبنیات مانند شیر و خامه، عسل طبیعی و گل ارکیده و از جمله اقلام صادراتی ایران به جمهوری آذربایجان، سیب‌زمینی، مرغ و خروس زنده، ملکه زنبور عسل و انواع ماهی قزل‌آلا بوده است.
جایگاه‌های ششم و هفتم کشورهای عضو اکو که مقصد کالاهای صادراتی ایران دراین مدت بوده ‌است، کشورهای تاجیکستان و قزاقستان بوده‌ که ایران در این مدت به این دو کشور به ترتیب 86 میلیون و 34 میلیون دلار صادرات داشته است.
از جمله اقلام صادراتی ایران به تاجیکستان انواع لبنیات مانند شیر، خامه، ماست و دوغ، مرغ و خروس زنده، جوجه شترمرغ، عسل طبیعی و سیب‌زمینی و از جمله اقلام صادراتی ایران به کشور قزاقستان سیب‌زمینی، پنیر، گوجه‌فرنگی، پیاز و موسیر و کلم قرمز و سفید بوده است.
دو کشور ازبکستان و قرقیزستان هم با واردات 30 میلیون و 13 میلیون دلار کالا از ایران در جایگاه‌های آخر کشورهای عضو اکو که مقصد کالاهای صادراتی ایران در نیمه نخست پارسال بوده‌اند، قرار دارند که به کشور ازبکستان اقلامی مانند پسته، چای سیاه، انواع نشاسته، روغن سویا و دانه آفتاب‌گردان و به کشور قرقیزستان اقلامی مانند روغن دانه آفتاب‌گردان، پسته، خرما، چای سیاه و انواع شیرینی و بیسکویت صادر شده است.
این در حالی است که جمعیت کشورهای عضو اکو (به استثنای ایران) چیزی در حدود 300 میلیون نفر است که این امر به معنای وجود یک بازار بالقوه و استرات‍ژیک در جوار ما است که به دلایل مختلف از جمله کمرنگ بودن سیاست‌های حمایتی و تجاری دولت در این منطقه، مورد غفلت قرار گرفته است.
اغلب کشورهای عضو اکو جزو اقتصاد‌های نسبتاً ضعیف دنیا محسوب می‌شوند و در حوزه‌های مختلف به دیگر کشورها وابسته هستند، این امر شرایط ویژه‌ای را برای ما به منظور حضور در بازار این کشورها فراهم می‌آورد. به واقع می‌توان با برخورداری از یک استراتژی مشخص شرایط را برای حضور پررنگ در بازار این کشورها فراهم کرد. کما اینکه تجارت با این کشورها به واسطه کم بودن فاصله جغرافیایی دارای مزیت‌های اقتصادی است.
شاید بهتر آن باشد که متولیان دولتی و سیاستگذاران اقتصادی کشور با نگاهی واقعی‌تر به پتانسیل‌های تجارت خارجی، به جای برنامه‌ریزی‌های برای حضور در بازارهایی که حضور موفقیت‌آمیز در آنها برای ما دور از ذهن و البته غیر اقتصادی است، اولویت خود را به بازارهای پیرامونی با لحاظ مشترکات مختلف قرار دهند.
به طور قطع تا زمانی که نگاه سیاستگذاران تجاری کشور به پتانسیل‌های مورد غفلت در بازار اکو اصلاح نشود، نمی‌توان امیدی به بهبود سهم ایران از بازار این کشورها داشت، بر این اساس باید باز هم به سهم حداقلی از بازاری بزرگ قناعت کرد تا این بازار برای همیشه از دایره حضور ایران خارج شود.
یکی از اولویت‌های همکاری‌های چندجانبه در چارچوب اکو، فراهم کردن شرایط و زمینه‌های مناسب برای تقویت همکاری‌های تجاری است. وضع خاص برخی از کشورهای عضو این سازمان مانند افغانستان، پاکستان و پنج کشور آسیای میانه، بازار بالقوه‌ای را برای افزایش تبادلات تجاری به نفع کشورهای قدرتمندتری مانند ترکیه و ایران فراهم می‌آورد، فرصتی که تاکنون ایران از آن بهره خاصی نبرده است.
گفتنی است در سال‌های اخیر درخصوص پیشبرد فعالیت‌های اقتصادی اکو، مجموعه‌ای ‌از اسناد همکاری شامل موافقت‌نامه‌ها و طرح‌های اجرایی در بخش‌های مختلف تدوین شده است که اصولاً فقط در حد موافقت نامه باقی مانده و به مرحله اجرا در نیامده اند.