معیارهای رتبه‌بندی دانشگاه‌ها

وبومتریک (Webometrics) چیست؟
رتبه بندی وبومتریک شاخصی است برای رتبه بندی وب سایت های دانشگاه ها و مراکز علمی، آموزشی و تحقیقاتی دنیا که توسط آزمایشگاه سایبرمتریک (CINDOC)واحدی از انجمن ملی تحقیقات اسپانیا تهیه شده است. وبومتریک 8000 دانشگاه دنیا را براساس اطلاعات مبتنی بر وب آنها سالیانه دو بار در ماه های دی و تیر ماه انجام می شود. رتبه بندی وبومتریک متشکل از یک پایگاه داده شامل 15000 دانشگاه و بیش از 5000 مؤسسه و مرکز تحقیقاتی می باشد. 8000 دانشگاه اول در رتبه بندی وبومتریک مشخص شده و دانشگاه های دیگر نیز در رتبه بندی محلی و جزئی تر آمده است.
شاخص های وبومتریک (Webometrics)
وبومتریکس اولین بار در سال 2004 انجام شد و براساس شاخص مرکب از چندین پارامتر به منظور رتبه بندی وب سایت دانشگاه ها تهیه شد. این پارامترها درحال حاضر عبارتند از:
- حجم اطلاعات موجود بر روی وب (Size)
- قابلیت دسترسی (Visibility)
- فایلهای محتوایی (Rich Files)
- تعداد مقالات و رتبه علمی در گوگل (Google Scholar)
هر یک از پارامترهای وبومتریکس دارای جزئیات بسیار است و روش هایی برای محاسبه هر یک وجود دارد. رتبه بندی وبومتریک میزان فعالیت علمی و آموزشی وب سایت های دانشگاه ها و مؤسسات علمی و آموزشی را بصورت دوره ای نشان می دهد. شاخص های رتبه بندی وبومتریک میزان توجه مؤسسات و دانشگاه ها را به نشر اینترنتی نشان می دهند.
راه‌های افزایش رتبه سایت دانشگاه ها در رتبه‌بندی وبومتریک (Webometrics)
بدیهی است برای افزایش رتبه در وبومتریکس باید شاخص های چهارگانه را مورد توجه قرار داد. تولید محتوای روزآمد و کارا در وب سایت بهترین راه حل خواهد بود. هرچند کلیه معیارهای رتبه بندی وبومتریک به محتوای موجود در وب سایت ها بستگی دارد ولی باتوجه به اینکه ابزار مورد استفاده رتبه بندی وبومتریک (Webometrics) برای بررسی میزان، نوع و حجم اطلاعات موجود در وب سایت ها، موتورهای جست وجو (Search Engine) هستند، بنابراین، وضعیت وب سایت در موتورهای جست وجو معیار بسیار مهمی می باشد. بهبود وضعیت یک وب سایت در موتور جست وجو به معنی بهتر، کاملتر و سریع تر دیده شدن وب سایت توسط ربات های جست وجوگر و در نتیجه بالاتر آمدن وب سایت در جست وجوها و در نهایت بازدید بیشتر از وب سایت است.
رتبه بندی وبومتریک (Webometrics) یکی از معیارهای اصلی خود را وضعیت و تعداد صفحات Indexشده توسط موتورهای جست وجو قرار داده و لذا این فاکتور از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است. هر یک از موتورهای جست وجو معیارها و فرمول های خاص خود را برای ارزیابی وب سایت ها دارند که معمولاً فاکتورهای دقیق و الگوریتم رتبه بندی را بصورت محرمانه نزد خود نگهداری می کنند و در اختیار سایرین قرار نمی دهند لیکن بسیاری از فاکتورهایی که مورد توجه موتورهای جست وجو هستند شناخته شده اند و مدیران وب سایت های حرفه ای تلاش می کنند همه آنها را به بهترین وجه در وب سایت خود اعمال کنند. براساس مطالعات انجام شده توسط شرکت معماران عصر ارتباط، وب سایت دانشگاه های معتبر خارجی به میزان بسیار زیادی به فاکتورهای مورد توجه موتورهای جست وجو اهمیت داده و وب سایت ها و پرتال های خود را بر آن اساس بهینه سازی کرده اند.
بسیاری از این فاکتورهای بهینه سازی در موتورهای جست وجو (SEO) مربوط به محتوا و چگونگی تعریف اطلاعات در بخش های مختلف وب سایت و برخی دیگر نیز بیشتر به ساختار فنی وب سایت مربوط است و می توان ساختار فنی را به گونه ای طراحی کرد که شاخص های موردنظر به خوبی در آنها لحاظ شود.
معیارهای وبومتریک
1- ارزیابی آموزش های برتر در وب: 2- حجم، قابلیت دید و 3- منابع اطلاعات و تفسیر آنها.
وبومتریک از چهار معیار به شرح ذیل تشکیل شده است:
1- اندازه صفحات (ضریب2)، 2- قابلیت دید (ضریب4)،
3- تعداد Rich fileها (ضریب1) 4- تعداد مقالات ایندکس شده در گوگل پژوهشگر (ضریب1).
پس از محاسبه معیارهای بالا برای هر سایت که در چهار ستون مجزا نوشته می شود. اعداد نرمال می شوند. به این معنا که عدد ستون مربوط به هر سایت بر بزرگترین عدد آن ستون تقسیم می شود. به این ترتیب عددی بین صفر تا یک به دست می آید. سپس ضرایب تأثیر و محاسبات به شکل زیر انجام می شود. سایتی که بیشترین عدد محاسبه شده از آن اوست رتبه اول را در معیار وبومتریک کسب می نماید.
رده‌بندی دانشگاه‌های ایران در جهان در سال2010
کوچک ترین قدم در ارج نهادن به زحمات بی حد جامعه دانشگاهی کشور و همت بلند پژوهشگران و دانشمندان ایرانی، پوشش خبری- تحلیلی و پرداختن به دستاوردها و موفقیت هایی است که این قشر شریف برای اعتلای نام ایران در مقاطع زمانی مشخص کسب کرده اند.
رده بندی دانشگاه ها و مؤسسات آموزش عالی در جهان که سالانه از طریق برخی مراکز معتبر مانند مؤسسه رده بندی سایماگو SRI وابسته به مرکز اسناد علمی Elsevier (که در این گزارش به معرفی این مؤسسه و متدلوژی رده بندی دانشگاه های دنیا توسط آن پرداختیم) شاخص مناسبی است تا وضعیت دانشگاه ها و مؤسسات تحقیقاتی کشور را بررسی نموده و از پیشرفت های جوانان این مرز و بوم در عالم دانش و فناوری مغرور شویم.
در آمار رتبه بندی مربوط به سال 2010 میلادی که حدود یک سال از آن می گذرد، 36 مرکز دانشگاهی و پژوهشی در میان 2800 دانشگاه برتر جهان وجود دارند که اگرچه تا جایگاه کشورهای بالای جدول مانند چین، آمریکا، آلمان، انگلستان و ژاپن راه بسیاری مانده است اما نویدبخش روزهای بهتر در عرصه های علمی برای دانشگاه های کشور در سال های آتی خواهد بود.
در رده بندی امسال مانند سال های گذشته دانشگاه تهران، نماد آموزش عالی و دانشگاه مادر، رتبه اول کشوری را کسب کرده است. دانشگاه تهران در رتبه بندی جهانی سال گذشته به رتبه 474 صعود کرده که در مقایسه با رتبه حدود 1000 در سالیان اخیر جهشی قابل توجه دارد. بیشترین تعداد مقالات منتشر شده توسط اساتید و دانشجویان دانشگاه تهران مربوط به پردیس دانشکده های فنی و در حوزه علوم مهندسی است که در دسته بندی سایماگو غالبا در Physical Sciences جای گرفته اند.
دانشگاه صنعتی شریف به عنوان یکی از دانشگاه های برتر کشور در رتبه 546 جهانی قرار گرفته و در مکان دوم در ایران، در تعقیب دانشگاه تهران است. البته نباید دور از نظر داشت که دانشگاه تهران یک دانشگاه جامع است که رشته های هنر، ادبیات و علوم انسانی هم علاوه بر علوم پایه و مهندسی دارد. اگر چه این رشته ها تولید مقالات بین المللی چندان بالایی ندارند، اما به هر حال دانشگاه صنعتی شریف یک دانشگاه صنعتی است که تنها علوم پایه و مهندسی را پوشش می دهد و کسب عنوان دوم در کشور نیز برای این دانشگاه معتبر حائز اهمیت خواهد بود.
دانشگاه علوم پزشکی تهران با رتبه 691 در سال 2010 بین دانشگاه های جهان در رتبه سوم کشوری قرار دارد. رتبه چهارم و پنجم و ششم کشوری در این لیست به ترتیب از آن دانشگاه تربیت مدرس، دانشگاه علم و صنعت و دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلی تکنیک تهران) است که آخرین نماینده ایران با رتبه سه رقمی در این جدول می باشد.
رتبه جهانی دانشگاه شیراز به عنوان هفتمین دانشگاه برتر کشور، 1065 است و پس از آن دانشگاه صنعتی اصفهان، شهیدبهشتی و فردوسی مشهد قرار گرفته اند. جدول کامل مربوط به رده بندی دانشگاه های ایران در جهان در سال 2010 به این شرح است:
در این لیست تنها سه پژوهشگاه دولتی وجود دارند و مابقی 36 مورد دانشگاه‌های زیر مجموعه وزارت علوم محسوب می‌شوند. این سه موسسه عبارتند از:
- پژوهشگاه دانش های بنیادی (IPM) سابق با رتبه کشوری 15 و رتبه جهانی 1635،
- انستیتو پاستور ایران با رتبه کشوری 30 و رتبه جهانی 2547 و
- پژوهشگاه مواد و انرژی با رتبه کشوری 37 و رتبه جهانی .2818
پارامترهای موثر در رده بندی دانشگاه ها در سایماگو عبارتند از:
1- تعداد مقالات و پرونده های علمی منتشر شده بر مبنای بانک داده اسکوپوس Scopus
2- همکاری های بین المللی در پروژه های تحقیقاتی بر مبنای مقالات مشترک با موسسات وابسته از دو یاچند کشور.
3- نسبت تأثیر علمی بر مبنای Impact factor مقالات منتشر شده یک دانشگاه نسبت به تأثیر متوسطی که دانشگاه های دیگر در همان زمینه تحقیقاتی در دنیا داشتند (پارامتری به نام اثر نرمال شده NI
4- مقالات بسیار با کیفیت منتشر شده بر مبنای انتشار مقاله هایی با ارجاع (citation) بسیار بالا در ژورنال های برتر (در 25% بالای جدول) در هر زمینه تحقیقاتی.
با تحلیل داده های آماری مربوط به عملکرد دانشگاه های کشور اعم از تعداد مقالات، درصد همکاری های بین المللی و انتشار مقالات در ژورنال های بسیار معتبر به نتایج جالبی دست پیدا کردیم که در گزارشهای آینده موشکافی خواهد شد. یکی از نتایج به دست آمده از تحلیل ها این است که دانشگاه هایی مانند دانشگاه تبریز، زنجان و دانشگاه صنعتی اصفهان که همکاری های بین المللی بیشتری داشته اند، موفق شده اند مقاله های بیشتری در با کیفیت ترین ژورنال های پژوهشی دنیا به چاپ برسانند که موید ضرورت ارتباط های وسیع برای بهره وری بیشتر جامعه دانشگاهی است.از نکات خوشحال کننده در رتبه بندی دانشگاه های جهان در سال 2010 قرار گرفتن دانشگاه سیستان و بلوچستان برای اولین بار در این فهرست معتبر جهانی است. به هر تقدیر امسال ایران 38 مرکز دانشگاهی و پژوهشی در لیست برترین های دنیا داشت. به امید آن که در رتبه بندی جهانی سال 2011، با صعودی دوباره، نمایندگان بیشتری در فهرست برترین دانشگاه های جهان داشته باشیم.        ادامه دارد...