رقابت راهبردی ایران و آمریکا

2 کشور محوری در رقابت میان ایران و آمریکا
چین و روسیه 2 کشور محوری در رقابت میان ایران و آمریکا هستند؛ چین مایل به رابطه با ایران است و روسیه، اندک‌اندک به سوی غرب متمایل می‌شود. چین و روسیه به عنوان قدرت‌های جهانی و اعضای دائم «شورای امنیت سازمان ملل متحد»، هر دو در جلوگیری یا حمایت از برنامه‌های هسته‌ای و منطقه‌ای ایران نقش مهمی ایفا می‌کنند.
به دنبال ایجاد تعادل در روابط با ایران و آمریکا
نه چین و نه روسیه کاملا سر‌سپرده یکی از 2 کشور آمریکا یا ایران نیستند؛ بلکه هر 2 تلاش می‌کنند به تعادلی پیچیده دست یابند: حمایت از یکی از 2 طرف برای بهبود بخشیدن به موقعیت خود و در عین‌حال به حداقل رساندن پیامدهای دیپلماتیک سیاست‌های دوگانه‌شان. این 2 رقیب استراتژیک برای کسب حمایت چین و روسیه بر ارزش ایجاد رابطه میان آنها و خود و از طرفی هزینه رابطه آنها با کشور رقیب تاکید می‌کنند.
ایران از چین می‌خواهد از غرب مستقل باشد
رقابت ایران و آمریکا بر سر چین با محوریت امنیت انرژی انجام اما در چارچوب تفاوت در دیدگاه‌های جهانی 2کشور رقیب مطرح می‌شود. آمریکا تلاش می‌کند چین را وارد نظام بین‌المللی کنونی کند در حالی که ایران وضع کنونی را رد می‌کند و از چین می‌خواهد به عنوان یک قدرت غیر‌غربی نظام جدیدی را مستقل از غرب برای خود ایجاد کند. مسائلی که رقابت بین ایران و آمریکا خود را در قالب آنها نشان می‌دهد عبارتند از: گسترش سلاح‌[های هسته‌ای]، تحریم‌های اقتصادی، سرمایه‌گذاری‌ها در زمینه تجارت و انرژی و خرید و فروش اسلحه. لازم به یادآوری است ایران تلاش می‌کند خود را به عنوان منبعی قابل اتکا و متعهد، برای یک قرن تامین انرژی مورد نیاز جمعیت رو به افزایش چین، معرفی و از این راه حمایت این کشور را جلب کند.
تلاش برای بهره بردن از رقابت میان ایران و آمریکا
چین تا‌کنون توانسته است با حمایت گزینشی از ایران و آمریکا، با هر 2 کشور روابطی مثبت، هر چند گاهی به اجبار، برقرار کند. چین به عنوان هم حامی و هم مخالف برنامه هسته‌ای ایران، از طرفی به عنوان عضو دائم «شورای امنیت» از این برنامه حمایت و از طرف دیگر از تحریم‌های گسترده بین‌المللی علیه برنامه هسته‌ای ایران پشتیبانی می‌کند. چین می‌خواهد از رقابت میان ایران و آمریکا به عنوان فرصتی استفاده کند تا در نظام جدید جهانی به رهبری آمریکا نفوذ کرده و آن را محک بزند. چین تلاش می‌کند از فواید رقابت ایران و آمریکا بهره ببرد و پیامدهای منفی حمایت از هر 2 طرف را نیز کاهش دهد.
دیدگاه گسترده‌تر و انعطاف‌پذیرتر روسیه
دلیل اصلی علاقه چین به ایران امنیت انرژی است؛ اما روسیه منافع متعددی دارد که هیچ کدام نسبت به بقیه اولویت قطعی ندارند. بنا بر این دیدگاه روسیه نسبت به ایران گسترده‌تر و انعطاف‌پذیرتر از دیدگاه چین است و ایران و آمریکا بر سر روسیه رقابتی مورد به مورد دارند. عرصه‌های اصلی در این رقابت عبارتند از: گسترش سلاح‌[های هسته‌ای] و تحریم‌های اقتصادی، مبادلات تجاری و انرژی، فناوری هسته‌ای و مبادلات در زمینه زیرساخت‌ها، خرید و فروش اسلحه و همچنین نفوذ در منطقه خلیج‌ فارس و خاورمیانه.
همکاری تاریخی ایران و روسیه
با نگاهی به تاریخ در‌می‌یابیم که روسیه تا‌کنون در زمینه زیرساخت‌های هسته‌ای و سلاح‌های متعارف به ایران کمک کرده است؛ اما شدت گرفتن رقابت میان ایران و آمریکا و گرم‌تر شدن روابط روسیه با آمریکا پس از استراتژی «دکمه ریست» دولت اوباما، روابط میان ایران و روسیه را تحت تاثیر قرار داده است. روسیه همکاری با آمریکا را به شکلی منطقی آغاز کرده است؛ با این وجود آمریکا نباید فاصله گرفتن مسکو از تهران را به منزله تغییری عمده در سیاست‌های روسیه تلقی کند.
فشارهای ناموفق خارجی بر چین و روسیه
روسیه می‌خواهد با ایجاد رابطه همزمان با ایران و آمریکا، خود را به عنوان یک قدرت واسطه معرفی کند. این کشور با همکاری محدود با غرب و در عین حال حمایت از رویکردی متعادل‌تر نسبت به ایران، از منافع همکاری گزینشی بهره‌مند می‌شود و هزینه‌های تعهد کامل به یکی از 2 طرف را نیز نمی‌پردازد. آنچه رابطه میان چین و روسیه با ایران را به وجود می‌آورد، بررسی هزینه‌ها و منافع همکاری میان آنها‌ست. مقامات مسکو و پکن در اصل نگران امنیت و توسعه کشور خود هستند و روابط بین‌المللی خود را نیز با توجه به این موضوع تنظیم می‌کنند. فشارهای خارجی بر این 2 کشور هنوز به حدی نیست تا فواید همکاری آنها با تهران را تحت‌‌الشعاع قرار دهد. اگر آمریکا می‌خواهد با قطع رابطه قوی میان این قدرت‌ها ایران را به انزوا بکشد باید تلاش کند محاسبات کنونی هزینه و سود را در این روابط به هم بزند.
نقش مهم در موفقیت یا عدم موفقیت آمریکا
نقش چین: چین در موفقیت یا عدم موفقیت تلاش‌های آمریکا برای منزوی کردن ایران نقشی بسیار مهم ایفا می‌کند و در رقابت بین ایران و آمریکا اهمیت بسیار بالایی دارد. رقابت بر سر جلب حمایت چین، خود را در موضوعاتی نظیر گسترش سلاح [های هسته‌ای] و تحریم‌های اقتصادی، سرمایه‌گذاری‌ها در زمینه تجارت و انرژی و همچنین خرید و فروش اسلحه نشان می‌دهد. به‌رغم آنکه آمریکا دائماً فشارهای دیپلماتیک اعمال می‌کند، ایران باز هم تلاش می‌کند با معرفی خود به عنوان منبعی قابل اعتماد و متعهد برای انرژی چین، حمایت این کشور را جلب کند. ایران همچنین بشدت تلاش می‌کند روابط دیپلماتیک خود را نیز با چین عمیق‌تر کند تا پیوندهای خود با این کشور را مستحکم‌تر کند. چین تاکنون توانسته است با حمایت دیپلماتیک از تحریم‌های هسته‌ای و نظامی علیه ایران از یک سو و شکستن این تحریم‌ها در عمل، با هر 2 کشور ایران و آمریکا رابطه‌ای مثبت، هر چند گاه به اجبار، برقرار کند.
نقش روسیه: ایران و آمریکا برای جلب حمایت روسیه موضوع به موضوع رقابت می‌کنند. روسیه ایران را یک تهدید امنیتی نمی‌داند و به منابع انرژی این کشور نیز وابسته نیست؛ بلکه ایران را به عنوان یک رقیب تلقی می‌کند. چین یک نیاز عمده به ایران دارد. این در حالی است که روسیه منافع متعددی را در ایران می‌بیند که هیچ کدام نسبت به دیگری اولویت قطعی ندارند و همه آنها تا حدی قابل مذاکره هستند. نقش روسیه در رقابت بین ایران و آمریکا در گسترش سلاح‌[های هسته‌ای] و تحریم‌های اقتصادی، مبادلات تجاری و انرژی، فناوری هسته‌ای و مبادلات در زمینه زیرساخت‌ها، خرید و فروش اسلحه و همچنین نفوذ در منطقه خلیج‌فارس و خاورمیانه خود را نشان می‌دهد. روسیه در زمان مناسب مدام تلاش کرده است خود را به عنوان قدرتی واسطه معرفی کند تا بهترین موقعیت را در رقابت جاری میان ایران و آمریکا از آن خود کند و در تمام مدت کوشیده است از فواید همکاری گزینشی با هر دو طرف بهره ببرد.
علاقه آمریکا به کشاندن روسیه به ائتلاف غربی‌
پیشنهاداتی برای سیاست‌های آمریکا: آمریکا علاقه شدیدی به دور کردن روسیه از ایران و کشاندن این کشور به سوی ائتلاف غربی‌ خود دارد. ایران بدون حمایت روسیه نه‌تنها یک حامی دیپلماتیک را از دست می‌دهد، بلکه دسترسی این کشور به سلاح‌های مختلف و حمایت فنی درباره زیرساخت‌های کنونی هسته‌ای نیز قطع می‌شود. روابط ایران و روسیه بر پایه منافع 2 طرف بنا شده است. آمریکا باید بر فواید مادی و دیپلماتیک همکاری مسکو با غرب تاکید کند و از طرف دیگر هزینه‌های رابطه روسیه با ایران را افزایش دهد.
آمریکا باید از روابط روسیه با اسرائیل حمایت کند
آمریکا باید از روابط رو به گسترش روسیه با اسرائیل حمایت کند. افزایش داد و ستد روسیه با اسرائیل موجب نشد تا این کشور اقدام خود را در تامین سوریه از نظر فناوری موشکی متوقف کند؛ اما گسترش این داد و ستدها در لغو قرارداد این کشور با سوریه مبنی بر تامین موشک‌های «S300 » نقش داشت. اسرائیل فروش هواپیماهای بدون سرنشین به روسیه را آغاز کرده است؛ فناوری‌ای که به جهت حفظ امنیت خطوط لوله در روسیه از اولویت بالایی برخوردار است. با گسترش مبادلات تجاری میان روسیه و اسرائیل، احتمالاً مقامات روس در فروش فناوری‌های پیشرفته تسلیحاتی به ایران بیشتر تردید خواهند کرد؛ زیرا این کار موجب می‌شود تا شریک تجاری ارزشمند روسیه از این کشور فاصله بگیرد. فشارهای دو‌جانبه مسلماً موجب نمی‌شود تا روسیه فروش اسلحه به ایران را متوقف کند؛ اما ممکن است بر کیفیت و کمیت قراردادهای آتی بین 2 کشور تاثیر زیادی داشته باشد.
آمریکا با ید روسیه را به خود نزدیک کند
ایالات متحده باید با نزدیک‌تر کردن روسیه به خود، ایران را منزوی کند. ایران مایل است روسیه کشورهای جهان را به 2 دسته کشورهای غربی و غیرغربی تقسیم کند. آمریکا باید با ادامه حمایت از توافقنامه‌ها و سازمان‌های دو‌جانبه‌ای که پس از «ریست دیپلماتیک» سال 2009 ایجاد شدند، ایران را منزوی و روسیه را وارد نظام کنونی جهان کند.
حمایت آمریکا از روسیه در رقابت با ایران
آمریکا باید در رقابت روسیه و ایران در تامین انرژی اروپا، از روسیه طرفداری کند. ایران و روسیه بر سر تامین انرژی اروپا و کنترل منابع غنی موجود در دریای خزر با هم رقابت می‌کنند. آمریکا و اروپا باید از این رقابت استفاده کنند و در ازای کمک روسیه به منزوی کردن ایران، از منافع روس‌ها طرفداری کنند. روسیه سیاست‌های خود را دنبال می‌کند و افزایش رقابت این کشور با غرب را نباید به پای تغییر عمومی در دیدگاه جهانی روسیه گذاشت. با وجود آنچه گفته شد، روسیه دلایل خود را دارد تا با ایران هسته‌ای؛اگر این کشور ثبات جریان نفت خلیج‌فارس و اقتصاد جهان را تهدید کند، مقابله کند. روسیه بر خلاف چین به ایران به عنوان یک منبع مستقیم انرژی نیاز کمتری دارد. این موضوع فرصتی را برای همکاری و نزدیکی بیشتر این کشور با غرب فراهم می‌کند.