هزینه‌ها همچنان سرسام‌آور بالا می‌رود

سابقه بررسی بودجه خانوار:
در سال 1314 برای اولین بار در کشور ما، این بررسی توسط بانک ملی ایران در 7 شهر صورت گرفت. در سال 1338 به منظور تجدید نظر در ضرایب اهمیت کالاها و خدمات محاسبه شاخص هزینه زندگی، بررسی فوق‌الذکر توسط بانک در 32 شهر کشور انجام شد.
با تأسیس بانک مرکزی و انتقال وظایف مربوط به گردآوری و تجزیه و تحلیل آمارهای گوناگون به این بانک، بررسی بودجه خانوار، طی سالهای 1344 تا 1352 سالانه و بطور مرتب توسط بانک مرکزی در سطح 32 شهر کشور به مورد اجر گذاشته شد.
در سال 1353 که بعنوان سال پایه شاخص‌ها انتخاب شده بود، تعداد شهرهای مورد بررسی به 74 شهر افزایش یافت و بررسی بودجه خانوار توسط اداره آمار اقتصادی بانک مرکزی تا سال 1375 در سطح 74 شهر ادامه یافت و در سال 1358 فقط در شهر تهران صورت پذیرفت. طی سالهای 62-1361 این بررسی با مشارکت فنی و اجرائی اداره آمار اقتصادی بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران و مرکز آمار ایران به مورد اجرا گذارده شد و از سال 1363 تاکنون اداره آمار اقتصادی عهده‌دار انجام سالیانه بررسی بودجه خانوار در مناطق شهری کشور بوده است.
نتایج بررسی بودجه خانوار در مناطق شهری ایران
در سال 1377 بررسی از هزینه و درآمد خانوارهای ساکن در مناطق شهری ایران در 72 شهر و با مراجعه به حدود 6000 خانوار نمونه انجام شده است و نتایج آن به شرح ذیل می‌باشد:
هزینه:
در این سال متوسط هزینه ناخالص سالیانه یک خانوار شهری حدود 20630 هزار ریال (ماهیانه حدود 1719 هزار ریال) بود که نسبت به سال قبل 2/20 درصد افزایش داشته است. از کل این مبلغ 2/31 درصد (حدود 6444 هزار ریال) سهم اقلام خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات می‌باشد که نسبت به سال 1376 معادل 4/21 درصد افزایش داشته است.
در بین هزینه خوراکی‌ها، آشامیدنی‌ها و دخانیات بیشترین سهم از کل هزینه‌ها (معادل 7/7 درصد) به هزینه انواع گوشت اختصاص داشت. پس از آن به ترتیب هزینه آرد، رشته و غلات با 2/4 درصد، شیر و فرآورده‌های آن و تخم پرندگان با 7/3 درصد، میوه‌های تازه به 3/6 درصد و سبزی‌های تازه با 2/3 درصد بیشترین سهم را به خود اختصاص داده‌اند.
در سال 1377 کل هزینه‌های ناخالص خانوار 7/7 درصد (حدود 1598 هراز ریال) به هزینه پوشاک اختصاص داشت که نسبت به سال قبل، 1/2 درصد افزایش داشته است.
در سال مورد بررسی، 3/27 درصد از کل هزینه ناخالص یک خانوار (حدود 5623 هزار ریال) مربوط به هزینه مسکن، آب؛ سوخت و روشنایی بود که نسبت به سال قبل 0/24 درصد افزایش نشان می‌دهد.
در مقایسه با سال قبل، هزینه درمان و بهداشت 3/21 درصد، هزینه حمل و نقل و ارتباطات 0/30 درصد،، هزینه تفریح، تحصیل و مطالعه 9/18 درصد و هزینه کالاها و خدمات متفرقه 9/16 درصد افزایش نشان می‌دهد.
درآمد:
مجموع درآمد پولی و غیر پولی ناخالص شهری در سال 1377 حدود 17705هزار ریال (ماهیانه حدود 1475 هزار ریال) بود که از این مبلغ 9/71 درصد آن را درآمد پولی ناخالص و 1/28 درصد بقیه را در آمد غیر پولی تشکیل داده است.
در سال مورد بررسی کل درآمد پولی و غیر پولی خانوار نسبت به سال 1376 حدود 8/21 درصد افزایش داشت(میزان افزایش درآمد پولی خانوار معادل 9/20 درصد و درآمد غیر پولی 2/24 درصد بود)
نتایج این بررسی نشان می‌دهد که در بین درآمدهای پولی ناخالص خانوار، درآمد از مزد و حقوق بخش دولتی و عمومی 6/25 درصد، درآمد از مزد و حقوق بخش خصوصی 1/19 درصد، درآمد از مشاغل آزاد کشاورزی 4/30 درصد، درآمد از مشاغل آزاد غیر کشاورزی 5/10 درصد، درآمدهای متفرقه 7/35 درصد و درآمد حاصل از فروش کالاهای دست دوم 7/33 درصد نسبت به سال 1376 افزایش داشته است.
در بین درآمدهای غیر پولی بیشترین سهم (معادل 2/81 درصد) به ارزش جاری مسکن شخصی (مالک‌نشین) اختصاص داشت که معادل 8/22 درصد از کل درآمدهای پولی و غیرپولی را تشکیل داده است.
خصوصیات اجتماعی و اقتصادی:
تعداد نفرات:
در سال مورد بررسی متوسط تعداد افراد خانوار 60/4 نفر بود که نسبت به سال قبل تقریباً ثابت بوده است.
توزیع خانوارها برحسب تعداد افراد نشان می‌دهد که خانوارهای چهار نفری با 3/22 درصد بیشترین سهم را به خود اختصاص داده‌اند و مراتب بعدی به ترتیب متعلق به خانوارهای پنج نفری 5/19) درصد) سه نفری 9/15)درصد)، شش نفری2/13) درصد)، دو نفری 6/9)درصد)، هفت نفری 3/7)درصد)، هشت نفری 5/4)درصد)، یک نفری 9/3)درصد)، نه نفری 0/2 درصد) و ده نفر و بیشتر 8/1)درصد) بوده است.
گروه‌های سنی:
براساس نتایج این بررسی، توزیع افراد خانوارها برحسب گروه‌های سنی به صورت زیر بوده است: کمتر از یک سال 5/0 درصد، یک تا پنج سال 6/7 درصد، شش تا ده سال 7/11 درصد، یازده تا پانزده سال 4/15 درصد، شانزده تا بیست سال 1/13 درصد، بیست و یک تا سی سال 5/15 درصد، سی و یک تا چهل سال 2/13 درصد چهل و یک تا پنجاه سال 8/9 درصد، پنجاه و یک سال بیشتر 2/13 درصد.
قابل توجه است که حدود 3/48 درصد از افراد خانوارها را، افراد زیر بیست و یک سال تشکیل داده‌اند.
تحصیلات
توزیع افراد شش ساله و بالاتر خانوارها برحسب میزان سواد نشان می‌دهد که، 9/15 درصد «بی سود»، 4/1 درصد قادر به «خواندن و نوشتن»، 8/29 درصد دارای «تحصیلات ابتدایی»، 0/46 درصد دارای «تحصیلات متوسطه»، و 9/6 درصد دارای «تحصیلات دانشگاهی» بوده‌اند.
اشتغال:
نتایج این بررسی نشان می‌دهد که در بین افراد شش ساله و بالاتر خانوارها 7/27 درصد «شاغل»، 1/4 درصد «بیکار در جستجوی کار»، 3/4 درصد «با درآمد بدون کار»، 6/36 درصد «محصل»، 2/23 درصد «خانه‌دار» و 1/4 درصد بقیه متعلق به سایر گروه‌ها بوده‌اند و بدین ترتیب نرخ بیکاری افراد 6 ساله و بالاتر خانوارها حدود 9/12 درصد می‌باشد. طبق یافته‌های فوق سهم افراد با درآمد بدون کار، محصل و خانه دارد و در مقایسه با سال 1376 کاهش و سهم افراد شاغل و سایر گروه‌ها افزایش داشته است.
در سال 1377، 7/11 درصد خانوارها «بدون فرد شاغل»، 8/60 درصد دارای «یک نفر شاغل» 5/20 درصد دارای «دونفر شاغل» و 0/7 درصد دارای سه نفر شاغل و بیشتر بوده‌اند. طبق نتایج این بررسی، درصد خانوارهای «بدون فرد شاغل» با «یک نفر شاغل» و با «دو نفر شاغل» نسبت به سال 1376 کاهش و درصد خانوارهایی که دارای «سه نفر شاغل و بیشتر» بوده‌اند، افزایش داشته است.
بررسی مزبور نشان می‌دهد که 2/5 درصد از اعضای شاغل خانوارها کارفرما، 6/32 درصد کارکن مستقل، 4/28 درصد کارکن و موسسات دولتی و عمومی، 4/29 درصد کارکن موسسات خصوصی و 4/4 درصد کارکن فامیلی و کارآموز بدون مزد بوده‌اند.
مسکن:
بررسی نحوه تصرف محل سکونت خانوارها در سال 1377 نشان می‌دهد که 5/74 درصد از خانوارها در مسکن شخصی (مالک‌نشین)، 0/16 درصد در مسکن اجاری، 7/1 درصد در مسکن در برابر خدمت و 8/7 درصد در مسکن رایگان سکونت داشته‌اند.
طبق نتایج این بررسی 5/6 درصد خانوارها در محل سکونت خود از یک اتاق، 4/27 درصد از دو اتاق، 5/34 درصد از سه اتاق، 7/21 درصد از چهار اتاق، 2/7 درصد از پنج اتاق و 7/2 درصد از شش اتاق و بیشتر استفاده نموده‌اند.
تسهیلات محل سکونت و لوازم زندگی مورد استفاده خانوارها
بررسی تسهیلات محل سکونت خانوارها در سال 1377 نشان می‌دهد که حدود 4/97 درصد خانوارها از آب لوله کشی 0/100 درصد از برق، 0/61 درصد از گاز شهری، 5/78 درصد از حمام، 6/53 درصد از کولر، 0/59 درصد از تلفن و 2/9 درصد از سیستم حرارت مرکزی (شوفاژ) استفاده نموده‌اند.
نتایج این بررسی نشان می‌دهد که 1/17 درصد خانوارها از اتومبیل شخصی، 8/13 درصد از موتور سیکلت، 9/19 درصد از دوچرخه، 0/76 درصد از انواع چرخ خیاطی، 3/73 درصد از رادیو ضبط و ضبط صوت، 7/24 درصد از رادیو، 0/96 درصد از انواع تلویزیون، 3/17 درصد از ویدئو، 1/2 درصد از کامپیوتر شخصی، 7/88 درصد از یخچال، 0/33 درصد از انواع فریزر و یخچال فریزر، 4/60 درصد از انواع پنکه، 6/94 درصد از انواع اجاق گاز، 4/56 درصد از جارو برقی و 9/56 درصد از ماشین لباسشوئی استفاده نموده‌اند.
متوسط هزینه و درآمد ناخالص در استان‌های مختلف:
بررسی متوسط هزینه ناخالص سالیانه یک خانوار ساکن در مناطق شهری استان‌های مختلف نشان می‌دهد که استان تهران با حدود 25625 هزار ریال (ماهیانه حدود 2135 هزار ریال) بیشترین و استان کردستان با حدود 13671 هزار ریال (ماهیانه حدود 1139 هزار ریال) کمترین هزینه را به خود اختصاص داده‌اند.
از نظر متوسط در آمد ناخالص سالیانه یک خانوار شهری، استان تهران با حدود 22628 هزار ریال (ماهیانه حدود 1885 هزار ریال) بیشترین و استان کردستان با حدود 12008 هزار ریال (ماهیانه حدود 1000 هزار ریال) کمترین درآمد را دارا بوده‌اند.