اسب تراوای غرب در انقلاب‌های عربی

قاسم غفوری
ترکیه در دوران حضور اسلام گرایان به نخست وزیری رجب طیب اردوغان در رأس قدرت، بازی چند جانبه ای را در صحنه بین الملل آغاز کرده است. آنها که زمانی غرب را محور تحرکات خود قرار داده بودند در سال های اخیر نگاه ویژه ای را به شرق آغاز کرده اند. رویکردی که محور آن را کشورهای منطقه، ممالک عربی، آسیای مرکزی و قفقاز، روسیه و حتی شرق دور تشکیل می دهد. ترک ها همچنین با بازی حضور در تحولات جهانی و نیز ایفای نقش میانجی تلاش کرده اند تا بر موفقیت خود افزوده و به بازیگری فعال در صحنه بین الملل مبدل گردند. این سیاست در حالی همچنان در کانون توجهات ترکیه قرار دارد که در هفته های اخیر ترک ها با رویکردهای خصمانه علیه سوریه و نیز بی توجهی به تحولاتی مانند کشتار بحرین موازنه ای جدید و بعضا سؤال برانگیز را در پیش گرفته اند.
نکته قابل توجه در عملکردهای ترکیه، فعالیت های اخیر آن در تشدید اقدامات خصمانه علیه رژیم صهیونیستی ونیز رایزنی های گسترده با کشورهایی است که انقلاب در آنها به پیروزی رسیده است. در این چارچوب پس از انتشار گزارش سازمان ملل درباره یورش صهیونیست ها به ناوگان آزادی غزه و تبرئه صهیونیست ها از کشتار امدادرسانان، ترکیه مجموعه اقدامات ضد صهیونیستی را صورت داده که حتی به اخراج سفیر و تعدیل مناسبات نظامی منجر شد. همچنین آنکارا از کشاندن پرونده به دادگاه لاهه خبر داد. همزمان با این مواضع اردوغان، نخست وزیر ترکیه به مصر، تونس و لیبی سفر کرده و بر توسعه روابط با این کشورها تأکید کرده است.
نکته قابل توجه آنکه اردوغان در این کشورها با حمایت از لائیسم خواستار تشکیل دولت هایی با معیارهای ترکیه شد که در آن دین و سیاست جدا بوده و عملاً قوانین براساس اصول اسلامی تدوین نمی شود. با توجه به مواضع ترکیه در قبال رژیم صهیونیستی و نیز انتشار لائیسم در سفرهای اردوغان بسیاری از ناظران سیاسی بر این عقیده اند که مواضع مذکور بی ارتباط با تحولات منطقه و تهدیدات پیش آمده برای ترکیه نمی باشد چراکه اولاً ملت مصر در هفته های اخیر زنجیره ای از اقدامات ضدصهیونیستی را صورت داده اند که حتی به تسخیر سفارت رژیم صهیونیستی نیز منجر شده است.
این رویکردها عملاً مصر را در ردیف حامیان مقاومت و به نوعی الگویی برای تمام کشورهای عربی و فلسطین در مقابله با رژیم صهیونیستی قرار می دهد. امری که تزلزل بهره گیری ترکیه از اصل تقابل با رژیم صهیونیستی برای رسیدن به منافع منطقه ای را به همراه خواهد داشت. به ویژه مصر تمام روابط را قطع کرده است، در حالی که ترک ها همچنان در بخش های مهمی روابط با رژیم صهیونیستی را ادامه می دهند.
ثانیاً در کشورهایی که تازه قیام به پیروزی رسیده مردم بر اصل تشکیل قانون اساسی و دولت براساس اسلام و موازین دینی تأکید کردند. تشکیل چنین دولت هایی برای ترکیه و حتی غرب چندان مطلوب نمی باشد. ضمن اینکه غرب توان بیان نظر خود در این زمینه را ندارد و تلاش می کند تا از ابزار ترکیه برای رسیدن به این مقصود بهره برداری کند. بسیاری بر این عقیده اند که اظهارات اردوغان در مصر و تونس در مورد لزوم تشکیل دولتی لائیسم بدون دخیل بودن دین در امور سیاسی برگرفته از خواست و نظر غرب باشد که از زبان وی مطرح می شود. ترک ها با این رویکرد برآنند تا در کنار ایجاد دولت های مشابه خود به تقویت موقعیت خویش در این کشورها بپردازند و از سوی دیگر خواست و منافع غرب را که بر عدم تشکیل حکومت اسلامی در کشورهای مذکور اصرار دارد، تأمین کنند.
بر این اساس می توان گفت که فضا سازی جدید ترک ها علیه رژیم صهیونیستی هرچند تا حدودی برگرفته از حرکت دولت در برابر مطالبات مردمی است اما در نهایت تلاش برای جلوگیری از محور قرار گرفتن سایر کشورها از جمله مصر در این حوزه است. در حالی که ترک ها در کنار این تحرکات با تجویز نسخه های سیاسی برای آینده کشورهای عربی به دنبال تقویت موقعیت خود در فضای داخلی آنها می باشند البته رویکرد سؤال برانگیز ترکیه در قبال سوریه به عنوان رکن جبهه مقاومت می تواند تأثیر منفی بر اهداف آنها داشته باشد چراکه ملت های منطقه پذیرنده کشوری که به تقابل با ارکان مقاومت می پردازد، نیستند و انزوای آن را رقم می زنند چنانکه در قبال غرب این امر را اجرا کرده اند.