انگلیس ـ روسیه، تلاش برای ذوب یخ‌های جنگ سرد

با توجه به فراز و فرودهای متعدد در روابط انگلیس و روسیه طی سال‌های اخیر، شاید بهترین تعبیر برای وضع موجود در روابط دو کشور، تلاش برای توسعه روابط، همزمان با پذیرش اختلافات موجود باشد. به رغم سپری شدن دو دهه از پایان رسمی جنگ سرد، هنوز روابط لندن - مسکو به اندازه کافی گرم نشده است که تمامی یخ‌های موجود در فضای تعاملات دو کشور را آب کند. شاید حتی انتظار آب شدن تمامی یخ‌ها در روابط دو کشور در شرایط فعلی، انتظاری واقع‌بینانه نباشد.
به همین دلیل اکثر تحلیلگران معتقدند که مقامات انگلیس و روسیه در سال‌های اخیر تلاش کرده‌اند با پرهیز از مطلق کردن اختلافات موجود، با تقویت واقع گرایی و به صورت کاربردی، به گسترش روابط در حوزه‌هایی که هر دو کشور منافع مشترک قابل توجهی در آنها دارند، اقدام کنند. در همین راستا دیوید کامرون، نخست وزیر انگلیس در رأس هیاتی به مسکو رفت تا اولین نخست‌وزیر این کشور باشد که طی پنج سال اخیر به روسیه سفر می‌کند.
روابط انگلیس و روسیه طی دو دهه گذشته همواره با فراز و نشیب‌های زیادی همراه بوده و دو کشور هر از گاهی طرف مقابل را به جاسوسی و اعمال خلاف شئون دیپلماتیک در خاک کشور مقابل متهم کرده‌اند، اما مهمترین تحول روابط لندن - مسکو به سال 2006 میلادی باز می‌گردد که سایه سنگین آن هنوز به طور کامل برطرف نشده است.
در نوامبر سال 2006 میلادی فردی به نام «الکساندر لیتویننکو» مأمور اطلاعاتی سابق روسیه که به انگلیس پناهنده شده بود و در لندن اقامت داشت، به طرز مشکوکی به قتل رسید. منابع انگلیسی قتل این جاسوس سابق را به یک جاسوس دیگر روسی به نام «آندری لوگووی» نسبت دادند و مدعی شدند که وی با فرمان مقامات روسی و مشخصاً ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری وقت روسیه اقدام به این کار کرده است.
پلیس انگلیس نیز بعدا به طور رسمی لوگووی را به مسموم کردن لیتویننکو با نوعی ماده رادیو اکتیو متهم کرد و از مقامات روسی خواست که وی را برای بازجویی و محاکمه به انگلیس تحویل دهند.
این درخواست انگلیس نه فقط به رغم گذشت پنج سال و اعمال فشارهای مختلف اجابت نشده، بلکه مقامات روسی هر بار با قاطعیت در مقابل اعمال فشارهای انگلیس، مقابله به مثل کرده‌اند. بستن دفاتر شورای فرهنگی بریتانیا (بریتیش کانسیل) در شهرهای مختلف روسیه (به جز مسکو) از جمله این اقدامات تلافی‌جویانه بوده است.
به هرحال موضوع قتل لیتویننکو تاکنون همچنان لاینحل باقی مانده و مقامات انگلیس به ویژه رسانه‌های این کشور، هر بار که فرصتی برای دیدار با مقامات روسی به وجود آمده، بر ضرورت پیگیری این مسأله تاکید کرده‌اند.
طی پنج سال گذشته، دو کشور در چند نوبت اقدام به اخراج دیپلمات‌های طرف مقابل و وارد کردن اتهامات جاسوسی به اتباع یکدیگر کرده اند، اما به نظر می‌رسد پس از تغییرات به وجود آمده در فضای سیاسی دو کشور، از جمله بر سر کار آمدن دولت ائتلافی در انگلیس، دو طرف بیشتر مایلند با دور شدن از موضوعات اختلافی نظیر پرونده لیتویننکو و بسته شدن اکثر دفاتر و مراکز شورای فرهنگی بریتانیا (بریتیش کانسیل) در روسیه به سمت نقاط اشتراک حرکت کنند.
حتی خود آندری لوگووی متهم اصلی پرونده قتل لیتویننکو در جریان سفر نخست وزیر انگلیس به روسیه، به تلویزیون «اسکای نیوز» گفت که به نظرش حتی آقای کامرون هم آرزو می‌کند که در این شرایط از این موضوع عبور کند و به فکر آینده باشد.
لوگووی بار دیگر با رد اتهامات مطرح شده علیه خود تاکید کرده است که هیچ نقشی در مرگ لیتویننکو نداشته و انگلیس باید موضوع تقاضای استرداد وی را متوقف کند.
وی گفت: واقعا احمقانه است که طی پنج سال گذشته اولین موضوع و سؤال مطرح شده از سوی مقامات انگلیسی همواره در مورد من بوده است، در حالی که انگلیس از بزرگترین سرمایه‌گذاران خارجی در اقتصاد روسیه به شمار می‌رود.
«اندرو وود» از کارشناسان ارشد موسسه سلطنتی امور بین‌الملل (چتم‌هاوس) لندن نیز در جریان سفر دیوید کامرون به روسیه گفت: این سفر با هدف باز نگه داشتن درها در روابط انگلیس و روسیه صورت گرفت و دو طرف در مذاکرات خود، بیشتر از اینکه به فکر منازعه باشند، تلاش کردند بطور مؤدبانه راه‌هایی برای حل اختلافات و تقویت روابط بیابند.
وی افزود: انگلیس و روسیه به رغم موانع و مشکلات موجود، منافع اقتصادی قابل توجهی در روابط دو جانبه دارند که باید حفاظت شود و تا حد امکان ارتقاء یابد.
هر چند روابط بین دولی میان دو کشور طی چند سال اخیر دچار تنش بوده، ولی مناسبات در بخش‌های دیگر قابل توجه است و ظاهراً همچنان قابل توجه باقی خواهد ماند.
سرمایه‌داران روسی طی سال‌های اخیر سرمایه‌گذاری‌های زیادی را در بنگاه‌های اقتصادی، ورزشی و حتی رسانه‌ای انگلیس انجام داده‌اند و براساس گزارش‌های رسانه‌ای، روند ورود الیگارشی پولدار روسی به بازارهای مالی و فعالیت‌های تجاری انگلیس همچنان ادامه دارد.
«ویلیام هیگ» وزیر خارجه انگلیس در مهر ماه سال گذشته و در حالی که چند ماه بیشتر از روی کارآمدن دولت ائتلافی در لندن نمی‌گذشت، در رأس هیاتی به مسکو سفر کرد تا صفحه تازه‌ای را در روابط دو کشور بگشاید.
وی پس از مذاکرات خود با مقامات ارشد روسی به خبرنگاران گفت: انگلیس و روسیه در سال‌های گذشته اختلافات جدی داشته‌اند، ولی ما باید بتوانیم ضمن پذیرش وجود این اختلافات، افکار خود را با صبر و حوصله و از طریق مذاکره و دیپلماسی برای کاهش اثرات آنها به کار بگیریم.
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه نیز با تایید وجود اختلاف میان دو کشور تاکید کرد: ما اختلاف‌های باقیمانده را مانعی بر سر راه موضوع‌های دیگر نمی‌دانیم.
برخی کارشناسان معتقدند روابط میان روسیه و انگلیس در سطح کلان، هنوز هم به نوعی از میراث‌های باقیمانده دوران جنگ سرد تبعیت می‌کند.با توجه به اینکه واشنگتن و مسکو طی سال‌های اخیر و به رغم اختلاف نظرهای موجود در زمینه‌های مختلف، از جمله گسترش ناتو به شرق، تلاش کرده‌اند روابط خود را توسعه بخشند، بنابراین انگلیس نیز به عنوان کشوری که همواره سعی کرده سیاست خارجی خود را با آمریکا تنظیم کند، در همین جهت حرکت می‌کند.