الزامات پیشرفت و عدالت

مهدی سعیدی
انقلاب اسلامی در سیر تکاملی خویش هم‌اینک در چهارمین دهه حیات خویش ایستاده است و افقی جدید را در پیش‌روی خود مشاهده می‌کند. افق جدید پیش رو از الزامات و ویژگی‌هایی برخوردار است که برای گذران موفق این دهه توجه دقیق و عمیق به آنها ضروری بوده و با شناخت آنهاست که می‌توان سیاستگذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های دقیقی را برای آینده تدوین نمود. در این میان تئوریسین و راهبر انقلاب اسلامی دو اصل «پیشرفت» و «عدالت» را به عنوان شاخصه و اولویت اصلی انقلاب اسلامی در این گام چهارم مورد توجه انقلابیون قرار داده و از همه مردم و مسئولین, خواص و عوام خواسته است تا برای رسیدن به این دو شاخصه کلیدی برنامه‌ریزی و تلاش نمایند.
ایشان در دیدار با مجموعه دولت فرمودند: «این دهه‌ای که ما در پیش رو داریم، دهه پیشرفت و عدالت است. این دو شعار، شعار دهه آینده است: پیشرفت، عدالت.» این مسئله بار دیگر در دیدار رهبر معظم انقلاب اسلامی با جمعی از نخبگان علمی و دانشجویان دانشگاه‏های کشور مورد تاکید قرار گرفت. ایشان خطاب به دانشجویان فرمودند: «ما وارد دهه چهارم عمر نظام جمهوری اسلامی داریم می‌شویم... ما گفتیم که در این دهه، آنچه که به عنوان یک هدف و شعار - برای اینکه دنبال کنیم که مرحله‏ای را بگذرانیم - باید مورد توجه قرار بگیرد، «پیشرفت و عدالت» است. این را شعار قرار بدهیم: پیشرفت و عدالت.»
تحقق آرمان‌های دهه چهارم نیازمند فهم ابعاد مختلف آن و رعایت الزاماتی است که بدون فهم صحیح آنها امکان عبور موفقیت‌آمیز از آن وجود نخواهد داشت.
1 - تجربه سه دهه گذشته، در خدمت دهه چهارم
یکی از ویژگی ممتاز دهه چهارم را می‌توان در داشتن تجربیات سه دهه پیشین برشمرد. امروز انقلاب اسلامی نهال نوپای سال‌های دور نیست که در برابر توفان‌ها آسیب‌پذیر باشد، بلکه شجره طیبه‌ای است که در کوران حوادث مختلف مصونیت یافته است. امروز تجربیات گذشته، پیش روی ملت و مسئولین در آغاز دهه چهارم است که با درس‌آمیزی موفقیت‌ها و عبرت‌گیری از خطاها و غفلت‌ها می‌توان آینده‌ای بهتر را برای کشور ترسیم نمود و این «تجربیات متراکم شده» می‌تواند فرصت و پتانسیلی برای تحقق آرمان «پیشرفت و عدالت» باشد.
حضرت آیت‌الله خامنه‌ای به این ویژگی دهه چهارم چنین اشاره دارند: «نخبگان و مسئولان کشور در طول سالهای گذشته در مواجهه با مشکلات گوناگون، تجربه‏های بسیار ذی‏قیمتی کسب کرده‏اند. این تجربه‏ها امروز در اختیار مردم است. در زمینه این تجربه‏ها اگر بخواهیم نمونه و مثال عرض کنیم، یکی از آثار آن، اجرای سیاست‌های اصل 44 قانون اساسی است. توجه به این سیاست‌ها، ناشی از تجربه طولانی چند ده ساله گذشته بود که نخبگان کشور را به این نقطه رساند. نمونه دیگر، همین مسئله هدفمند کردن یارانه‏هاست، که این ناشی از تجربه بلندمدت نخبگان کشور است.»
2 - تامین زیرساخت‌های لازم برای برنامه‌های دهه چهارم
توانایی دیگر برای ورود به دهه چهارم و اولویت قرار دادن گفتمان پیشرفت و عدالت، فراهم آمدن زیرساخت‌ها و توانمندی‌های متناسب با آن است. تلاش‌های صورت گرفته در دولت‌های مختلف و جبران بخشی از عقب‌ماندگی‌های زیربنایی به جای مانده از رژیم ستم‌شاهی و خسارات ناشی از جنگ تحمیلی هشت ساله، امروز جمهوری اسلامی را تبدیل به یکی از قطب‌های توسعه در خاورمیانه نموده است.
حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای از این زیرساخت‌های اقتصادی، فرهنگی، سیاسی - که امروز آینده‌ای نوید بخش را در آغاز دهه چهارم انقلاب پیش کشور قرار داده - چنین یاد می‌کنند: «امروز کشور ما مثل دهه اول یا دهه دوم انقلاب نیست که زیرساخت‌های علمی و مورد نیاز را در کشور فاقد باشد. امروز جوان‌های ما و متخصصین ما و دانشمندان در هر رشته‏ای که وارد می‌شوند، می‌توانند کارهای بزرگ انجام دهند؛ لذا امروز در کشور آن چیزهایی که برای یک پیشرفت وسیع در زمینه ارتباطات، در زمینه مواصلات، در زمینه تحقیقات علمی، در زمینه ساخت و سازها مورد نیاز است، بحمداللَّه آماده است. ما از لحاظ راه‏های مهم و بین‏المللی، از لحاظ ساخت فرودگاه، از لحاظ ارتباطات بی‌سیم و باسیم، شبکه‏های ارتباطی، از لحاظ ساخت سدها، احتیاجی به دیگران نداریم. یک روزی بود که به خاطر کسی خطور هم نمی‌کرد که عناصر داخلی و متخصصین داخلی بتوانند سد بسازند، سیلو بسازند، بزرگراه بسازند، فرودگاه بسازند، کارخانه فولاد بسازند؛ در همه این چیزها چشم ملت ما به بیگانگان بود. بعد هم که بیگانگان دستشان قطع شد، ما از این جهت در کشور فقیر بودیم؛ اما امروز از این جهت توانایی زیادی داریم.
 جوانان ما کارخانه‏های پیچیده را می‌سازند، کارهای پیچیده علمی و فن‌آوری را انجام می‌دهند، نیاز کشور را برآورده می‌کنند، به کشورهای دیگر هم به عنوان مستشار و به عنوان کسانی که تجارت علم و فن‌آوری می‌کنند، کمک می‌رسانند. در این جهت، کشور وضعیت شاخصی پیدا کرده است؛ این پیشرفت کمی نیست. یک روزی جوان‌های ما حتی گلوله آر.پی.جی را نمی‌توانستند پرتاب کنند و نمی‌شناختند؛ امروز همان جوان‌ها موشک پرتابگر ماهواره می‌فرستند که چشم دانشمندان جهان را به خود جلب می‌کند، همه را متوجه می‌کند. یک روزی ما برای استفاده از نیروگاه‏هایی که در کشور داشتیم، احتیاج به متخصص داشتیم؛ امروز جوانان کشور ما خودشان آنچنان در صنعت پیشرفت کردند که پالایشگاه، نیروگاه و امکانات گوناگون را خودشان می‌سازند و تولید می‌کنند. یک روزی در زمینه مسائل زیست‏شناسی، کشور دچار فقر مطلق بود؛ امروز به پیشرفت در دانشهای زیستی، از جمله همین مسئله سلول‌های بنیادی که بسیار در دنیا چیز مهمی است، دست پیدا کرده است. امروز این امکانات در کشور وجود دارد. اینها همه زیرساختهایی است که پیشرفت‌های آینده براساس این زیرساختها آسان می‌شود.»
3 - تلازم پیشرفت و عدالت
تحقق توسعه و پیشرفت همه جانبه الزامات متعددی دارد که یکی از مهم‌ترین آنها وجود عدالت در جامعه است. بی‌شک با وفور نعمت و افزایش درآمدهای ملی آنچه موجب رفاه عمومی و بهره‌مندی همه‌جانبه از آبادانی کشور خواهد شد وجود عدالت است چرا که در جامعه‌ای که عدالت از بنیادهای آن رخت بربسته و فساد فراگیر شده است, ازدیاد نعمت و افزایش ثروت نه تنها موجب رفاه عمومی نمی‌گردد بلکه موجب تشدید اختلافات طبقاتی و برخورداری طبقاتی خاص و نوکیسه‌گانی خواهد شد که منافع فردی خود را بر منافع اجتماع ترجیح خواهند داد. ضرورت توزیع عادلانه ثروت به عنوان پیش شرط زیربنایی توسعه, موجب آن می‌گردد تا برای گسترش عدالت و مبارزه با فساد و رانت‌خواهی گام‌ها و اقدامات اساسی برداشته شود. با توجه به نکات مذکور است که «عدالت» به عنوان مولفه دوم مورد نیاز انقلاب اسلامی در گام چهارم مورد تاکید رهبر معظم انقلاب اسلامی قرار گرفته است و به همیت دلیل است که از منظر معظم له «پیشرفت اگر با عدالت همراه نباشد، پیشرفتِ مورد نظر اسلام نیست!» از سویی دیگر تاکید تنها بر عدالت، بدون داشتن طرحی مشخص و برنامه‌های مدون برای عدالت همان عبارت مشهور «توزیع عادلانه فقر» را در اذهان تداعی می‌کند. زیرا در جامعه‌ای که نعمت و تولیدی نیست و توسعه و پیشرفتی مشاهده نمی‌شود آنچه در جامعه وفور می‌یابد فقر و گرسنگی است و در اینجا دیگر عدالت نیز معنای خود را از دست داده و کاربردی نخواهد داشت. لذاست که تلازم پیشرفت و عدالت است که می‌تواند افقهای درخشانی را در سالهای پیشروی ملت آشکار نماید.
رهبر معظم انقلاب اسلامی در این باره می‌فرمایند: «اما بدون عدالت، پیشرفت مفهومی ندارد و بدون پیشرفت هم عدالت مفهوم درستی پیدا نمی‌کند؛ باید هم پیشرفت باشد و هم عدالت. اگر بخواهید الگو بشوید و این کشور برای کشورهای اسلامی الگو بشود، بایستی گفتمان حقیقی و هدف والایی که همه برای او کار می‌کنند، این باشد.»